(Cadn.com.vn) - Trong khi những nơi khác, do lợi nhuận kinh tế, người dân không thương tiếc khai thác hạt ươi theo kiểu tận diệt - đón hạ cả cây, thế nhưng tại thôn Công Dồn (xã Zuôih, Nam Giang, Quảng Nam), hơn 10 năm qua, hàng chục hộ dân nơi đây đã có biện pháp bảo vệ hơn 20ha rừng ươi ở địa phương, nhằm tránh nguy cơ loài cây quý hiếm này bị tận diệt.

Những năm gần đây, giá thành hạt ươi bay (ươi khô) ở các huyện miền núi của tỉnh Quảng Nam liên tục tăng cao, để nhanh chóng thu hoạch, người dân không ngần ngại khai thác theo kiểu tận diệt khiến diện tích cây ươi ngày càng thu hẹp đến mức báo động. Theo thống kê của Chi Cục kiểm lâm tỉnh Quảng Nam, trước đây, tổng diện tích cây ươi khoảng 1.000ha, mọc rải rác ở các huyện Nam Giang, Đông Giang, Tây Giang, Trà My, Phước Sơn. Tuy nhiên những năm gần đây, diện tích cây ươi đã thu hẹp nhanh chóng, ước tính chỉ còn khoảng hơn 100ha.

Nếu thu hoạch kiểu tận diệt thế này thì chẳng bao lâu nữa cây ươi sẽ bị xóa sổ.

Ươi là một loại cây thân gỗ cao (từ 20 - 30 mét), thân to, mọc thẳng, chỉ ra nhánh và kết trái ở phần ngọn. Vì vậy khi đến mùa thu hạt, người dân thường chặt ngã cây để hái hạt. Cây ra hoa vào tháng 3 và trái chín từ tháng 6 đến tháng 8. Mỗi cây trưởng thành khi ra trái cho khoảng 40kg hạt khô. Mỗi ký hạt ươi khô vào thời điểm này khoảng 200 nghìn đồng. Đặc biệt từ 3 - 5 năm, ươi mới đơm hoa kết trái và cho thu hoạch một lần. Khi đến mùa thu hoạch ươi, người dân đổ xô dùng cưa máy lùng sục khắp các cánh rừng để đốn hạ cây. Trước tình trạng đó, người dân thôn Công Dồn đã ý thức được tầm quan trọng của cây ươi nên đã đưa ra sáng kiến lập đội tuần tra, bảo vệ ươi nhằm ngăn chặn người dân các xã xung quanh chặt hạ.

* Hạt khô của ươi dùng để chế thạch. Thạch ươi là loại nước giải khát có công dụng mát, bổ, có khả năng sinh tân dịch, thanh phế nhiệt, thanh trường thông tiện; có tác dụng chữa các chứng ho khan, đau họng, nhức răng, đau mắt đỏ, lao thương thổ huyết, đại tiện ra máu, mụn nhọt do nhiệt...

Dẫn chúng tôi đi thăm cánh rừng ươi khoảng 20ha với hàng nghìn cây trải dài khắp địa bàn thôn, ông Bliên Tiền - Trưởng thôn Công Dồn, kiêm Trưởng ban Bảo vệ rừng ươi cho biết: Kể từ năm 2001, nhận thức được cây ươi là loại cây cho giá trị kinh tế cao, tuy nhiên nếu không biết khai thác, loại cây này sẽ bị tận diệt. Do vậy Chi bộ thôn đã ban hành Quy chế về việc bảo tồn cây ươi, đây là 1 trong những quy chế quan trọng được nhân dân đồng tình hưởng ứng, và được các cấp chính quyền đánh giá cao. Theo nội dung quy chế quán triệt để bảo vệ cây ươi như: Khi thu hoạch ươi thì chỉ được trèo lên cây hái trái và cho đốn nhánh; việc đốn  hạ cả cây  tuyệt đối bị nghiêm cấm. Nếu ai khai thác mà đốn cả cây thì bị phạt từ 2 đến 5 triệu đồng/cây.

Theo chân anh Tiền, chúng tôi thật bất ngờ khi những cánh rừng ươi cây to với đường kính một người ôm không xuể, lại nằm ngay bên đường thế nhưng nó vẫn tồn tại hàng chục năm nay. Lý giải cho điều trên, anh Tiền cho biết: Để bảo vệ tốt số ươi trên, Ban bảo vệ rừng của thôn đã thành lập 4 tổ bảo vệ, mỗi tổ 5 người. Khi đến mùa ươi, hàng ngày các tổ này thường xuyên đi kiểm tra những cánh rừng ươi trong thôn. Qua kiểm tra, mùa ươi năm 2011, tổ bảo vệ đã phát hiện 4 trường hợp người ngoài địa phương đến chặt trộm cây ươi. Qua đó những người này bị bắt giữ và bị phạt gần 10 triệu đồng sung vào quỹ bảo vệ rừng. Trừ những trường hợp trên, còn lại qua các năm, người dân trong thôn đều thu hoạch theo đúng quy định, không một ai chặt hạ cây để lấy trái. 

Anh Bliên Tiền bên những cánh rừng ươi được người dân trong thôn Công Dồn bảo vệ.