(Cadn.com.vn) - Không giống như Libya, quốc gia ký kết Hiệp ước Vũ khí hóa học (VKHH) và đang trong quá trình dỡ bỏ các kho vũ khí khi chế độ Muammar Gaddafi sụp đổ, Syria không tham gia Hiệp ước này và do đó chưa bao giờ khai báo chính thức về các kho vũ khí của mình. Kho dự trữ VKHH đáng kể của Syria góp thêm yếu tố đáng sợ vào tình trạng khủng hoảng đang đe dọa nhấn chìm chế độ của Tổng thống Bashar al-Assad. Các nước láng giềng và chính phủ các nước phương Tây ngày càng lo ngại về “số phận trôi nổi” của số vũ khí này. Thậm chí liên tiếp có những báo cáo ở Mỹ cho biết, các nước đề ra rất nhiều kế hoạch nhằm bảo đảm an ninh trong trường hợp ông Assad bị lật đổ.

ĐA DẠNG VÀ NGUY HIỂM

Lo ngại này xuất phát từ quy mô và phạm vi của chương trình VKHH của Syria. Leonard Spector, Giám đốc điều hành Trung tâm nghiên cứu không phổ biến vũ khí James Martin có trụ sở tại Washington, nhấn mạnh rằng: "Syria có kho VKHH  lớn nhất thế giới, bao gồm cả các hóa chất truyền thống, chẳng hạn như mù tạt, và các chất độc hiện đại hơn, chẳng hạn như khí Sarin, và các loại chất độc tác động lâu dài đến hệ thần kinh, như VX.

Thật sự là Syria đang có một số lượng lớn các chất hóa học, một phần trong số này hiện nằm tại các khu vực đang xảy ra xung đột, chẳng hạn như các “điểm nóng” Homs và Hama. Các căn cứ này được lực lượng an ninh ưu tú nhất bảo vệ. Nhưng liệu số vũ khí nguy hiểm này có được an toàn nếu chế độ Assad sụp đổ? Đây là một điều không thể đoán trước được. Một mối lo ngại khác là cách mà các loại VKHH này được lưu trữ. Ông Spector lưu ý rằng, mù tạt được cất giữ dưới hình thức số lượng lớn, chứ không phải được cất giữ riêng lẻ. Các hóa chất khác cũng được lưu giữ theo cách này. Điều này giúp việc vận chuyển và sử dụng dễ dàng hơn, song gây hậu quả khôn lường.

Trong khi đó, ông Charles Blair, nghiên cứu sinh cao cấp thuộc Liên đoàn các nhà khoa học Mỹ nhấn mạnh, không thể so sánh các nguy cơ tiềm ẩn xung quanh các kho VKHH của Libya với Syria. Các kho vũ khí của Libya nhỏ hơn nhiều, các kho mù tạt quá cũ, vị trí các kho dự trữ cũng được biết rất rõ và các nhà chức trách Libya cũng đồng ý hợp tác trong việc dỡ bỏ các kho vũ khí này. Ông Blair cho rằng, điều quan trọng hơn là sự khác biệt rất lớn giữa hai nước về tiềm năng sử dụng VKHH. Libya chỉ có thể sử dụng số VKHH của mình thông qua các loại bom trên không- một cách thức quân sự không hiệu quả. Ngược lại, Syria rất đa dạng trong việc sử dụng VKHH.

Một nguồn tin CIA liệt kê những cách thức mà Syria sử dụng VKHH, bao gồm các loại bom trên không, đạn pháo và tên lửa đạn đạo... Nhiều cuộc thảo luận được tổ chức nhằm xem xét mối đe dọa của các kho VKHH của Syria. Ông Spector nói rằng, hoặc quân nổi dậy có thể phá một kho VKHH  và đe dọa sử dụng một trong số những vũ khí này nếu bị lực lượng áp đảo của quân đội Syria đe dọa. Nghiêm trọng hơn, là việc mất kiểm soát các kho VKHH và các kho này rơi vào tay phiến quân Hezbollah ở miền Nam Lebanon, hoặc Al-Qaeda.

Các kho dự trữ VKHH được cho là nằm gần các thành phố bất ổn như Homs và Hama. Ảnh: AFP

LỰC LƯỢNG ĐẶC BIỆT

Các phần tử của hai nhóm phiến quân này đang hoạt động tại Syria là một trong những thách thức lớn đối với chế độ của ông Assad.

Mối liên hệ giữa Al-Qaeda và vũ khí hủy diệt hàng loạt ám ảnh các nhà hoạch định quân sự của Mỹ trong hơn thập kỷ qua. Washington đang phải đối mặt với những áp lực đáng kể trong việc lên kế hoạch bảo vệ các kho vũ khí của Syria trong trường hợp chế độ Tổng thống Assad sụp đổ. Hiện đã có một loạt các báo cáo cho thấy sự hiện diện của lực lượng đặc biệt của Mỹ, sẵn sàng bảo vệ các VKHH của Syria. Thực tế lại phức tạp hơn nhiều. Một nhiệm vụ như vậy đòi hỏi một số lượng đáng kể lực lượng bảo vệ trong trường hợp xảy ra xung đột. Ông Charles Blair chỉ ra rằng: "Các kinh nghiệm tại Iraq cho thấy việc đảm bảo các cơ sở lưu trữ thiết bị quân sự nhạy cảm là cực kỳ khó khăn”. Ông lập luận rằng ở Syria những thách thức này còn lớn hơn nhiều.

Chuyên gia này còn nhấn mạnh rằng, nếu chế độAssad sụp đổ, một vấn đề mới lại nổi lên: đó là chính phủ Syria mới liệu có đồng ý tham gia các cuộc hội đàm và đồng ý loại bỏ các kho VKHH, hay là họ sẽ nhất quyết duy trì chúng?

An Bình

(Theo BBC)