(Cadn.com.vn) - Ngày 13-4, Trưởng Bộ phận Quan hệ khách hàng thuộc Ngân hàng (NH) TMCP An Bình Chi nhánh Cần Thơ bị truy tố về tội “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản” với số tiền 8 tỷ đồng. Cùng thời điểm trên, Giám đốc Phòng giao dịch và chuyên viên quan hệ doanh nghiệp của một chi nhánh NH Techcombank tại TPHCM nhận mức án 7 năm tù về tội “Nhận hối lộ” với số tiền lên đến hàng trăm triệu đồng. Mới đây nhất, ngày 14-4, CQĐT Bộ CA đã khởi tố 4 cán bộ của NH Viettinbank chi nhánh TPHCM trong vụ vỡ nợ tín dụng hơn 4.000 tỷ đồng. Những vụ phạm tội liên tiếp xảy ra trong thời gian gần đây đã gióng lên hồi chuông báo động về rủi ro quản trị nhân sự trong ngành NH hiện nay.

Có lẽ chưa có lúc nào “nghề buôn tiền” lại đối mặt với nhiều rủi ro về đạo đức đến như vậy. Theo báo cáo của Văn phòng Ban Chỉ đạo T.Ư về phòng chống tham nhũng, tội phạm trong lĩnh vực NH, năm 2011 đã nổi lên với những vụ việc rất nghiêm trọng. Có tới 48/63 tỉnh, thành phố đã xảy ra các vụ án liên quan đến tín dụng, bao gồm cả tín dụng đen và hoạt động NH với sai phạm lên đến hàng chục ngàn tỷ đồng. Theo báo cáo của Cục CSĐTTPVTTQLKT&CV, trong 2 năm qua, Tổng cục Cảnh sát phòng chống tội phạm (Bộ CA) đã xử lý 69 vụ án, khởi tố 40 vụ, liên quan đến 70 cán bộ NH, thiệt hại hơn 8.000 tỷ đồng nhưng số tiền thu hồi chưa đến 2.000 tỷ đồng. Nói thế để thấy rằng, tội phạm trong lĩnh vực NH đã trở nên “nóng” và tinh vi hơn bao giờ hết. Lòng tham, sự yếu kém trong khâu quản lý cán bộ, buông lỏng việc kiểm tra trước, trong và sau khi cho vay đã gây nên những hệ lụy vô cùng lớn trong lĩnh vực tài chính - tiền tệ.

Một thực trạng đang xảy ra, không ít cán bộ tín dụng, danh tính thì có nhưng năng lực và đạo đức nghề nghiệp lại rất kém. Bằng chứng cho thấy, có vài nhân viên tín dụng làm việc tại một NH chưa được một năm lại “nhảy việc” qua chỗ khác sau khi “đánh quả” được nhiều bộ hồ sơ cho vay. Do vậy, tỷ lệ nợ xấu cao, những khoản tín dụng khó thu hồi được thường rơi vào những NH có nhiều cán bộ vô trách nhiệm, đạo đức kém và hành xử nghề nghiệp theo kiểu “ăn ốc bỏ vỏ”. NH là lĩnh vực đòi hỏi sự chuyên nghiệp và tính minh bạch. Chính vì vậy, việc nâng cao chất lượng của đội ngũ cán bộ NH là điều hết sức quan trọng. Nguồn nhân lực yếu kém không chỉ tạo ra những hạn chế trong quản trị NH, ảnh hưởng đến hiệu quả kinh doanh mà còn tiềm ẩn rủi ro đạo đức rất lớn, gây thất thoát tài sản của công dân và quốc gia.

CQĐT công bố lệnh khám xét nơi ở của Nguyễn Đức Hải (1981, trú P. Đồng Mỹ, TP Đồng Hới, nguyên cán bộ NH TMCP Công thương VN - Chi nhánh Quảng Bình).

Điều đáng lo ngại nhất là thực trạng luân chuyển cán bộ kiểu “bình mới, rượu cũ”. Cán bộ làm thất thoát tài sản ở NH này, địa bàn này nhưng lại dễ dàng tìm được vị trí tốt ở NH khác, địa bàn khác, nhiều khi còn giữ nguyên chức vụ trong nhiều năm. Cán bộ đúng ra bị khởi tố nhưng nội bộ NH chỉ xử lý cho thôi việc hoặc chuyển công tác. Về việc này, một lãnh đạo của Văn phòng Ban Chỉ đạo T.Ư về phòng chống tham nhũng cho rằng, vì sợ giảm uy tín trong hoạt động kinh doanh tiền tệ, sợ liên quan trách nhiệm người đứng đầu nên một số tổ chức đã e ngại tố giác vi phạm cũng như công khai thông tin. Nhiều vi phạm trong nội bộ bị bưng bít hoặc xử lý nội bộ, không chuyển đến cơ quan chức năng xem xét, xử lý theo thẩm quyền. Các NH cạnh tranh gay gắt, chú trọng các chỉ tiêu huy động vốn, cho vay, lợi nhuận nên sẵn sàng áp dụng mọi hình thức để thu hút khách hàng. Trong khi đó, một bộ phận cán bộ NH không vững về chuyên môn, nghiệp vụ, yếu kém về phẩm chất đạo đức nên dễ bị mua chuộc, lôi kéo và xảy ra phạm tội.

Sự phát triển quá nóng của hệ thống NH đã tạo ra những hệ lụy không nhỏ. Nguồn nhân lực chất lượng cao, có đạo đức nghề nghiệp còn thiếu nhiều và chưa đáp ứng nhu cầu thực tế. Công tác tuyển dụng, đào tạo lại chưa được coi trọng đúng mức, nên rủi ro tác nghiệp và đạo đức gia tăng. Mặt khác, đa số cán bộ quản lý cấp trung và cấp cao ở từng NHTM chủ yếu được đề bạt một cách chủ quan, không tuân theo những nguyên tắc tối thiểu của khoa học quản trị nhân sự. Họ rất thiếu kiến thức về quản lý và điều hành cho một chi nhánh, một hệ thống theo hướng hiện đại.

Và như thế, đạo đức phải được coi như một tiêu chí tiên quyết trong công tác tuyển chọn. Các NH phải xây dựng văn hóa doanh nghiệp, thiết lập một hệ thống kiểm soát đặc biệt về những hành vi trong công tác huy động vốn và cho vay. Việc thiếu những quy định rõ ràng, chế tài nghiêm khắc sẽ tạo ra “rủi ro đạo đức” trên thị trường tiền tệ. Đối với từng cán bộ NH, việc rèn luyện, tu dưỡng đạo đức là ý thức trách nhiệm của mỗi cá nhân. Bản thân mỗi NH phải tạo môi trường làm việc chuyên nghiệp, lành mạnh nhằm nâng cao và giữ gìn phẩm chất đạo đức của cán bộ NH.

Hơn bao giờ hết, ngành NH phải giáo dục đạo đức nghề nghiệp và coi đó như một nhiệm vụ hàng đầu trong quá trình tái cơ cấu. Vấn đề cần quan tâm hiện nay là các nhà hoạch định chính sách phải tạo ra một môi trường kinh doanh nhất quán, đồng bộ và bình đẳng. Có như thế, chúng ta mới giảm thiểu những rủi ro về đạo đức trong kinh doanh tiền tệ, tạo nền tảng cơ bản cho sự phát triển lành mạnh và bền vững của hệ thống NH Việt Nam.

Khoa Trương Văn