(Cadn.com.vn) - Theo một thỏa thuận an ninh song phương giữa Baghdad và Washington, ngày 30-6 vừa qua, lính chiến Mỹ đã rút khỏi những thành phố cuối cùng của Iraq, trao lại quyền kiểm soát cho người Iraq. Đây là động thái được nhiều người Iraq hoan nghênh và được coi là “Ngày chủ quyền”, dù một số lo ngại rằng việc này sẽ khiến họ dễ phải đối mặt với các vụ tấn công hơn.

Người phát ngôn Lầu Năm Góc Bryan Whitman cho biết, trước đó, Mỹ đã đóng cửa hoặc trao quyền kiểm soát 120 căn cứ và cơ sở cho chính quyền Iraq, và  chuyển giao hay đóng cửa thêm 30 căn cứ nữa vào trước cuối ngày 30-6. Trong khi đó, trong bài phát biểu trên truyền hình, Thủ tướng Iraq Nouri al-Maliki khẳng định: “Ngày 30-6 được chúng ta xem là ngày hội của đất nước, là thành tựu của toàn thể người dân Iraq”. Chính phủ Iraq đã tuyên bố 30-6 là ngày “Chủ quyền Quốc gia”, đồng thời tổ chức một cuộc duyệt binh nhằm phô trương sức mạnh quân sự mà nước này sẽ sử dụng để đương đầu với làn sóng nổi dậy.

Tuy nhiên, việc rút quân được đánh dấu bởi sự kiện khiến người ta nhớ lại sự đẫm máu của 6 năm chiến tranh bắt đầu từ hành động xâm lược của Mỹ năm 2003 khi 4 binh sĩ Mỹ thuộc Sư đoàn đa quốc gia Baghdad thiệt mạng do bị thương trong các cuộc giao tranh hôm 29-6. Ngay trong ngày 30-6, ít nhất 27 người đã thiệt mạng và 80 người khác bị thương trong một vụ đánh bom xe tại thành phố Kirkuk ở miền Bắc Iraq. Vụ tấn công xảy ra ngay sau khi binh sĩ Mỹ chuyển giao hoàn toàn quyền kiểm soát các thành phố của nước này cho các lực lượng an ninh Iraq sau 6 năm chiếm đóng.

Quả bom đã phát nổ tại một khu chợ đông đúc thuộc khu vực của người Kurd ở Kirkuk, thành phố vốn được coi là một “điểm nóng” tiềm ẩn giữa Chính phủ trung ương do những người Arab dòng Shiite kiểm soát với cộng đồng người Krud. Cảnh sát nhận định: con số thương vong có thể còn tăng lên. Nhiều người Iraq lo ngại việc binh sĩ Mỹ rút khỏi các thị trấn và thành phố để về đóng tại các căn cứ ở nông thôn, bước đi đầu tiên hướng tới việc Mỹ rút hoàn toàn khỏi Iraq vào cuối năm 2011, sẽ khiến những địa bàn này dễ bị tấn công.

Cùng ngày, Tổng thống Barack Obama đã hoan nghênh việc binh sĩ Mỹ rút khỏi các thị trấn và thành phố của Iraq là “mốc lịch sử quan trọng”, song cũng cảnh báo rằng, những ngày gian khó vì bạo lực và đẫm máu vẫn ở phía trước. Phát biểu tại Nhà Trắng, Tổng thống Obama nêu rõ: “Ngày hôm nay, binh sĩ Mỹ đã chuyển giao quyền kiểm soát mọi thành phố và thị trấn của Iraq cho các lực lượng an ninh và chính phủ nước này... Đây là một bước tiến quan trọng, khi một đất nước Iraq có chủ quyền và đoàn kết tiếp tục làm chủ vận mệnh của chính mình”.

Tuy nhiên, ông Obama cảnh báo rằng, giờ đây, các nhà lãnh đạo Iraq phải thực thi những bước đi chính trị nhằm củng cố điều mà Chính phủ Mỹ nói rằng sẽ cải thiện tình hình an ninh thực tế ở Iraq. Ông Obama nhấn mạnh: “Giới lãnh đạo Iraq giờ đây phải đưa ra một số lựa chọn khó khăn nhưng cần thiết để giải quyết những vấn đề chính trị then chốt nhằm nắm bắt thời cơ và đảm bảo an ninh cho các thành phố, thị trấn của họ... Chớ có sai lầm, vẫn sẽ còn những ngày khó khăn ở phía trước. Chúng tôi biết rằng, bạo lực tại Iraq sẽ tiếp diễn, như vụ đánh bom điên rồ tại thành phố Kirkuk rạng sáng nay”.

Đường phố chính ở Karada, gần thủ đô Baghdad, vắng vẻ trong ngày Mỹ rút quân. Người dân không ra khỏi nhà vì lo ngại bạo lực xảy ra. Ảnh: NYT

Trong một diễn biến liên quan, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Robert Gates cho rằng, bạo lực có thể tiếp diễn ở một số vùng nào đó của Iraq trong những tháng tới sau khi Mỹ rút quân khỏi các thành phố và thị trấn của nước này. Theo ông Gates, Al-Qaeda và các tổ chức khủng bố khác đang tìm cách “gia tăng mức độ bạo lực nhằm ngụy tạo rằng chúng đã buộc chúng tôi phải rút khỏi các thành phố, đồng thời chứng tỏ sự yếu kém của các lực lượng an ninh Iraq.

Dư luận quốc tế cũng hoan nghênh việc quân đội Mỹ rút khỏi các thành phố thị trấn và giao lại quyền kiểm soát an ninh cho người Iraq. Trên trang nhất, tờ La Croix (Pháp) nêu rõ: “Người Iraq giờ đây nắm lấy trong tay trách nhiệm về vấn đề an ninh của họ. Thật vậy, kể từ hôm nay, lính Mỹ chấm dứt các cuộc tuần tra tại các thành phố ở Iraq”. Trong xã luận, La Croix nêu lên câu hỏi “Liệu các lực lượng an ninh Iraq có thể thành công hay không sự chuyển tiếp ?”. Một thời kỳ chuyển tiếp mà tờ báo đánh giá là tế nhị vì, như giải thích của La Croix “con đường còn lại giờ đây không phải là dễ dàng vì nó đòi hỏi ổn định một đất nước trong 6 năm qua bị chia rẽ vì những vụ bạo động giữa các cộng đồng, các sắc tộc... làm cho bộ máy kinh tế hoạt động trở lại và tái lập các định chế”.

Lê Minh Châu