Đồn Chơn Sảng và Trạm Nam Chơn là hai công trình quân sự tiêu biểu thuộc hệ thống phòng thủ ven biển Đà Nẵng dưới triều Nguyễn, có vai trò kiểm soát tuyến đường thiên lý Bắc - Nam, bảo vệ cửa ngõ phía Bắc vịnh Đà Nẵng. Hai công trình nằm trong mạng lưới phòng thủ liên hoàn của triều Nguyễn, góp phần bảo vệ kinh đô Huế và vùng duyên hải miền Trung.

Thực hiện Quyết định số 781/QĐ-SVHTTDL ngày 22-5-2026 của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch TP Đà Nẵng về việc khai quật khảo cổ khẩn cấp, Ban Quản lý Di tích và Danh thắng TP Đà Nẵng phối hợp Viện Khảo cổ học thuộc Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam tiến hành khai quật tại hai địa điểm trong 45 ngày, trên tổng diện tích 600m², gồm 300m² tại Trạm Nam Chơn và 300m² tại Đồn Chơn Sảng.

Qua khai quật, các nhà khảo cổ học phát hiện nhiều dấu tích kiến trúc và di vật, góp phần bổ sung tư liệu khoa học để nghiên cứu, nhận diện rõ hơn quy mô, cấu trúc, tính chất, niên đại và giá trị lịch sử, văn hóa của hai công trình.Đáng chú ý, tại Đồn Chơn Sảng phát hiện một tượng/phù điêu bằng đá sa thạch. Qua nghiên cứu bước đầu, hiện vật có niên đại khoảng thế kỷ VIII, có khả năng thuộc văn hóa Champa. Phát hiện này bổ sung tư liệu về lịch sử, văn hóa khu vực Hải Vân và Đà Nẵng.Sau khi kết thúc khai quật, các hiện vật được tập hợp, làm sạch, phân loại và chỉnh lý. Tổng cộng 88 hiện vật được bàn giao cho Bảo tàng Đà Nẵng, gồm 10 hiện vật tại Đồn Chơn Sảng và 78 hiện vật tại Trạm Nam Chơn; trong đó 8 hiện vật đã được phục chế.

Bà Hoàng Thị Bích Hạnh, Giám đốc Ban Quản lý Di tích và Danh thắng TP Đà Nẵng, cho biết kết quả khai quật đã bổ sung nguồn tư liệu khoa học quan trọng, góp phần làm rõ hơn quy mô, tính chất, niên đại và giá trị lịch sử, văn hóa của hai di tích, đồng thời làm sáng tỏ vai trò của khu vực Chơn Sảng - Nam Chơn trong không gian lịch sử Hải Vân.Theo bà Hoàng Thị Bích Hạnh, việc bàn giao hiện vật là bước tiếp nối quan trọng sau khai quật, nhằm bảo đảm các di vật được quản lý khoa học, an toàn, đồng thời tạo điều kiện tiếp tục nghiên cứu, chỉnh lý, giám định và làm rõ giá trị của hiện vật cũng như tổng thể hai di tích.

Kết quả khai quật cũng tạo cơ sở khoa học phục vụ hoàn thiện hồ sơ đề nghị xếp hạng Đồn Chơn Sảng và Trạm Nam Chơn là di tích cấp thành phố, đồng thời hỗ trợ xác định giải pháp bảo vệ, bảo tồn và phát huy giá trị di tích.

Ông Huỳnh Đình Quốc Thiện, Giám đốc Bảo tàng Đà Nẵng, cho biết việc tiếp nhận 88 hiện vật không chỉ là thủ tục bàn giao mà còn là trách nhiệm pháp lý và chuyên môn trong bảo tồn những chứng tích vật chất về hệ thống phòng thủ quân sự và dịch trạm thời Nguyễn trên địa bàn thành phố.Sau khi tiếp nhận, Bảo tàng Đà Nẵng sẽ nhập kho, phân loại, lập hồ sơ hiện vật số hóa và áp dụng biện pháp bảo quản phù hợp với từng nhóm chất liệu. Bảo tàng cũng phối hợp Viện Khảo cổ học và Ban Quản lý Di tích và Danh thắng tiếp tục nghiên cứu, đối sánh tư liệu lịch sử nhằm làm rõ hơn giá trị hiện vật; đồng thời nghiên cứu phương án phát huy giá trị các hiện vật tiêu biểu thông qua trưng bày chuyên đề hoặc thường trực, kết hợp ứng dụng công nghệ số, 3D để giới thiệu đến công chúng và du khách.

Bảo Nam