Tăng tốc mở rộng quan hệ với Trung Quốc

Theo báo Bưu điện Hoa Nam buổi sáng (SCMP), xuất khẩu của Canada sang Trung Quốc đạt 21,74 tỷ CAD (15,63 tỷ USD) trong 6 tháng đầu năm 2026, tăng 30,1% so với cùng kỳ năm trước và là mức cao nhất trong nửa đầu năm kể từ năm 1997. Số liệu do Hội đồng Kinh doanh Canada - Trung Quốc và Viện Trung Quốc thuộc Đại học Alberta công bố ngày 14-9. Năng lượng và khoáng sản đang dẫn dắt đà tăng này. Các sản phẩm năng lượng chiếm 35,8% tổng kim ngạch xuất khẩu sang Trung Quốc, tăng 81,8%, trong khi quặng kim loại và khoáng sản phi kim loại chiếm 22,6%, tăng 29%. Dầu thô là mặt hàng đóng góp lớn nhất khi kim ngạch xuất khẩu tăng hơn gấp đôi, lên 5,96 tỷ CAD. Xuất khẩu quặng đồng và tinh quặng đồng cũng tăng thêm 949 triệu CAD, đạt 2,64 tỷ CAD.

Theo các chuyên gia được SCMP dẫn lời, sự gia tăng thương mại phản ánh nhu cầu của Trung Quốc đối với năng lượng và khoáng sản thiết yếu, đồng thời cho thấy nỗ lực của Canada trong việc đa dạng hóa thị trường xuất khẩu. Xu hướng này được thúc đẩy mạnh hơn khi quan hệ kinh tế giữa Ottawa và Washington xuất hiện nhiều bất ổn. Thủ tướng Carney đặt mục tiêu tăng gấp đôi kim ngạch xuất khẩu của Canada sang các thị trường ngoài Mỹ trong vòng 10 năm tới. Trong chuyến thăm Trung Quốc hồi đầu tháng 9, phía Canada cũng bày tỏ mong muốn tăng cường hợp tác năng lượng và trao đổi chính sách với Bắc Kinh.

Việc mở rộng đường ống Trans Mountain đang tạo thêm điều kiện cho Canada thực hiện chiến lược này, khi cho phép dầu thô được vận chuyển trực tiếp tới khu vực châu Á - Thái Bình Dương mà không phải phụ thuộc vào hệ thống đường ống qua Mỹ. Theo Bộ Tài nguyên thiên nhiên Canada, Trung Quốc hiện là khách hàng lớn nhất đối với lượng dầu xuất khẩu bằng đường biển qua tuyến này, chiếm khoảng 60% số chuyến hàng.

Động thái trên diễn ra trong bối cảnh quan hệ Canada - Mỹ xấu đi kể từ khi Tổng thống Donald Trump trở lại Nhà Trắng năm 2025. Sau khi các cuộc đàm phán thương mại đổ vỡ vào tháng 8-2026, Washington áp mức thuế 50% đối với khoảng 20 tỷ USD hàng hóa Canada, trong khi Ottawa triển khai các biện pháp đáp trả.

Hướng tới "liên minh độc đáo" với EU

Song song với việc mở rộng quan hệ với Trung Quốc, Canada đang thúc đẩy hợp tác sâu rộng hơn với EU. Thủ tướng Carney dự kiến phát biểu trước Nghị viện châu Âu tại Strasbourg (Pháp) ngày 17-9, trong chuyến công du được xem là bước tiếp theo trong nỗ lực củng cố quan hệ kinh tế và chiến lược với châu Âu. Ông Carney đã kêu gọi 10 nước thành viên EU chưa phê chuẩn Hiệp định Thương mại và Kinh tế toàn diện Canada - EU (CETA) hoàn tất thủ tục. Hiệp định được ký năm 2016 và phần lớn đã được áp dụng tạm thời từ năm 2017, nhưng chưa có hiệu lực đầy đủ do cần được tất cả các nước thành viên phê chuẩn. Canada và EU cũng đang thảo luận khả năng mở rộng hợp tác sang nhiều lĩnh vực như thương mại, an ninh, nguyên liệu thô thiết yếu, năng lượng, công nghệ sạch, cơ sở hạ tầng và tài chính. Hai bên dự kiến tiếp tục thúc đẩy các cuộc thảo luận tại Montreal vào tháng 10.

Đáng chú ý, Ottawa đang đề xuất xây dựng một "liên minh độc đáo" với EU, thay vì tìm kiếm tư cách thành viên đầy đủ. Theo các quan chức hai bên, mô hình này có thể bao gồm việc giảm rào cản thương mại, xây dựng tuyến cáp ngầm xuyên Đại Tây Dương, điều chỉnh hạ tầng để đưa khí đốt Canada tới châu Âu, hợp tác về trí tuệ nhân tạo và công nghệ, cũng như tạo điều kiện thuận lợi hơn cho việc đi lại và làm việc.

Ông Carney nhấn mạnh Canada không có ý định trở thành thành viên EU và việc tăng cường quan hệ với châu Âu, Trung Quốc hay các đối tác khác không nhằm đối đầu với Mỹ. Ottawa vẫn để ngỏ khả năng nối lại đàm phán thương mại với Washington khi xuất hiện cơ hội phù hợp.

Trong chiến lược mới, Canada đồng thời tìm cách thu hút thêm đầu tư quốc tế. Chính phủ nước này kỳ vọng hội nghị đầu tư tại Toronto có thể mở đường cho khoảng 1.000 tỷ USD vốn đầu tư nước ngoài trong 5 năm, với hơn 150 dự án thuộc các lĩnh vực khai khoáng, năng lượng và trí tuệ nhân tạo được giới thiệu.

Việc tăng cường quan hệ với Trung Quốc và EU cho thấy Ottawa đang tìm cách mở rộng không gian kinh tế ngoài thị trường Mỹ. Tuy nhiên, mức độ và hiệu quả của sự chuyển hướng này còn phụ thuộc vào khả năng Canada tháo gỡ các rào cản thương mại, duy trì quan hệ với Washington và biến các sáng kiến hợp tác mới thành những cam kết kinh tế cụ thể.

AN BÌNH

Mỹ điều chỉnh danh sách các mặt hàng bị áp thuế của Canada Từ ngày 15-9, Mỹ áp thêm thuế 50% đối với 110 sản phẩm nhập khẩu từ Canada, gồm một số loại phô mai, thuyền máy, xe địa hình, đồ nội thất, sản phẩm nhôm, giấy và gỗ, dầm sắt thép, đèn điện và nệm. Cùng thời điểm, Washington dỡ bỏ thuế đối với 10 mặt hàng như muối, đường, xi măng, bảng điều khiển điện và giấy vệ sinh. Theo Giáo sư Wolfgang Alschner thuộc Đại học Ottawa, giá trị thương mại của nhóm hàng được dỡ thuế khoảng 2,41 tỷ USD, trong khi nhóm hàng chịu thuế mới khoảng 2,56 tỷ USD, cho thấy phạm vi áp thuế chỉ tăng nhẹ. Ngoài ra, Tổng thống Donald Trump thông báo lệnh cấm nhập khẩu một số mặt hàng Canada, trong đó có đồ uống có cồn và xe máy, dự kiến có hiệu lực từ ngày 29-9. Các chuyên gia nhận định những động thái mới cho thấy căng thẳng thương mại Mỹ - Canada tiếp tục mở rộng, song việc Washington lùi thời điểm áp dụng lệnh cấm cũng có thể tạo thêm dư địa cho hai bên nối lại đàm phán. B.N