Tổng thống Masoud Pezeshkian đã tới New York ngày 22-9 để tham dự Phiên thảo luận cấp cao Đại hội đồng Liên hợp quốc khóa 81. Theo giới chức Iran, ông sẽ phát biểu tại Đại hội đồng, gặp một số nguyên thủ và quan chức cấp cao, đồng thời tiếp xúc với cộng đồng người Iran ở nước ngoài, giới trí thức và các tổ chức tư vấn chính sách của Mỹ.

Chuyến đi diễn ra trong thời điểm đặc biệt khi Mỹ và Iran vẫn ở trong tình trạng xung đột kéo dài, trong khi các bên bắt đầu phát đi tín hiệu về khả năng nối lại đàm phán. Việc hai nhà lãnh đạo cùng có mặt tại New York cũng tạo điều kiện cho những tiếp xúc ngoại giao, dù chưa có thông báo chính thức về một cuộc gặp trực tiếp.

Tổng thống Mỹ Donald Trump gần đây cho biết ông "có thể" gặp ông Pezeshkian bên lề kỳ họp. Đại sứ Mỹ tại Liên hợp quốc Mike Waltz cũng nói ông Trump luôn để ngỏ khả năng đạt một thỏa thuận với Tehran. Tuy nhiên, những tín hiệu này diễn ra song song với các cảnh báo cứng rắn. Ông Trump cho biết đang ở "giai đoạn cân nhắc quyết định" về bước đi tiếp theo đối với Iran và nói "những điều rất lớn" có thể xảy ra trong thời gian tới. Theo các thông tin được Fox News đăng tải, Washington đang cân nhắc nhiều phương án, trong đó có tiếp tục gây sức ép kinh tế hoặc tìm kiếm một thỏa thuận ngoại giao.

Phía Iran cũng duy trì thông điệp kép: để ngỏ khả năng đàm phán nhưng đồng thời cảnh báo sẽ đáp trả nếu Mỹ tiếp tục hành động quân sự. Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran Mohsen Rezaei cho biết Tehran đã chuyển tới Washington các điều kiện để nối lại đàm phán thông qua Qatar. Những điều kiện được công bố gồm chấm dứt xung đột trên các mặt trận, giải phóng các khoản tiền của Iran đang bị phong tỏa và chấm dứt phong tỏa đường biển.

Eo biển Hormuz là một trong những vấn đề then chốt. Những diễn biến quanh tuyến hàng hải quan trọng này đã tác động trực tiếp tới nguồn cung năng lượng và thị trường dầu mỏ toàn cầu. Trong những ngày gần đây, các tín hiệu về khả năng khôi phục một phần hoạt động vận tải qua Hormuz đã góp phần làm dịu sức ép trên thị trường năng lượng.

Trong khi đó, căng thẳng khu vực vẫn tiềm ẩn nguy cơ leo thang. Iran cảnh báo một cuộc tấn công mới của Mỹ sẽ kéo theo các đòn đáp trả nhằm vào lực lượng và lợi ích của Washington trong khu vực. Tehran cũng cho biết họ nhận được thông tin rằng Mỹ có thể chuẩn bị nối lại các hoạt động quân sự.

Bối cảnh này khiến Đại hội đồng Liên hợp quốc trở thành một diễn đàn đáng chú ý đối với cả Washington và Tehran. Tổng thống Pezeshkian có thể sử dụng bài phát biểu để trình bày lập trường của Iran trước cộng đồng quốc tế, trong khi phía Mỹ có cơ hội thể hiện yêu cầu đối với Tehran và các mục tiêu trong chính sách Trung Đông.

Khả năng đạt được một thỏa thuận ngay trong kỳ họp vẫn chưa rõ ràng. Khoảng cách giữa hai bên còn lớn, trong khi các vấn đề liên quan xung đột, trừng phạt, tài chính và hoạt động hàng hải cần được giải quyết đồng thời. Các nhà quan sát vì vậy chú ý nhiều hơn tới việc liệu hai bên có thể thiết lập lại kênh liên lạc chính thức và tạo nền tảng cho một vòng đàm phán mới hay không.

Việc ông Trump công khai để ngỏ khả năng gặp ông Pezeshkian, cùng với việc Tehran đưa ra các điều kiện cụ thể cho đàm phán, cho thấy ngoại giao vẫn là một trong những phương án đang được hai bên tính tới. Tuy nhiên, những tuyên bố cứng rắn và nguy cơ giao tranh tái diễn cho thấy con đường từ tiếp xúc ngoại giao tới một thỏa thuận thực chất vẫn còn nhiều trở ngại.

AN BÌNH