Trong khuôn khổ Lễ hội sâm Ngọc Linh và Dược liệu quốc tế Đà Nẵng năm 2026, ngày 31-7, xã Trà Linh tổ chức Nghi lễ Cúng Thần Sâm và trao tặng giống Sâm Ngọc Linh lần thứ II, tiếp tục lan tỏa mô hình hỗ trợ sinh kế bền vững cho đồng bào vùng cao, đồng thời góp phần bảo tồn nguồn gen quý và phát huy giá trị văn hóa gắn với “quốc bảo” của Việt Nam.

Phát biểu khai mạc chương trình, ông Trịnh Minh Hải – Chủ tịch UBND xã Trà Linh nhấn mạnh, cây sâm Ngọc Linh là kết tinh của thiên nhiên, của tri thức bản địa và sự cần cù của người dân địa phương. Việc phục dựng Nghi lễ Cúng Thần Sâm không chỉ góp phần bảo tồn một giá trị văn hóa truyền thống mà còn gửi gắm thông điệp muốn cây sâm trường tồn thì rừng phải được gìn giữ, muốn thương hiệu sâm Ngọc Linh vươn xa thì nguồn gen, bản sắc văn hóa và tri thức bản địa phải được bảo tồn, phát huy.

Điểm nhấn của chương trình năm nay là hoạt động trao tặng giống sâm Ngọc Linh cho các hộ dân có hoàn cảnh khó khăn. Theo UBND xã Trà Linh, mỗi cây giống được trao không chỉ mang giá trị kinh tế mà còn là “mầm hy vọng”, tạo cơ hội để người dân phát triển sinh kế, từng bước thoát nghèo bền vững, đồng thời góp phần mở rộng vùng trồng sâm trên dãy Ngọc Linh.

Theo báo cáo của UBND xã Trà Linh, chương trình “Lễ cúng Thần sâm – Ươm mầm Ngọc Linh” năm 2025 đã huy động sự chung tay của hơn 20 mạnh thường quân, hỗ trợ 6.620 cây Sâm Ngọc Linh một năm tuổi cho 33 hộ dân. Sau một năm chăm sóc, phần lớn diện tích sâm phát triển tốt, mang lại niềm tin và động lực để các hộ tiếp tục gắn bó với loại cây dược liệu đặc hữu này.

Tiếp nối thành công đó, năm 2026, chính quyền xã Trà Linh đã vận động các doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ trồng sâm và nhiều cá nhân chung tay đóng góp giống sâm để hỗ trợ người dân. Đến thời điểm tổ chức chương trình, địa phương đã tiếp nhận hơn 17.710 cây giống Sâm Ngọc Linh một năm tuổi, tổng trị giá khoảng 2,6 tỷ đồng từ 22 doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ trồng sâm trên địa bàn cùng nhiều tổ chức, cá nhân khác.

Từ nguồn hỗ trợ này, UBND xã Trà Linh thực hiện phân bổ công khai, minh bạch đến đúng đối tượng. Theo đó, 68 hộ dân xã Trà Linh và 20 hộ dân các xã thuộc huyện Nam Trà My (cũ) được nhận hỗ trợ, mỗi hộ 200 cây giống. Đại diện UBND xã Trà Linh cho biết, chương trình không chỉ góp phần tạo sinh kế cho các hộ khó khăn mà còn thể hiện tinh thần đoàn kết, sẻ chia của cộng đồng doanh nghiệp và những người trồng sâm đối với vùng đất được xem là “thủ phủ” sâm Ngọc Linh. Những đóng góp này góp phần gìn giữ nguồn gen quý, mở rộng vùng trồng và xây dựng thương hiệu sâm Ngọc Linh Trà Linh ngày càng phát triển.

Bên cạnh việc trao giống, chính quyền địa phương cũng cam kết tiếp tục đồng hành cùng người dân thông qua việc hỗ trợ kỹ thuật, quản lý chất lượng giống, bảo vệ rừng, bảo vệ vùng trồng và kết nối các nguồn lực để phát triển ngành sâm theo hướng bền vững.

Thông qua chương trình, xã Trà Linh cũng kêu gọi các hộ được nhận giống nâng cao trách nhiệm trong chăm sóc, bảo vệ từng cây sâm, sử dụng đúng mục đích, gìn giữ rừng và cùng nhau phát triển thương hiệu sâm Ngọc Linh. Mục tiêu lâu dài là đưa Trà Linh tiếp tục khẳng định vị thế là vùng trọng điểm sản xuất sâm Ngọc Linh, góp phần phát triển kinh tế miền núi, nâng cao đời sống người dân và lan tỏa giá trị của loại dược liệu đặc hữu mang tầm quốc gia.

Nằm trong chuỗi hoạt động của Lễ hội Sâm Ngọc Linh và Dược liệu quốc tế Đà Nẵng 2026, nghi lễ Cúng Thần Sâm truyền thống của đồng bào Xơ Đăng tại xã Trà Linh là một trong những điểm nhấn đặc sắc, thu hút sự quan tâm của đông đảo đại biểu và du khách.

Trên đỉnh Ngọc Linh ở độ cao hơn 1.500m, đền thờ Thần Sâm tại nóc Kon Pin từ lâu đã trở thành không gian tín ngưỡng linh thiêng của đồng bào Xơ Đăng. Hằng năm, trước mỗi mùa sâm mới, người dân lại tổ chức lễ cúng để bày tỏ lòng biết ơn đối với thần linh, núi rừng và các bậc tiền nhân đã che chở, ban tặng loài dược liệu quý. Đồng thời, nghi lễ cũng gửi gắm ước nguyện về mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, cây sâm sinh trưởng tốt và cuộc sống bình yên, no ấm.

Già làng Nguyễn Văn Dũng, làng Kon Pin, cho biết trong quan niệm của đồng bào Xơ Đăng, cây sâm là món quà của núi rừng, là nguồn sống của nhiều gia đình. Vì vậy, việc thực hiện nghi lễ cúng Thần Sâm là nét văn hóa được gìn giữ qua nhiều thế hệ. "Mong muốn phát triển tương lai mai sau, cái nhà cái cửa, xe cộ, máy móc là nhờ cây sâm. Mình không cúng bái thì sẽ bị chuột, chim phá, trộm cắp, cây chết chóc... Không cúng bái thì không phát triển được", già làng chia sẻ.

Hiện nay, trên vùng núi Ngọc Linh thuộc địa bàn thành phố Đà Nẵng đã hình thành hàng nghìn héc-ta vùng trồng Sâm Ngọc Linh, mang lại nguồn thu hàng trăm tỷ đồng mỗi năm cho người dân. Không chỉ là cây dược liệu có giá trị kinh tế đặc biệt, Sâm Ngọc Linh còn gắn bó mật thiết với đời sống văn hóa, tín ngưỡng của đồng bào Xơ Đăng. Vì vậy, lễ cúng Thần Sâm không đơn thuần là một nghi lễ dân gian mà còn thể hiện sự trân trọng đối với thiên nhiên, ý thức bảo vệ rừng và gìn giữ nguồn gen quý của quốc gia.

Diễn ra từ ngày 1 đến 3-8, Lễ hội Sâm Ngọc Linh và Dược liệu quốc tế Đà Nẵng 2026 mang đến nhiều hoạt động văn hóa, thương mại và trải nghiệm đặc sắc. Trong đó, việc phục dựng và duy trì nghi lễ Cúng Thần Sâm không chỉ góp phần bảo tồn một di sản văn hóa độc đáo của đồng bào Xơ Đăng mà còn tạo điều kiện để du khách hiểu hơn về tri thức bản địa, những câu chuyện sinh kế dưới tán rừng và hành trình gìn giữ, phát triển “quốc bảo” Sâm Ngọc Linh trên đỉnh núi Ngọc Linh.

TRẦN TÂN