Theo số liệu sơ bộ của công ty thông tin hàng hải Kpler, mức trung bình 7 ngày đối với xuất khẩu dầu thô của Trung Đông đạt 18,3 triệu thùng/ngày vào ngày 30-9, cao hơn mức khoảng 18 triệu thùng/ngày trong 12 tháng trước khi chiến tranh bùng nổ. Vortexa cũng ước tính xuất khẩu dầu thô và condensate của khu vực đạt khoảng 18,6 triệu thùng/ngày. Sự phục hồi này cho thấy các nước vùng Vịnh đã tìm được nhiều cách để duy trì dòng dầu ra thị trường, bất chấp những rủi ro tại eo biển Hormuz. Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo những con số trên không có nghĩa hoạt động hàng hải tại tuyến đường chiến lược này đã trở lại bình thường.

Dòng dầu được duy trì bằng những tuyến vòng

Khoảng 40% lượng dầu xuất khẩu hiện được đưa ra khỏi khu vực bằng các tuyến tránh Hormuz. Saudi Arabia tận dụng đường ống Đông - Tây để vận chuyển dầu từ các mỏ ở miền Đông tới cảng Yanbu trên Biển Đỏ, giúp một phần dầu xuất khẩu không phải đi qua eo biển. Đối với lượng dầu vẫn phải đi qua Hormuz, các doanh nghiệp sử dụng ngày càng nhiều tàu trung chuyển và hoạt động sang mạn ngoài khơi. Những tàu nhỏ hơn đưa dầu qua khu vực nguy hiểm trước khi chuyển hàng sang các tàu chở dầu lớn đang chờ bên ngoài eo biển.

Cách làm này giúp duy trì xuất khẩu nhưng khiến chuỗi vận chuyển trở nên phức tạp hơn. Một số tàu trung chuyển thậm chí tắt thiết bị phát đáp trong quá trình hoạt động, làm tăng khó khăn trong việc theo dõi hành trình. Theo các chuyên gia, mô hình này có thể tiếp tục duy trì dòng dầu trong ngắn hạn, nhưng khó có thể thay thế hoàn toàn một tuyến hàng hải an toàn và thông suốt.

Rủi ro và chi phí vận chuyển gia tăng

Trong khi lượng dầu xuất khẩu phục hồi, tình hình an ninh trên biển vẫn diễn biến đáng lo ngại. Ít nhất 7-8 vụ việc liên quan đến tàu chở dầu được ghi nhận trong khoảng một tuần đầu tháng 10. Một số tàu bị tấn công, gây cháy hoặc hư hại, trong khi thành viên thủy thủ đoàn bị thương.

Ngày 1-10, tàu chở dầu thô siêu lớn MT Kazimah III treo cờ Kuwait bốc cháy sau khi bị tấn công khi đi qua Hormuz. Đến ngày 4-10, tàu chở dầu Lipsi treo cờ Liberia tiếp tục bị tấn công gần Oman, gây hư hại phòng máy. UKMTO cũng cảnh báo về các mối đe dọa đối với tàu thương mại. Một tàu chở dầu đi vào Hormuz ngày 5-10 được cho là đã nhận liên lạc từ Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) và bị yêu cầu quay đầu nếu không muốn đối mặt nguy cơ bị tấn công. Những diễn biến này cho thấy việc dầu vẫn được đưa ra khỏi khu vực không đồng nghĩa các chủ tàu đã cảm thấy an toàn. Lưu lượng tàu thuyền qua Hormuz vẫn thấp hơn đáng kể so với trước chiến tranh.

Một khó khăn khác nằm ở chính hệ thống vận tải đang giúp duy trì dòng dầu. Việc sử dụng nhiều tàu trung chuyển và sang mạn làm tăng nhu cầu về tàu chở dầu, trong khi năng lực đội tàu không thể nhanh chóng mở rộng. Nhu cầu vận chuyển tăng cũng đẩy chi phí thuê tàu, bảo hiểm và các biện pháp an ninh lên cao. Theo các chuyên gia, vấn đề vì thế đang chuyển từ khả năng cung cấp dầu sang khả năng vận chuyển dầu. Sản lượng có thể được duy trì, nhưng nếu thiếu tàu, chi phí quá cao hoặc các tuyến thay thế bị tấn công, dòng dầu vẫn có nguy cơ bị gián đoạn. Ngay cả đường ống Đông - Tây của Saudi Arabia cũng không hoàn toàn an toàn. Tuyến này từng phải tạm thời ngừng hoạt động sau các cuộc tấn công bằng UAV, cho thấy những cơ sở hạ tầng được xem là phương án thay thế cho Hormuz cũng có thể trở thành mục tiêu khi xung đột leo thang.

Chưa thể xem là trở lại bình thường

Việc xuất khẩu dầu vùng Vịnh phục hồi đã góp phần hạn chế cú sốc nguồn cung đối với thị trường thế giới. Tuy nhiên, giá dầu vẫn cao hơn đáng kể so với trước chiến tranh, trong khi G7 đã phải tính đến việc giải phóng tới 100 triệu thùng dầu từ các kho dự trữ chiến lược để giảm sức ép thị trường.

Giới chuyên gia cho rằng chỉ khi tình hình an ninh ổn định, Hormuz được mở cửa lâu dài và các tuyến vận tải trở lại hoạt động bình thường, dòng dầu mới thực sự thoát khỏi tình trạng khẩn cấp.Vì vậy, gần 19 triệu thùng dầu rời Trung Đông mỗi ngày hiện nay là minh chứng cho khả năng thích ứng của ngành năng lượng hơn là dấu hiệu cho thấy cuộc khủng hoảng đã được giải quyết. Dòng dầu vẫn chảy, nhưng đang phải đi qua một hệ thống vận chuyển vòng vèo, tốn kém và dễ tổn thương hơn. Nếu các vụ tấn công tiếp tục gia tăng hoặc các tuyến đường ống, cảng biển và đội tàu trung chuyển bị ảnh hưởng, khả năng duy trì dòng dầu hiện nay sẽ chịu sức ép lớn. Khi đó, thị trường năng lượng có thể nhanh chóng đối mặt với một làn sóng tăng giá mới.

AN BÌNH