Từ những ngày chống chọi với "đói điện"

Sau 30 năm chiến tranh, miền Trung hầu như chưa có công trình điện quy mô lớn. Năm 1976, sản lượng điện thương phẩm chưa đến 100 triệu kWh. Giai đoạn 1976-1985, thiếu điện kéo dài, vốn đầu tư khu vực chỉ chiếm khoảng 3,4% tổng vốn ngành điện cả nước. Ngành điện phải xây dựng Nhà máy điện Đồng Hới 14MW, bổ sung diesel và các tuyến 35kV, 15kV; việc cắt điện luân phiên vẫn thường xuyên xảy ra.

Năm 1981, đơn vị được đổi tên thành Công ty Điện lực 3. Những năm 1987-1988, thiếu điện tiếp tục căng thẳng. Ba hướng giải pháp được xác định là củng cố nguồn hiện có, đưa điện từ miền Bắc, miền Nam vào khu vực và xây dựng các nhà máy điện lớn, trong đó có thủy điện Ialy 720MW. Giai đoạn 1988-1990, khu vực được bổ sung 74 tổ máy diesel với tổng công suất 69MW. Đường dây 220-110kV Vinh - Đà Nẵng hoàn thành năm 1990, mở đường đưa nguồn điện miền Bắc vào Quảng Bình, Đà Nẵng rồi tiếp tục đến Quảng Ngãi, Bình Định, Phú Yên.

Bước ngoặt lớn diễn ra với đường dây 500kV Bắc - Nam. Khởi công tháng 4-1992, công trình hoàn thành giai đoạn 1 vào tháng 5-1994. Ngày 27-5-1994, hệ thống điện quốc gia được đồng bộ ở cấp 500kV tại Đà Nẵng; đến ngày 19-9-1994, miền Trung được nhận điện từ hệ thống điện quốc gia. Cùng với đó, các công trình thủy điện Đrây H'Linh, An Điềm, Vĩnh Sơn và Ialy từng bước hình thành nguồn điện lớn cho khu vực. Những năm tháng "đại công trường" không chỉ giải quyết cơn khát điện mà còn tạo nền móng cho phát triển kinh tế - xã hội, đưa điện về làng quê, miền núi.

Đưa điện vượt biển, thắp sáng đảo xa

Theo Chủ tịch HĐTV EVNCPC Nguyễn Thanh, sau hành trình đưa điện vượt núi rừng, EVNCPC tiếp tục đối mặt với thử thách đưa điện vượt biển đến các đảo. Năm 2013, dự án cấp điện từ hệ thống điện quốc gia cho huyện đảo Lý Sơn được phê duyệt với tổng mức đầu tư 678,7 tỷ đồng. Dự án gồm 8,746km đường dây 22kV trên đất liền và 26,219km cáp ngầm 22kV dưới biển cùng lưới điện trên đảo. Công trình hoàn thành, đóng điện ngày 28-9-2014, cung cấp điện ổn định cho hơn 22.000 người dân.

Sau Lý Sơn, Cù Lao Chàm trở thành một dấu ấn khác. Dự án gồm 15,48km cáp ngầm 22kV vượt biển, 17,214km đường dây 22kV trên đất liền, 6 trạm biến áp tổng công suất 900kVA và 11km lưới 0,4kV. Tổng mức đầu tư 484,815 tỷ đồng, trong đó 85% từ ngân sách Trung ương và 15% do EVNCPC bố trí. Khởi công ngày 9-1-2016, dự án hoàn thành, đóng điện ngày 3-9-2016, sau 8 tháng thi công.

Tại Nhơn Châu, dự án cấp điện bằng cáp ngầm 22kV dưới biển dài hơn 10km, vốn hơn 351 tỷ đồng từ ODA không hoàn lại của Liên minh Châu Âu. Công trình đóng điện ngày 18-8-2020, cấp điện cho hơn 600 hộ dân và cơ quan trên đảo. Cũng theo ông Thanh, từ ngày 10-8-2017, EVNCPC tiếp nhận quản lý vận hành hệ thống điện Cồn Cỏ, kết hợp máy phát diesel với điện mặt trời mái nhà, bảo đảm cấp điện 24/24 giờ. Những dự án vượt biển mang ý nghĩa lớn hơn một công trình điện, giúp nâng cao đời sống, phát triển dịch vụ, du lịch, kinh tế biển, đồng thời góp phần củng cố quốc phòng - an ninh trên biển đảo.

EVNCPC đồng thời đổi mới phương thức quản lý, vận hành, đẩy mạnh công nghệ, tự động hóa và chuyển đổi số. "Đến nay, lưới điện 110kV và phân phối đã phủ đến 100% xã, phường, thôn, buôn; tỷ lệ hộ dân có điện đạt hơn 99,91%, khu vực nông thôn đạt 99,86%. EVNCPC đang phục vụ hơn 5 triệu khách hàng. Trong vận hành, 100% trạm biến áp 110kV được điều khiển từ xa, không người trực; 100% công ty điện lực có SCADA và trung tâm điều khiển. Công tơ điện tử và đo xa được triển khai rộng rãi" - ông Thanh cho biết.

Từ ngày 14-10-2019, EVNCPC triển khai dịch vụ điện tử tại tất cả công ty thành viên, với chữ ký số cho doanh nghiệp và OTP cho khách hàng cá nhân. Năm 2022, EVNCPC được vinh danh tại Giải thưởng Chuyển đổi số Việt Nam với giải pháp tự động thu thập, cung cấp thông tin, cảnh báo và tư vấn sử dụng điện. Đánh giá của SP Group cho thấy chỉ số lưới điện thông minh của EVNCPC tăng từ 64,3 điểm năm 2022 lên 69,6 điểm năm 2024, thứ hạng từ 66/94 lên 62/92.

EVNCPC cũng chú trọng năng lượng sạch, với các nhà máy thủy điện tổng công suất 38MW, các dự án có vốn góp tổng công suất 577MW và nhà máy điện mặt trời 50MWp; điện mặt trời mái nhà góp phần đa dạng hóa nguồn cung. Từ nền tảng công nghệ, đội ngũ hơn 11.000 cán bộ, công nhân viên tiếp tục là lực lượng trực tiếp giữ cho dòng điện vận hành an toàn, liên tục.

Giữ lửa truyền thống, hướng tới tương lai

Năm 2010, EVNCPC được thành lập trên cơ sở tổ chức lại Công ty Điện lực 3. Mô hình tổ chức tiếp tục được điều chỉnh phù hợp yêu cầu quản trị; EVNCPC hiện có hệ thống đơn vị trải rộng miền Trung - Tây Nguyên, thực hiện quản lý, vận hành, kinh doanh điện và đầu tư xây dựng. Dấu ấn EVNCPC còn thể hiện qua tinh thần trách nhiệm của người thợ điện. Khi miền Bắc chịu bão lũ, EVNCPC nhiều lần cử lực lượng hỗ trợ khắc phục hậu quả. Năm 2024, đơn vị đưa 274 kỹ sư, công nhân ra miền Bắc sau bão số 3; năm 2025 tiếp tục cử hơn 200 người tham gia hỗ trợ.

Hơn 400 cán bộ, kỹ sư, công nhân EVNCPC đã tham gia hỗ trợ dự án đường dây 500kV mạch 3 Quảng Trạch - Phố Nối dài 519km. Công trình đi qua 9 tỉnh, thành phố, 43 huyện, thị xã, tổng mức đầu tư khoảng 22.000 tỷ đồng, góp phần nâng khả năng truyền tải từ miền Trung ra miền Bắc từ khoảng 2.200MW lên 5.000MW. Trong 5 năm 2021-2026, EVNCPC dành hơn 420 tỷ đồng cho an sinh xã hội, hỗ trợ phòng chống dịch, xây dựng hơn 500 căn nhà tình nghĩa, nhà đại đoàn kết và hỗ trợ các địa bàn khó khăn.

Với địa bàn rộng gần một phần ba diện tích cả nước, dân số khoảng 15%, thường xuyên chịu tác động của thiên tai, bão lũ và thời tiết khắc nghiệt, những kết quả đạt được là nỗ lực bền bỉ của nhiều thế hệ cán bộ, công nhân viên. EVNCPC đã được trao nhiều phần thưởng cao quý, trong đó có Huân chương Lao động hạng Nhất năm 2020.

Công Hạnh