Thống nhất nhận thức - nền tảng của đồng thuận

Việc nhiều tỉnh, thành phố nghiên cứu và triển khai xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa đã thu hút sự quan tâm của đông đảo cán bộ, đảng viên và Nhân dân. Cùng với sự kỳ vọng về một mô hình phát triển mới cũng xuất hiện những câu hỏi: "Nếu hôm nay mới xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa thì hơn nửa thế kỷ qua chúng ta đang xây dựng điều gì?"; "Có phải đây là sự trở lại của mô hình bao cấp trước đây?".

Những câu hỏi đó cho thấy cách hiểu về mục tiêu, nội hàm và ý nghĩa của mô hình vẫn chưa thật sự thống nhất. Trong môi trường thông tin đa chiều, sự thiếu đầy đủ trong nhận thức dễ tạo khoảng trống cho thông tin sai lệch và luận điệu xuyên tạc tác động đến dư luận.

Hiểu đúng bản chất của mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa

Xây dựng chủ nghĩa xã hội là lựa chọn nhất quán của cách mạng Việt Nam, được Chủ tịch Hồ Chí Minh xác lập, Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo và Nhân dân ta thực hiện. Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011) xác định xã hội xã hội chủ nghĩa mà Nhân dân ta xây dựng là một xã hội dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh; do Nhân dân làm chủ; có nền kinh tế phát triển cao, nền văn hóa tiên tiến, con người có cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc và có điều kiện phát triển toàn diện; đồng thời bảo đảm bình đẳng, đoàn kết giữa các dân tộc, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo và mở rộng quan hệ hữu nghị, hợp tác với các nước.

Từ những đặc trưng đó, xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa có thể được hiểu là quá trình cụ thể hóa những giá trị và mục tiêu của xã hội xã hội chủ nghĩa ngay từ cơ sở, để người dân trực tiếp thụ hưởng và tham gia vào quá trình phát triển.

Sự cụ thể hóa ấy trước hết phải được thể hiện trong những vấn đề thiết thực gắn với cuộc sống hằng ngày của người dân. Đó là chất lượng quản trị, sự thuận tiện của dịch vụ công, môi trường sống an toàn, văn minh, cơ hội phát triển và khả năng thụ hưởng thành quả của phát triển. Nhiều địa phương, trong đó có thành phố Đà Nẵng, đã từng bước đáp ứng những yêu cầu này thông qua cải cách hành chính, chuyển đổi số và xây dựng chính quyền phục vụ. Quan trọng hơn, mô hình cần được nhìn từ những gì người dân thực sự nhận được và cảm nhận trong cuộc sống. Như Tổng Bí thư Tô Lâm gợi mở: "Chúng ta xây dựng thử một phường, một xã xã hội chủ nghĩa, để rút kinh nghiệm mô hình sẽ như thế nào; cuộc sống của người dân, việc thỏa mãn các nhu cầu của người dân ở đó như thế nào". Qua đó, giá trị của mô hình không chỉ nằm ở tổ chức hay phương thức quản lý, mà phải được thể hiện qua những chuyển biến cụ thể trong chất lượng phục vụ, mức độ thụ hưởng và quyền làm chủ của người dân.

Theo đó, xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa không nhằm tạo thêm một danh xưng hay cấp quản lý mới, mà hướng tới cụ thể hóa các giá trị của chủ nghĩa xã hội trong đời sống ở cơ sở: người dân được tiếp cận tốt hơn với giáo dục, y tế, dịch vụ công; sống trong môi trường an toàn, văn minh; có cơ hội phát triển và thụ hưởng thành quả phát triển. Đây cũng chính là tinh thần trong tư tưởng Hồ Chí Minh: "Chủ nghĩa xã hội trước hết nhằm làm cho nhân dân lao động thoát nạn bần cùng, làm cho mọi người có công ăn việc làm, được ấm no và sống một đời hạnh phúc". Những mục tiêu ấy được đặt trong một bối cảnh phát triển hoàn toàn khác với thời kỳ bao cấp. Nếu cơ chế bao cấp trước đây gắn với quản lý tập trung, bình quân, thì xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa hiện nay được đặt trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và nền quản trị hiện đại. Vì vậy, điểm cốt lõi không phải là trở lại phương thức quản lý cũ, mà là cụ thể hóa những giá trị của chủ nghĩa xã hội thành những chuẩn mực phát triển có thể nhận diện, đo lường và cảm nhận trong cuộc sống hằng ngày.

Ở góc độ đó, xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa không chỉ là cụ thể hóa các giá trị của chủ nghĩa xã hội ở cơ sở, mà còn phản ánh sự phát triển trong tư duy về mục tiêu phát triển: từ chú trọng tăng trưởng và nâng cao đời sống vật chất đến quan tâm toàn diện hơn đến chất lượng quản trị, cơ hội phát triển, sự tham gia và hạnh phúc của người dân. Cách tiếp cận này phù hợp với tinh thần Đại hội XIV, trong đó con người được xác định là trung tâm, chủ thể và mục tiêu của sự phát triển. Bởi vậy, giá trị của mô hình không chỉ được thể hiện trong Cương lĩnh, nghị quyết, mà cần được cảm nhận qua những điều rất cụ thể mà Tổng Bí thư Tô Lâm đặt ra: "Các cháu được đi học thế nào; người dân được chăm sóc sức khỏe thế nào; đi lại thế nào; môi trường sống ra sao; an toàn, văn minh như thế nào". Đây cũng là những phương diện quan trọng để nhìn nhận hiệu quả của mô hình từ cơ sở.

Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh, xây dựng chủ nghĩa xã hội là một quá trình "lâu dài, khó khăn, phức tạp", phải tiến hành từng bước thận trọng, vững chắc, tránh nóng vội, "đốt cháy giai đoạn". Xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa hôm nay, chính vì vậy, cần xuất phát từ thực tiễn, lấy đời sống và sự thụ hưởng của Nhân dân làm thước đo. Hiểu đúng để đồng thuận, đồng thuận để cùng hành động và tạo nên những kết quả thiết thực; đó cũng là cách khẳng định giá trị của mô hình trước những luận điệu xuyên tạc, phủ nhận con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam.

TS. Lê Thị Ngọc Lệ