(Cadn.com.vn) - Nữ họa sĩ Vũ Giáng Hương-nguyên Chủ tịch Ủy ban toàn quốc Liên hiệp các hội VHNT Việt Nam  vừa qua đời vào ngày 20-8, hưởng thọ 82 tuổi. Họa sĩ Vũ Giáng Hương là con gái của nhà văn Vũ Ngọc Phan và nữ sĩ Hằng Phương. Chồng bà là giáo sư - bác sĩ Lê Cao Đài. Sinh thời, bà có những kỷ niệm gắn bó đặc biệt với Quảng Nam - Đà Nẵng, bởi nơi đây là miền quê mẹ mà bà rất tự hào.

Vũ Giáng Hương qua nét vẽ họa sĩ Sỹ Ngọc.

Họa sĩ Vũ Giáng Hương là một trong những nữ họa sĩ thành đạt được công chúng kính trọng và yêu mến. Bà từng là Phó Hiệu trưởng Trường ĐạI học Mỹ thuật Hà Nội, Tổng thư ký Hội Mỹ thuật Việt Nam, Chủ tịch Ủy ban toàn quốc Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật Việt Nam.

Dù sáng tác nhiều thể loại mỹ thuật đa dạng, nhưng  nhắc đến Vũ Giáng Hương, phải nhắc đến mảng tranh ký họa chân dung, phong cảnh bay bổng, đầy chất thơ.  Tại phòng vẽ tư gia của bà vẫn còn lưu giữ nhiều bức ký họa. Đó là những bức tranh bà trân trọng giữ lại qua các đợt triển lãm mà không bán, dù có bức đã được trả giá cao, như là một "của để dành" cho riêng mình. Theo họa sĩ, đó là những bức tranh "vẽ bằng tâm thức, bằng chính những ký ức của đời mình".

Bà nói: "Tôi không nhớ chính xác nhưng chỉ riêng hai quyển tuyển tập tranh của tôi đã có khoảng 300 tác phẩm. Điển hình ở tập sách "Ký họa Vũ Giáng Hương" (NXB Mỹ thuật, năm 2007), chúng ta có thể nhận thấy, phần lớn tranh ký họa của bà thường nhỏ gọn, vẽ trên những trang giấy đơn sơ, hoặc sổ tay công tác. Tập ký họa này được hình thành từ trước những năm 1960 đến 1974, gồm những ghi chép nhanh nhưng đầy cảm xúc về phiên chợ quê thôn Đoài, làng chài Cửa Tùng đầy nắng gió, bà lão đi lễ chùa, chị Thái Đen đeo giỏ... Bên cạnh đó, còn là những ký họa về Trường Sơn, về những nẻo đường chiến dịch Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh... những nơi mà nữ họa sĩ đã đồng hành cùng anh em bộ đội trên những chặng đường hành quân gian khổ.

Tranh ký họa của họa sĩ Vũ Giáng Hương.

Vốn xuất thân trong một gia đình cha mẹ đều hoạt động sáng tác văn học, nhưng Vũ Giáng Hương lại sớm bộc lộ niềm đam mê và năng khiếu hội họa. Về sau, khi vào Trường Mỹ thuật bà là học trò của các họa sĩ nổi tiếng như Tô Ngọc Vân, Trần Văn Cẩn... Họa sĩ Vũ Giáng Hương chịu ảnh hưởng từ tính cách của cha mẹ không chỉ trong đời sống mà cả trong phong cách làm việc và quan niệm nghệ thuật. Nhắc lại hồi ức tuổi thơ, bà kể: "Tôi là chị cả trong gia đình  đông anh chị em. Mẹ tôi ngoài chăm sóc con cái, quán xuyến mọi việc trong nhà, lúc thảnh thơi bà hay làm thơ. Khi làm được bài thơ mới mẹ thường đọc cho chúng tôi nghe, bà còn đọc cả ca dao và thơ Đường nữa. Tâm hồn thơ ấy đã thấm đẫm vào tình cảm của chúng tôi từ ngày còn thơ ấu. Cuộc sống gia đình tuy thanh bạch nhưng rất êm ấm, hòa thuận. Cha tôi suốt ngày làm báo ở nhà in, buổi tối có khi 8-9 giờ mới về đến nhà, ăn uống xong ông lại ngồi vào bàn đọc sách rồi viết. Vào những năm 1941-1942, cha tôi viết "Nhà văn hiện đại", mẹ tôi giúp cha tôi đọc sách, đọc bản thảo cho báo Hà Nội Tân văn. Cha tôi phải cố gắng làm việc mới có đủ tiền chi dùng cho gia đình... Khi lớn hơn, tôi thường giúp mẹ chép bản thảo cho cha tôi vì nhà không có máy chữ và cha tôi cũng không có tiền thuê đánh máy. Có lẽ vì thế mà chữ tôi ngày càng đẹp hơn. Có hôm cha tôi bị cảm nhưng bài dịch lại cần gấp, người gọi tôi đến bên giường, ông nằm cầm sách và dịch cho tôi chép. Đó là cuốn "Anna Karenine" của Lev Tolstoi"...

Đặc biệt, họa sĩ Vũ Giáng Hương rất ấn tượng về miền quê mẹ. Bà thường nói: "Mẹ tôi quê ở Quảng Nam, đến năm 14 tuổi mới ra Hà Nội...". Vì vậy, sinh thời, hằng năm bà đều cố gắng sắp xếp về công tác ở  Quảng Nam, Đà Nẵng một vài lần, tham dự và động viên các phong trào hoạt động văn hóa nghệ thuật của TP Đà Nẵng. Trong bộ tranh chân dung những Bà mẹ Việt Nam Anh hùng  gồm 7 bức, đã có 6 bức bà vẽ về những Bà mẹ Việt Nam Anh hùng ở Quảng Nam và 1 bức ở Đà Nẵng... Trong những năm tháng cuối đời, mỗi ngày họa sĩ Vũ Giáng Hương vẫn dành khoảng thời gian nhất định ngồi trước toan vẽ. Với bà, đó là những giây phút sống lại ký ức của đời mình, với mẹ cha đã khuất, với người chồng nhiều đêm vẫn trở về trong giấc mộng của bà, và ngay cả với cô con gái bé bỏng, xinh đẹp đã ra đi trong chiến tranh đạn bom ác liệt. Mới đây, bà cũng đã kịp hoàn thành tập sách "Tình yêu và nghệ thuật" do NXB Thế giới ấn hành, gồm những ký ức không thể phai nhòa về gia đình, về người chồng thân yêu và nhiều gương mặt nổi tiếng trên văn đàn VN như Nguyễn Tuân, Tô Hoài, Lưu Trọng Lư, Hữu Loan... với nhiều tình cảm sâu sắc.

Trần Trung Sáng