Kiên định lập trường nguyên tắc phi hạt nhân

Ngày 6-8, tại Công viên Tưởng niệm Hòa bình Hiroshima, hàng nghìn người, gồm các nạn nhân sống sót, thân nhân, đại diện nhiều quốc gia và tổ chức quốc tế đã tham dự lễ tưởng niệm 81 năm vụ Mỹ ném bom nguyên tử xuống thành phố Hiroshima.

Đúng 8 giờ 15 phút - thời khắc quả bom nguyên tử "Little Boy" phát nổ trên bầu trời Hiroshima ngày 6-8-1945 - toàn thể đại biểu đã dành một phút mặc niệm để tưởng nhớ các nạn nhân. Ba ngày sau thảm kịch tại Hiroshima, quả bom nguyên tử thứ hai mang tên "Fat Man" tiếp tục được thả xuống Nagasaki, khiến hàng chục nghìn người thiệt mạng. Tính đến cuối năm 1945, hai vụ ném bom đã cướp đi sinh mạng của khoảng 214.000 người.

Phát biểu tại buổi lễ, Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi khẳng định nước này sẽ tiếp tục duy trì ba nguyên tắc phi hạt nhân gồm không sở hữu, không sản xuất và không cho phép đưa vũ khí hạt nhân vào lãnh thổ Nhật Bản. Theo bà Takaichi, với tư cách là quốc gia duy nhất từng hứng chịu các cuộc tấn công bằng vũ khí hạt nhân trong chiến tranh, Nhật Bản có trách nhiệm đặc biệt trong việc thúc đẩy hòa bình, hướng tới mục tiêu xây dựng một thế giới không còn vũ khí hạt nhân.

Cam kết này được đưa ra trong bối cảnh tại Nhật Bản xuất hiện nhiều ý kiến tranh luận về việc có nên xem xét lại nguyên tắc phi hạt nhân thứ ba khi Tokyo chuẩn bị sửa đổi các văn kiện chiến lược an ninh vào cuối năm nay.

Thông điệp hòa bình

Trong Tuyên ngôn Hòa bình được đọc tại lễ tưởng niệm, Thị trưởng Hiroshima Kazumi Matsui cảnh báo việc xem nhẹ tính vô nhân đạo của vũ khí hạt nhân và chấp nhận sử dụng vũ lực để theo đuổi lợi ích riêng có thể tạo ra vòng xoáy trả đũa, dẫn đến nguy cơ xuất hiện thêm những "Hiroshima hay Nagasaki khác".

Ông Matsui cho rằng những khác biệt trong quan điểm giữa các quốc gia đang cản trở tiến trình không phổ biến và giải trừ vũ khí hạt nhân, đồng thời gây sức ép đối với hòa bình và ổn định toàn cầu. Ông kêu gọi Chính phủ Nhật Bản tham gia Hội nghị kiểm điểm Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT) với tư cách quan sát viên nhằm thúc đẩy đối thoại đa phương.

Thông điệp của Liên hợp quốc cũng mang chung tinh thần đó. Trong phát biểu được Phó Tổng Thư ký Liên hợp quốc kiêm Đại diện cấp cao về các vấn đề giải trừ quân bị Izumi Nakamitsu đọc tại buổi lễ, Tổng Thư ký Antonio Guterres cảnh báo các chuẩn mực và cơ chế từng giúp ngăn chặn thảm họa hạt nhân đang chịu sức ép ngày càng lớn. Ông kêu gọi cộng đồng quốc tế lựa chọn đối thoại thay cho chia rẽ, hợp tác thay cho đối đầu và an ninh chung thay cho những lợi ích cục bộ.

Theo chính quyền Hiroshima, độ tuổi trung bình của các hibakusha - những người sống sót sau hai vụ ném bom nguyên tử được chính thức công nhận - hiện đã vượt 86 tuổi. Khi số lượng nhân chứng lịch sử ngày càng giảm, Thị trưởng Matsui kêu gọi thế hệ trẻ tiếp tục lan tỏa thông điệp hòa bình và biến mục tiêu xóa bỏ vũ khí hạt nhân thành nhận thức chung của cộng đồng quốc tế.

Thách thức hiện hữu

Lễ tưởng niệm năm nay diễn ra trong bối cảnh nỗ lực giải trừ hạt nhân toàn cầu đang đối mặt nhiều trở ngại. Hội nghị kiểm điểm NPT hồi tháng 5-2026 đã không thể thông qua văn kiện đồng thuận, đánh dấu lần thứ ba liên tiếp hội nghị thất bại trong việc đạt được tiếng nói chung. Trong khi đó, xu hướng cắt giảm vũ khí hạt nhân kéo dài nhiều thập kỷ đang có dấu hiệu đảo ngược. Theo báo cáo của Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm (SIPRI), tính đến đầu năm 2026, chín quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân đang nắm giữ khoảng 12.187 đầu đạn, trong đó gần 9.745 đầu đạn được lưu giữ trong các kho quân sự để sẵn sàng sử dụng.

Nga và Mỹ vẫn chiếm ưu thế áp đảo khi sở hữu phần lớn số đầu đạn hạt nhân trên thế giới, trong khi Trung Quốc tiếp tục mở rộng kho vũ khí với tốc độ nhanh nhất. Song song đó, Chiến dịch Quốc tế về loại bỏ vũ khí hạt nhân (ICAN) cho biết chi tiêu toàn cầu cho vũ khí hạt nhân trong năm 2025 đã tăng lên khoảng 119 tỷ USD, cao hơn 19% so với năm trước. Các chuyên gia cảnh báo việc các quốc gia tiếp tục hiện đại hóa kho vũ khí và coi răn đe hạt nhân là trụ cột của chiến lược an ninh sẽ làm gia tăng nguy cơ xảy ra một cuộc khủng hoảng hạt nhân trong tương lai.

Hơn tám thập kỷ đã trôi qua kể từ thảm kịch Hiroshima và Nagasaki, nhưng những mất mát do vũ khí hạt nhân gây ra vẫn là lời nhắc nhở sâu sắc về hậu quả của chiến tranh. Trong bối cảnh thế giới tiếp tục đối mặt nhiều bất ổn, thông điệp về hòa bình, đối thoại và giải trừ hạt nhân được gửi đi từ Hiroshima vẫn giữ nguyên giá trị và ý nghĩa đối với cộng đồng quốc tế.

AN BÌNH