Ngày 22-8, Thủ tướng Canada Mark Carney tuyên bố Ottawa sẽ áp dụng các biện pháp thuế quan trả đũa đối với hàng hóa Mỹ từ ngày 8-9, sau khi những nỗ lực đàm phán vào phút chót giữa hai nước không đạt được thỏa thuận. Phát biểu tại Ottawa, ông Carney khẳng định Canada sẽ đáp trả theo nguyên tắc "từng USD một" nhằm bảo vệ người lao động, nông dân, các gia đình và doanh nghiệp trong nước. Danh mục hàng hóa và mức thuế cụ thể dự kiến được Chính phủ Canada công bố trong những ngày tới.

Mức thuế 50% mới của Mỹ chính thức có hiệu lực từ 0 giờ 1 phút ngày 22-8, giờ miền Đông, sau khi Washington và Ottawa không thể thu hẹp những bất đồng trong các cuộc thương lượng kéo dài đến sát thời hạn. Theo các thông tin được công bố, biện pháp này ảnh hưởng khoảng 20 tỷ USD hàng hóa Canada, tương đương gần 5% tổng kim ngạch xuất khẩu của nước này sang thị trường Mỹ. Các mặt hàng chịu tác động trải rộng từ rượu vang, bia, sản phẩm sữa, đồ nội thất, xi măng, quần áo đến thiết bị điện tử, dụng cụ câu cá và dụng cụ chơi khúc côn cầu. Một số nhóm hàng như năng lượng, kali, cá và khoáng sản quan trọng không thuộc diện chịu mức thuế mới.

Thủ tướng Carney cho biết Canada đã tham gia đàm phán với thiện chí, song Washington đưa ra những điều kiện mới vào phút chót mà Ottawa cho là "không công bằng, không hợp lý về kinh tế", đồng thời làm dấy lên nghi ngờ về tính tin cậy của một thỏa thuận trong tương lai. "Canada không thể chấp nhận những gì Mỹ đề nghị và sẽ không đáp ứng những gì Mỹ yêu cầu", ông Carney nhấn mạnh.

Theo Thủ tướng Canada, Ottawa từng sẵn sàng dỡ bỏ một số mức thuế trả đũa trong các lĩnh vực chiến lược như thép, nhôm và ô-tô nếu Washington giảm đáng kể thuế đối với những ngành này. Canada cũng cân nhắc các biện pháp nhằm khôi phục việc tiêu thụ một số sản phẩm của Mỹ tại thị trường trong nước. Tuy nhiên, Ottawa khẳng định không chấp nhận các yêu cầu mà nước này cho rằng có thể ảnh hưởng đến chủ quyền, các ngành công nghiệp chủ chốt, cũng như chính sách ngôn ngữ và văn hóa.

Bên cạnh biện pháp đáp trả, Chính phủ Canada cho biết đã chuẩn bị gần 25 tỷ USD để hỗ trợ người lao động và doanh nghiệp chịu tác động từ căng thẳng thương mại trong khoảng 18 tháng qua. Các gói hỗ trợ bổ sung dự kiến được công bố trong tuần tới. Ottawa cũng đẩy mạnh chiến lược đa dạng hóa thị trường xuất khẩu nhằm giảm sự phụ thuộc lớn vào nền kinh tế Mỹ.

Trong khi đó, Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer cho biết hiện chưa có cuộc đàm phán mới nào được lên kế hoạch. Ông cho rằng việc đàm phán thất bại là "một cơ hội bị bỏ lỡ đối với Canada", đồng thời cáo buộc Ottawa đưa ra những yêu cầu mới và rút lại một số cam kết trước đó, làm phá vỡ sự cân bằng mà hai bên đã đạt được trong quá trình thương lượng. Ông Greer cũng cho biết Washington sẽ tiếp tục triển khai các biện pháp đối phó nếu Canada tiến hành trả đũa. Theo giới chức Mỹ, đề xuất của Washington bao gồm một khuôn khổ hợp tác kinh tế và an ninh mới, nhưng hai bên đã không thể thống nhất về các điều kiện cuối cùng.

Diễn biến mới làm căng thẳng thương mại giữa hai nước láng giềng và đồng minh lâu năm leo thang đáng kể. Tranh chấp cũng phủ bóng lên tương lai của Hiệp định Mỹ - Mexico - Canada (USMCA), trong bối cảnh ba nền kinh tế có mức độ hội nhập sâu rộng, đặc biệt trong các lĩnh vực ô-tô, năng lượng, thép, nông nghiệp và chuỗi cung ứng sản xuất. Năm 2025, tổng kim ngạch thương mại hàng hóa và dịch vụ giữa Mỹ và Canada đạt khoảng 880 tỷ USD. Mỹ hiện là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Canada, chiếm gần 72% kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của nước này. Mỗi ngày, lượng hàng hóa trị giá hàng tỷ USD được vận chuyển qua biên giới hai nước. Thủ hiến Ontario Doug Ford đã lên tiếng ủng hộ phản ứng của Chính phủ Canada, cho rằng Ottawa cần có lập trường cứng rắn để bảo vệ các ngành sản xuất, ô tô và thép. Trong khi đó, Phòng Thương mại Canada cảnh báo các mức thuế mới có thể làm tăng chi phí, ảnh hưởng đến đầu tư, doanh nghiệp nhỏ và năng lực cạnh tranh của toàn bộ khu vực Bắc Mỹ.

Giới quan sát cho rằng việc Canada ấn định ngày 8-9 để bắt đầu áp thuế trả đũa vẫn để ngỏ một khoảng thời gian cho hai bên nối lại thương lượng. Tuy nhiên, khi Washington tuyên bố chưa có kế hoạch đàm phán mới, triển vọng hạ nhiệt căng thẳng trong ngắn hạn vẫn chưa rõ ràng. Do mức độ phụ thuộc và liên kết sâu sắc giữa hai nền kinh tế, cuộc đối đầu thuế quan có thể gây sức ép không chỉ đối với doanh nghiệp Canada mà cả các nhà nhập khẩu, nhà sản xuất và người tiêu dùng Mỹ. Vì vậy, căng thẳng hiện nay được xem là phép thử lớn đối với quan hệ thương mại Mỹ - Canada, đồng thời có thể thúc đẩy một sự tái định hình dài hạn trong quan hệ kinh tế giữa hai nước.

AN BÌNH