Một trong những di tích đang được người dân địa phương đặc biệt quan tâm là Đài Tiếng nói Nam Bộ, đặt tại đình làng Thọ Lộc (nay thuộc xã Sơn Tịnh, tỉnh Quảng Ngãi). Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, thực hiện Chỉ thị của Trung ương, một đài phát thanh ở Nam Trung Bộ được thành lập với tên gọi Đài Tiếng nói Nam Bộ, đặt trụ sở tại đình Thọ Lộc. Ngày 1-6-1946, Đài phát sóng chương trình đầu tiên với lời xướng: "Đây là tiếng nói Nam Bộ, tiếng nói đau đớn, tiếng nói căm hờn, tiếng nói chiến đấu" trên nền nhạc bài "Tiếng gọi Thanh niên" của nhạc sĩ Lưu Hữu Phước. Từ ngôi đình bên bờ sông Trà, tiếng nói của những người yêu nước đã lan tỏa khắp nhiều miền đất nước, góp phần cổ vũ tinh thần kháng chiến của quân và dân miền Nam. Năm 1994, Bộ Văn hóa - Thông tin (nay là Bộ VH-TT&DL) đã xếp hạng nơi đây là Di tích lịch sử cấp quốc gia. Tuy nhiên, sau gần 80 năm tồn tại, nhiều hạng mục của di tích đã xuống cấp rõ rệt. Sân nền hư hỏng, tường rào phủ rêu mốc, nhiều công trình phụ trợ không còn giữ được hiện trạng ban đầu. Đáng chú ý, sáng 25-12-2025, sau nhiều ngày mưa lớn kéo dài, cổng đình Thọ Lộc - hạng mục gốc còn lại của di tích đã bị sập phần phía trước.

Việc di tích xuống cấp khiến nhiều người lo ngại những giá trị lịch sử sẽ dần mai một nếu không được trùng tu kịp thời. Ông Trần Thanh Xuân (xóm trưởng xóm 4, thôn Thọ Lộc Tây) cho biết, người dân nhiều năm qua đã liên tục kiến nghị các cấp quan tâm đầu tư, tôn tạo Đài Tiếng nói Nam Bộ nhưng đến nay vẫn chưa thể triển khai. Theo ông Xuân, do đây là di tích cấp quốc gia nên người dân không thể tự ý sửa chữa dù rất mong muốn.

Theo chính quyền địa phương, cổng đình được xây bằng đá ong trát hồ, đã quá niên hạn sử dụng. Sau nhiều năm chịu tác động của thời tiết, kết cấu công trình suy yếu nghiêm trọng, phần còn lại vẫn tiềm ẩn nguy cơ tiếp tục sụp đổ trong mùa mưa bão. Chủ tịch UBND xã Sơn Tịnh Đặng Xuân Trung cho biết địa phương đã báo cáo hiện trạng lên Sở VH-TT&DL, đồng thời kiến nghị đưa dự án vào kế hoạch đầu tư công trung hạn. Trước mắt, khu vực nguy hiểm đã được cắm biển cảnh báo, dựng hàng rào bảo vệ để hạn chế người dân tiếp cận. Tuy nhiên, đây chỉ là giải pháp tạm thời. Nếu không được đầu tư kịp thời, nguy cơ công trình tiếp tục hư hỏng, thậm chí sụp đổ hoàn toàn trong các mùa mưa bão tới là rất lớn.

Không chỉ Đài Tiếng nói Nam Bộ, đình làng An Định (thuộc xã Phước Giang, tỉnh Quảng Ngãi), di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia cũng đang trong tình trạng xuống cấp nghiêm trọng. Được hình thành từ cuối thế kỷ XVI, đầu thế kỷ XVII và hoàn thiện vào năm 1820, đình An Định mang đậm dấu ấn kiến trúc thời Nguyễn với nhiều mảng chạm khắc gỗ tinh xảo. Đây không chỉ là nơi sinh hoạt tín ngưỡng của cộng đồng mà còn từng là cơ sở hoạt động cách mạng và là địa điểm của ngành quân y Liên khu V trong hai cuộc kháng chiến. Sau hơn hai thế kỷ tồn tại, nhiều cột, kèo, rui mè của đình đã bị mối mọt, mục nát. Mái ngói hư hỏng khiến nước mưa thấm dột kéo dài, tường phủ kín rêu mốc, nhiều hoa văn chạm khắc đã phai mờ theo thời gian. Cổng đình, bình phong và các hạng mục phụ trợ cũng đều xuống cấp.

Thực trạng xuống cấp không chỉ diễn ra ở một vài công trình riêng lẻ mà đã trở thành vấn đề chung trong công tác bảo tồn di tích tại Quảng Ngãi. Toàn tỉnh hiện có 434 di tích được xếp hạng hoặc đưa vào danh mục kiểm kê, trong đó 236 di tích đã được xếp hạng. Tuy nhiên, chỉ có 35 di tích còn trong tình trạng tốt; 187 di tích đã xuống cấp ở nhiều mức độ, số còn lại đang được tu bổ hoặc tôn tạo. Nhiều di tích quan trọng đã hư hỏng, đặc biệt là ở vùng sâu, vùng xa, khu vực đồng bào dân tộc thiểu số và hải đảo. Giai đoạn 2021 - 2025, tỉnh Quảng Ngãi triển khai 21 dự án bảo quản, tu bổ và phục hồi di tích với tổng kinh phí hơn 259 tỷ đồng. Dù nguồn vốn này đã góp phần bảo vệ nhiều di tích quốc gia và di tích quốc gia đặc biệt, nhưng vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu thực tế khi số lượng di tích cần chống xuống cấp còn rất lớn.

Từ thực trạng trên, Ban Văn hóa - Xã hội HĐND tỉnh Quảng Ngãi kiến nghị UBND tỉnh ưu tiên bố trí nguồn lực cho các di tích quốc gia đặc biệt, di tích quốc gia và các di tích có nguy cơ xuống cấp nghiêm trọng; đồng thời đẩy mạnh xã hội hóa để huy động thêm nguồn lực cho công tác bảo tồn. Một trong những nhiệm vụ trọng tâm là rà soát toàn bộ hệ thống di tích sau khi sắp xếp đơn vị hành chính; hoàn thiện hồ sơ pháp lý, cắm mốc giới, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và xây dựng cơ sở dữ liệu số phục vụ công tác quản lý, bảo tồn và quảng bá di sản. Cùng với đó là tăng cường đào tạo đội ngũ cán bộ cơ sở, thống nhất mô hình quản lý di tích, xây dựng bản đồ số, hệ thống thuyết minh và mã QR đồng bộ; phát triển các sản phẩm du lịch văn hóa gắn với từng cụm di tích.

Hà Vy