(Cadn.com.vn) - Toàn H. Duy Xuyên (tỉnh Quảng Nam) có 40 di tích lịch sử văn hóa, trong đó khu di tích Mỹ Sơn đã được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa thế giới (DSVHTG) năm 1999. Từ năm học 2004-2005, huyện bắt tay vào thực hiện chương trình giáo dục về di sản địa phương. Phòng Giáo dục đã lên kế hoạch thực hiện triển khai đến tất cả các trường kèm theo danh sách các di tích lịch sử văn hoá trên địa bàn. Lúc đó, những di tích như Lăng mộ Bà Thu Bồn, vụ thảm sát Vĩnh Trinh, Dinh Bà Chiêm Sơn..., đối với nhiều thầy cô và các em học sinh còn hết sức ngỡ ngàng với những di tích nằm ngay trên địa bàn mình sinh sống. Sự hiểu biết rất hạn chế của những chủ nhân di tích càng cho thấy chương trình giáo dục về di sản địa phương càng cần thiết và có ý nghĩa.

Đến nay Chương trình giáo dục về di sản địa phương của ngành Giáo dục H.Duy Xuyên đã thành công ngoài mong đợi. Được cung cấp một lượng kiến thức lớn về di sản địa phương nhưng có sự chọn lọc và nhiều hình thức mới mẻ, các em thích thú say mê như tìm thấy được ngay trên mảnh đất quê hương mình biết bao điều mới lạ. Hằng năm, Phòng Giáo dục phối hợp với các cơ quan hữu quan như Ban Quản lý di tích và du lịch Mỹ Sơn, Phòng Văn hóa và Thông tin... tổ chức các cuộc thi tìm hiểu về di sản địa phương. Nhiều hoạt động phong phú, hấp dẫn như thi thuyết trình, môi trường, tổ chức cắm trại, thi vẽ...thu hút tất cả các trường tham gia. Qua đó, nhiều học sinh cấp II, cấp III có thể thuyết trình lưu loát bằng tiếng Anh cho du khách quốc tế về Mỹ Sơn, hoặc có học sinh tiểu học vẽ “phác họa” về Mỹ Sơn và những di tích khác như những họa sĩ tí hon hay nhận biết được di tích qua những hình ảnh minh họa...

Thu nhặt rác, làm vệ sinh cảnh quang môi trường tại Mỹ Sơn. Ảnh: T.N

Không chỉ vậy, các trường còn tổ chức cho các em đi tham quan dã ngoại, tổ chức nhiều hoạt động vui chơi tại các điểm di tích trong dịp hè, ngày lễ...Năm 2005, xuất phát từ chương trình “Di sản trong tay thế hệ trẻ” do Ủy ban UNESCO Việt Nam phát động, Phòng Giáo dục huyện đã chủ động phối hợp với Ban Quản lý di tích và du lịch Mỹ Sơn biên soạn chương trình, tài liệu đưa vào giảng dạy. Bộ tài liệu “Giáo dục về DSVHTG Mỹ Sơn trong nhà trường phổ thông” đã được Thường vụ Huyện ủy, UBND huyện nhất trí nội dung và Dự án Thanh niên tình nguyện bảo tồn di sản thế giới tại Mỹ Sơn tài trợ kinh phí in ấn. Tập tài liệu này không chỉ giới thiệu Mỹ Sơn mà còn khai thác và phát huy các giá trị truyền thống khác như đô thị cổ Hội An, cố đô Huế, vịnh Hạ Long, cồng chiêng Tây Nguyên... để làm giàu kiến thức cho các em về kho tàng di sản văn hóa dân tộc, mở rộng giao lưu hợp tác quốc tế.

Ông Võ Thiện Tịnh, Phó Trưởng phòng Giáo dục nhận xét: “Chương trình này không chỉ phát triển trí, lực mà còn chú ý đến cái gốc của quá trình phát triển, đó chính là văn hóa dân tộc và bắt nguồn từ văn hóa địa phương”. Tại Lễ hội “Quảng Nam - Hành trình Di sản” lần thứ IV năm 2009, nhiều du khách trong và ngoài nước rất bất ngờ và hài lòng với lực lượng hướng dẫn viên “không chuyên” là các em học sinh đã được giải cao trong các cuộc thi tìm hiểu, thuyết trình về Mỹ Sơn “tác nghiệp” khá thành thạo. Đó như là những quả ngọt đầu mùa được ươm mầm từ chương trình giáo dục di sản địa phương trong những năm qua. Ông Nguyễn Công Hường, Trưởng Ban quản lý di tích và du lịch Mỹ Sơn cho biết: "Tôi đánh giá cao hiệu quả chương trình này, nó đã góp phần quan trọng vào việc gìn giữ, bảo tồn và phát huy giá trị di sản của ông cha ta ngay trên mảnh đất quê hương, từ đó khơi gợi lòng tự hào và trách nhiệm của các em đối với di sản”.

Với chương trình giáo dục di sản địa phương tại Duy Xuyên, thông qua những tiết học chính khóa và ngoại khóa với nhiều hoạt động “mở”, tất cả các em học sinh của 15 trường THCS và 21 trường tiểu học trên toàn huyện đã được rèn luyện nhiều kỹ năng cần thiết như  giao tiếp, hoạt động nhóm, bảo vệ môi trường, thực hành ngoại ngữ...Và quan trọng hơn hết là đã giáo dục ý thức bảo vệ và phát huy các giá trị di sản văn hóa địa phương. Mỗi trường theo những điều kiện có thể đã nhận chăm sóc, bảo vệ di tích ngay trên địa bàn như Trường tiểu học Duy Trinh (xã Duy Trinh) với di tích Dinh bà Chiêm Sơn, Trường tiểu học Duy Sơn 2 (xã Duy Sơn) với Nhà thờ Ngũ xã Trà Kiệu...

Riêng với DSVHTG Mỹ Sơn, có hai trường tại xã Duy Phú - nơi có di sản Mỹ Sơn - thay nhau “chăm sóc” là Trường THCS Nguyễn Chí Thanh và Trường tiểu học Duy Phú. Các em đã có những hành động tích cực, thiết thực, trách nhiệm chung tay chăm sóc, bảo vệ di tích... Hiệu quả từ chương trình giáo dục di sản địa phương tại H. Duy Xuyên cho thấy cần nhân rộng mô hình này, góp phần vào việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hoá của địa phương nói riêng, văn hóa lịch sử dân tộc nói chung. Bắt đầu từ năm học 2008 - 2009, Bộ GD-ĐT phát động mỗi trường phổ thông nhận chăm sóc và phát huy giá trị một di tích văn hóa, lịch sử của địa phương. Sự đón đầu ý tưởng trên của ngành Giáo dục Duy Xuyên cho thấy sự năng động, tìm tòi một hướng đi thích hợp cho việc giáo dục toàn diện học sinh, trên cơ sở trước hết hiểu về cội nguồn văn hóa lịch sử ngay tại mảnh đất quê hương mình.

Thảo Nguyên