Từ quân đội đến chính trường

Sinh ra trong một gia đình Do Thái gốc Morocco, ông Eisenkot lớn lên tại Tiberias và Eilat, những địa phương nằm ngoài các trung tâm quyền lực chính trị của Israel. Ông nhập ngũ năm 1978, phục vụ trong Lữ đoàn Golani và trải qua khoảng 40 năm binh nghiệp trước khi trở thành Tổng tham mưu trưởng Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) giai đoạn 2015-2019, dưới thời ông Netanyahu làm Thủ tướng.

Ông Eisenkot bước vào chính trường năm 2022, cùng cựu Tổng tham mưu trưởng Benny Gantz. Sau cuộc tấn công do Hamas dẫn đầu ngày 7-10-2023, ông tham gia nội các thời chiến của ông Netanyahu. Tuy nhiên, đến tháng 6-2024, ông rời chính phủ vì cho rằng thiếu chiến lược rõ ràng cho giai đoạn hậu chiến tại Gaza.

Xung đột gây tổn thất lớn cho gia đình ông. Con trai út Gal Eisenkot thiệt mạng khi chiến đấu tại Gaza vào tháng 12/2023; hai người cháu của ông cũng tử trận. Những mất mát này trở thành một phần trong thông điệp chính trị của vị tướng về trách nhiệm của giới lãnh đạo và ý nghĩa của những hy sinh trong chiến tranh.

Theo các cuộc thăm dò trước bầu cử, đảng Yashar của ông Eisenkot nổi lên như một lực lượng đáng kể trong phe đối lập, có thời điểm được dự báo giành 20-23 ghế tại Quốc hội Israel gồm 120 ghế. Tuy nhiên, kết quả thăm dò không đồng nghĩa với khả năng thành lập chính phủ, bởi một liên minh cầm quyền cần ít nhất 61 nghị sĩ.

Cam kết thay đổi và những giới hạn

Trọng tâm chiến dịch của ông Eisenkot là thành lập ủy ban điều tra cấp nhà nước về những thất bại dẫn đến cuộc tấn công ngày 7-10-2023. Ông cho rằng cần làm rõ trách nhiệm của các cơ quan an ninh và giới lãnh đạo chính trị. Trong khi đó, ông Netanyahu phản đối việc thành lập ủy ban như vậy trong thời gian chiến tranh.

Ông Eisenkot cũng đề xuất áp dụng nghĩa vụ quân sự hoặc phục vụ quốc gia đối với mọi công dân. Đây là vấn đề gây tranh cãi tại Israel, nơi các đảng Do Thái Chính thống giáo trong liên minh của ông Netanyahu bảo vệ cơ chế miễn trừ rộng rãi cho học viên các trường tôn giáo.

Về an ninh, khoảng cách giữa hai đối thủ không hoàn toàn lớn. Ông Eisenkot ủng hộ mục tiêu ngăn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân, làm suy yếu mạng lưới lực lượng đồng minh của Tehran và nhìn chung ủng hộ các chiến dịch quân sự của Israel tại Gaza, Liban và Iran.

Tuy nhiên, ông chỉ trích cách ông Netanyahu điều hành chiến tranh tại Gaza, cho rằng thành quả quân sự phải đi kèm chiến lược chính trị và ngoại giao. Ông cũng cáo buộc Thủ tướng kéo dài xung đột vì những tính toán chính trị, khiến vấn đề con tin trở nên phức tạp.

Đối với người Palestine, lập trường của ông Eisenkot vẫn cứng rắn. Ông cam kết chấm dứt sự kiểm soát của Hamas tại Gaza, nhưng đã bác bỏ giải pháp hai nhà nước trong những phát biểu gần đây và chưa đưa ra phương án chính trị thay thế rõ ràng. Điều này cho thấy thay đổi lãnh đạo tại Israel chưa chắc dẫn đến thay đổi căn bản trong chính sách an ninh và vấn đề Palestine.

Bài toán liên minh quyết định

Thách thức lớn nhất của ông Eisenkot là khả năng tập hợp lực lượng sau bầu cử. Tại Israel, giành nhiều ghế nhất không bảo đảm ứng cử viên trở thành Thủ tướng. Tổng thống sẽ giao nhiệm vụ thành lập chính phủ cho nghị sĩ được đánh giá có khả năng tập hợp đủ sự ủng hộ.

Phe đối lập gồm các lực lượng cánh tả, trung dung và cánh hữu, nhưng khác biệt về tôn giáo, tư pháp, an ninh và chính sách đối với người Palestine có thể cản trở việc hình thành liên minh. Sự ủng hộ từ các đảng Arab cũng có thể đóng vai trò quan trọng, song khả năng hợp tác với những lực lượng này vẫn gây tranh luận.

Trong khi đó, ông Netanyahu có lợi thế từ mạng lưới liên minh lâu năm với các đảng cánh hữu và Do Thái Chính thống giáo. Nếu không bên nào đạt đa số, Israel có thể rơi vào bế tắc chính trị hoặc phải tổ chức bầu cử mới.

Cuộc cạnh tranh giữa ông Eisenkot và ông Netanyahu vì thế không chỉ là cuộc đối đầu giữa một cựu tướng lĩnh với nhà lãnh đạo kỳ cựu, mà còn phản ánh tranh luận về trách nhiệm chính trị, nghĩa vụ quân sự và định hướng an ninh của Israel. Khả năng chuyển sự ủng hộ của cử tri thành một liên minh đủ sức điều hành đất nước sẽ quyết định liệu ông Eisenkot có thể biến thách thức chính trị thành quyền lực thực tế hay không.

B.NGÂN