Từ hơn 240 đội thi đến từ 9 quốc gia ASEAN, 16 đội xuất sắc góp mặt tại vòng chung kết đã mang đến những giải pháp ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) rất khác nhau. Điểm chung là công nghệ AI đã trở thành công cụ để giải quyết những vấn đề rất thực tế của khu vực.

Giải pháp công nghệ ra đời từ nỗi đau thiên tai

Câu chuyện rõ nét nhất đến từ đội vô địch CIT-U Shane-nanigans (Philippines) với dự án LUWAS. Ý tưởng được hình thành từ thực tế bão lũ tại Cebu khiến công tác cứu trợ gặp nhiều khó khăn. Đội trưởng Ong Lovely Shane chia sẻ, khi thảm họa xảy ra, việc điều phối thủ công khiến công tác cứu trợ rơi vào tình trạng “mù thông tin”. Sự thiếu kết nối khiến nguồn lực phân bổ chồng chéo, trong khi vùng sâu vùng xa bị bỏ lại phía sau trong “vùng im lặng”.

Dự án LUWAS (Hệ thống ứng phó thiên tai theo thời gian thực) ra đời để giải quyết bài toán đó. Hệ thống phân tích dữ liệu dân cư và mức độ rủi ro để xác định các cộng đồng rơi vào “vùng im lặng”. Thông qua mô hình ngôn ngữ lớn SEA-LION, các báo cáo hiện trường bằng tiếng địa phương được chuyển thành thông tin trực quan trên bản đồ cứu hộ. Mô hình TabPFN v2 hỗ trợ dự đoán rủi ro, trong khi Google OR-Tools giúp tính toán lộ trình tối ưu cho đội cứu trợ. Đáng chú ý, LUWAS có thể vận hành ngoại tuyến hoặc qua SMS khi mất kết nối Internet.

Những sinh viên Philippines đã đưa AI vào một bài toán nhân văn: làm sao để thông tin và nguồn lực đến đúng nơi, đúng người. Thông điệp “Không ai bị bỏ lại phía sau” vì thế trở thành tinh thần xuyên suốt cuộc thi.

Đánh giá các dự án năm nay, TS. Nguyễn Khánh Linh (Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia thuộc Bộ Tài chính, thành viên Ban giám khảo) cho biết: “Tuy mới là sinh viên nhưng các bạn đưa ra sáng kiến rất thiết thực. Nhiều dự án có khả năng tách mạng (spin-off) thành doanh nghiệp độc lập, mang lại giá trị lớn cho kinh tế và xã hội Đông Nam Á”.

Một sân chơi khu vực, nhiều bài toán của đời sống

Bên cạnh ứng phó thiên tai, các dự án nổi bật khác lại hướng đến việc thu hẹp khoảng cách tiếp cận giáo dục. Đội UI-WICARA của Đại học Indonesia mang đến WICARA, một gia sư AI cho học sinh vùng sâu. Hệ thống không chỉ cung cấp đáp án mà còn tìm lỗ hổng kiến thức và cá nhân hóa lộ trình học tập. Trong khi đó, đội UM Gunners (Malaysia) đưa ra giải pháp Edge dành cho khu vực thiếu Internet và điện. Hệ thống sử dụng Raspberry Pi 5 kết hợp pin mặt trời, tạo môi trường học tập ngoại tuyến cho nhiều học sinh cùng lúc.

Điểm đáng chú ý trong các dự án là cách các đội trẻ nhìn nhận AI. Công nghệ được đưa xuống gần hơn với đời sống, từ phòng chống thiên tai, giáo dục đến khả năng tiếp cận tri thức của những cộng đồng còn hạn chế về hạ tầng. Đây cũng chính là giá trị mà ASEAN AI Hackathon 2026 hướng tới: tạo một không gian để sinh viên các nước ASEAN cùng nhận diện những vấn đề chung, chia sẻ cách tiếp cận và thử nghiệm những giải pháp có khả năng ứng dụng xuyên biên giới.

Theo PGS.TS Nguyễn Gia Như - Hiệu trưởng Trường Khoa học Máy tính & Trí tuệ Nhân tạo (SCA) thuộc Đại học Duy Tân (DTU), mục tiêu của cuộc thi không dừng lại ở việc tìm ra những đội chiến thắng. “Thông qua cuộc thi, chúng tôi đặt mục tiêu tạo ra một hệ sinh thái nhân tài AI trong khu vực Đông Nam Á, đặc biệt là phát triển, kết nối và bồi dưỡng đội ngũ tài năng này. Với những sản phẩm tốt từ cuộc thi, chúng tôi sẽ tiếp tục ươm tạo để các bạn phát triển sản phẩm và ứng dụng vào cuộc sống”, PGS.TS Nguyễn Gia Như cho biết.

Từ những vùng bị chia cắt bởi mưa lũ ở Cebu đến những lớp học xa Internet, những người trẻ ASEAN đang cho thấy một cách tiếp cận mới với AI: công nghệ càng tiên tiến càng phải hướng về con người. Và khi những trí tuệ trẻ cùng đứng trên một sân chơi, những bài toán riêng của từng quốc gia có thể trở thành lời giải chung cho một ASEAN kiên cường, bền vững và nhân văn.

LAN ANH