Một tuần quốc tang với quy mô chưa từng có

Từ ngày 3-7, Iran chính thức bắt đầu chuỗi nghi lễ quốc tang kéo dài bảy ngày dành cho cố Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei, người đã thiệt mạng cùng một số thành viên gia đình trong cuộc không kích do Mỹ và Israel tiến hành ngày 28-2, thời điểm mở màn cuộc chiến kéo dài nhiều tháng giữa Tehran với Washington và Tel Aviv.

Theo kế hoạch, các hoạt động tưởng niệm và an táng sẽ diễn ra tại năm thành phố thuộc hai quốc gia Iran và Iraq, thu hút sự tham gia của hàng triệu người dân cùng các đoàn đại biểu quốc tế. Đây được đánh giá là một trong những lễ tang cấp nhà nước có quy mô lớn nhất trong lịch sử hiện đại của Iran.

Trong hai ngày đầu tiên, linh cữu ông Khamenei cùng các thành viên gia đình thiệt mạng trong cùng cuộc tấn công được quàn tại Đại thánh đường Imam Khomeini Mosalla ở thủ đô Tehran để người dân và các phái đoàn quốc tế tới viếng. Chính quyền Iran đã triển khai một chiến dịch hậu cần khổng lồ, huy động lực lượng cứu hộ, quân đội, công chức, trường học, nhà thờ Hồi giáo và các tổ chức xã hội tham gia phục vụ quốc tang.

Theo giới chức Iran, hàng chục triệu người dân dự kiến sẽ tham gia các hoạt động đưa tang. Chính quyền đã mở hàng trăm bãi đỗ xe, huy động hàng nghìn xe cứu thương, hàng chục trực thăng cứu hộ, đồng thời trưng dụng trường học, nhà thi đấu, nhà thờ Hồi giáo làm nơi lưu trú cho người dân từ khắp nơi đổ về. Nhiều khách sạn tại Iran cũng giảm giá phòng tới 50% để phục vụ người tham dự.

Hành trình tiễn biệt mang đậm biểu tượng tôn giáo

Sau các nghi lễ tại Tehran, đoàn rước linh cữu sẽ tiếp tục hành trình qua những địa danh có ý nghĩa đặc biệt đối với Hồi giáo dòng Shiite. Ngày 7-7, đoàn rước linh cữu dự kiến di chuyển qua nhiều khu vực trung tâm thủ đô Tehran trước khi tới thành phố Qom - trung tâm đào tạo giáo sĩ và là cái nôi của hệ thống giáo quyền Shiite Iran. Đây cũng là nơi ông Ali Khamenei từng theo học và xây dựng nền tảng tư tưởng tôn giáo của mình.

Tiếp đó, ngày 8-7, linh cữu sẽ được đưa sang Iraq để tổ chức các nghi lễ tưởng niệm tại hai thánh địa Najaf và Karbala. Đối với cộng đồng Hồi giáo dòng Shiite, đây là những địa điểm linh thiêng bậc nhất, gắn liền với lịch sử hình thành và phát triển của giáo phái này. Đền thờ Imam Ali ở Najaf được coi là nơi an nghỉ của Imam Ali - vị Imam đầu tiên của Hồi giáo Shiite, trong khi Karbala là nơi tưởng niệm Imam Hussein, nhân vật giữ vị trí đặc biệt trong tín ngưỡng và bản sắc của cộng đồng Shiite trên toàn thế giới.

Lễ an táng cuối cùng sẽ diễn ra ngày 9-7 tại đền Imam Reza ở thành phố Mashhad, quê hương của ông Ali Khamenei và cũng là thành phố linh thiêng nhất của Iran. Theo quan niệm Shiite, việc được an táng gần các vị Imam được tôn kính là vinh dự đặc biệt, thể hiện địa vị cao nhất cả về chính trị lẫn tôn giáo.

Việc lựa chọn lộ trình tang lễ kéo dài qua ba thành phố của Iran và hai thánh địa tại Iraq được nhiều chuyên gia nhận định là nhằm khẳng định ảnh hưởng xuyên biên giới của Iran trong thế giới Shiite, đồng thời xây dựng hình ảnh ông Khamenei như một lãnh tụ mang tầm vóc khu vực.

Thông điệp chính trị gửi tới thế giới

Đối với Tehran, lễ quốc tang không đơn thuần là sự kiện tưởng niệm mà còn mang ý nghĩa chính trị và đối ngoại sâu sắc. Chính phủ Iran cho biết khoảng 100 quốc gia đã cử đại diện tham dự các hoạt động quốc tang, bao gồm nguyên thủ quốc gia, người đứng đầu chính phủ, chủ tịch quốc hội, bộ trưởng ngoại giao, đặc phái viên và các đoàn đại biểu chính thức. Trong số các lãnh đạo xác nhận tham dự có Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif, Tổng thống Gruzia Mikheil Kavelashvili cùng nhiều quan chức cấp cao đến từ Nga, Trung Quốc, Ấn Độ và các quốc gia Trung Đông.

Theo người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei, việc tổ chức quốc tang quy mô lớn nhằm khẳng định rằng bộ máy lãnh đạo Iran vẫn duy trì sự ổn định sau những biến động nghiêm trọng vừa qua, đồng thời thể hiện sự ủng hộ quốc tế đối với Tehran. Giới phân tích nhận định quy mô của lễ tang cũng là cách Iran gửi thông điệp tới Mỹ và Israel rằng nước này không bị suy yếu sau cuộc chiến. Thay vào đó, Tehran muốn biến sự ra đi của ông Khamenei thành biểu tượng của tinh thần kháng cự và đoàn kết dân tộc.

Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf gọi đây là "một sự kiện sử thi", khẳng định sự hiện diện đông đảo của người dân sẽ cho thấy "dân tộc Iran không khuất phục trước áp lực và bạo lực". Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian cũng kêu gọi mọi tầng lớp nhân dân, không phân biệt sắc tộc, tôn giáo hay quan điểm chính trị, cùng tham gia các hoạt động tiễn biệt nhằm gửi đi thông điệp đoàn kết tới cộng đồng quốc tế.

Thử thách an ninh và sự chuyển giao quyền lực

Trong bối cảnh căng thẳng khu vực vẫn chưa hoàn toàn lắng dịu, Iran đang triển khai các biện pháp an ninh ở mức cao nhất trong lịch sử quốc gia này. Không phận tại Tehran, Mashhad và nhiều thành phố lớn được đóng cửa hoặc hạn chế hoạt động trong thời gian diễn ra quốc tang. Hàng chục nghìn binh sĩ, cảnh sát và lực lượng an ninh được triển khai nhằm bảo đảm an toàn cho các hoạt động tưởng niệm. Lực lượng vũ trang Iran cũng liên tục đưa ra cảnh báo đối với Mỹ và Israel. Chỉ huy Bộ Tư lệnh Trung tâm Khatam al-Anbiya, Tướng Ali Abdollahi, tuyên bố Iran sẽ đáp trả ngay lập tức và mạnh mẽ trước bất kỳ hành động quân sự nào nhằm vào nước này trong thời gian diễn ra quốc tang.

Một trong những vấn đề thu hút sự chú ý lớn nhất là khả năng xuất hiện của Đại giáo chủ mới Mojtaba Khamenei - con trai và người kế nhiệm ông Ali Khamenei. Kể từ khi bị thương trong cuộc không kích ngày 28-2, ông Mojtaba chưa xuất hiện công khai và chỉ liên lạc thông qua các tuyên bố bằng văn bản. Giới quan sát nhận định nếu ông Mojtaba xuất hiện trong lễ tang, đây sẽ là lần đầu tiên ông chính thức ra mắt công chúng trên cương vị lãnh tụ tối cao mới của Iran, qua đó góp phần củng cố tính chính danh của quá trình chuyển giao quyền lực. Dù vậy, bất kể ông Mojtaba có xuất hiện hay không, quy mô và cách thức tổ chức lễ quốc tang dành cho cố Đại giáo chủ Ali Khamenei đã cho thấy quyết tâm của Tehran trong việc biến sự kiện này thành một màn thể hiện sức mạnh chính trị, tôn giáo và tinh thần đoàn kết dân tộc trước cộng đồng quốc tế. Đối với Iran, đây không chỉ là sự kết thúc của một kỷ nguyên, mà còn là sự khởi đầu của một giai đoạn mới trong lịch sử Cộng hòa Hồi giáo.

AN BÌNH