Washington cân nhắc các phương án đối phó Iran

Ngày 5-11, Tổng thống Donald Trump cảnh báo Mỹ có thể phải "phá hủy phần còn lại của Iran" nếu tình hình buộc Washington hành động. Ông cho rằng Iran sẽ mất khoảng 25 năm để tái thiết sau cuộc chiến với Mỹ và Israel, đồng thời tuyên bố Washington đang kiểm soát những gì nước này muốn tại Iran. Về chương trình hạt nhân của Tehran, ông Trump nhấn mạnh Iran không thể triển khai bất kỳ hoạt động nào nếu không có sự chấp thuận của Mỹ. Washington sẽ sớm quyết định có tiếp tục các hoạt động quân sự nhằm vô hiệu hóa hoàn toàn chương trình này hay không.

Cùng ngày, ông Trump họp với các cố vấn an ninh quốc gia để thảo luận bước đi tiếp theo. Theo Axios, đây là cuộc họp đầu tiên về vấn đề Iran kể từ sau bầu cử giữa nhiệm kỳ. Các quan chức cho biết Washington đang cân nhắc ba phương án: không kích mới, gia tăng sức ép kinh tế hoặc thúc đẩy thỏa thuận ngoại giao.

Về quân sự, Mỹ tiếp tục duy trì lực lượng tại Trung Đông và chuẩn bị khả năng nối lại các chiến dịch quy mô lớn. Theo một quan chức Mỹ, nhóm tác chiến tàu sân bay USS Theodore Roosevelt cùng các tàu hộ tống dự kiến dừng tại Singapore từ ngày 6/11 trước khi tới khu vực phụ trách của Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) vào giữa tháng này. CENTCOM cũng hoàn tất công tác chuẩn bị cho khả năng nối lại hoạt động tác chiến, dù chưa nhận chỉ thị mới từ Washington. Trước đó, New York Times đưa tin các cuộc tấn công tiếp theo có thể diễn ra trong thời gian ngắn nhưng cường độ cao, nhắm vào cơ sở năng lượng, hạt nhân, kho tên lửa và máy bay không người lái của Iran.

Những động thái này cho thấy Washington vẫn duy trì sức ép quân sự, đồng thời để ngỏ khả năng leo thang nếu đàm phán không đạt kết quả.

Iran đưa ra bảy điều kiện, kiên quyết bảo vệ lợi ích

Ngày 5-11, một quan chức cấp cao Iran tiết lộ Tehran đã chuyển đề xuất hạt nhân tới Washington qua Qatar. Mỹ đang xem xét đề xuất, nhưng Iran chỉ sẵn sàng thảo luận sau khi Washington đáp ứng bảy yêu cầu của Tehran.

Trong chuyến thăm Nga cùng ngày, ông Mohsen Rezaei, người đứng đầu Hội đồng An ninh quốc gia Tối cao Iran, nhấn mạnh Tehran sẽ không mở lại eo biển Hormuz hoặc nối lại đàm phán nếu các điều kiện chưa được thực hiện. Các yêu cầu của Iran gồm Mỹ dỡ bỏ trừng phạt, giải phóng tài sản bị phong tỏa và bồi thường thiệt hại do chiến tranh. Trong khi đó, Washington khẳng định vấn đề hạt nhân phải là trọng tâm của mọi cuộc đàm phán sơ bộ. Sự khác biệt cho thấy khoảng cách đáng kể giữa hai bên: Iran muốn giải quyết tổn thất kinh tế và bảo đảm lợi ích chiến lược trước khi đàm phán, còn Mỹ muốn kiểm soát chặt chẽ chương trình hạt nhân của Tehran.

Iran cũng cảnh báo về khả năng đáp trả. Ngày 5/11, Ali Reza Balali, cố vấn cấp cao cho tư lệnh Lực lượng Hàng không Vũ trụ thuộc Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), tuyên bố bất kỳ quốc gia nào hỗ trợ Mỹ tấn công Iran đều có thể trở thành mục tiêu hợp pháp. Ông khẳng định Tehran có vũ khí đủ khả năng tấn công các cơ sở quân sự của Mỹ và Israel.

Ngoại giao đứng trước phép thử mới

Bên cạnh những tuyên bố cứng rắn, các bên trung gian, đặc biệt là Qatar, đang thúc đẩy khuôn khổ thỏa thuận từng bước nhằm ngăn xung đột tái bùng phát.

Theo các nguồn tin khu vực, phương án đang được thảo luận gồm việc Mỹ dỡ bỏ phong tỏa hải quân và giải phóng một phần tài sản của Iran. Đổi lại, Tehran sẽ mời Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) cử thanh sát viên tới các cơ sở hạt nhân bị không kích. Tiếp đó, eo biển Hormuz có thể được mở lại và hai bên nối lại đàm phán về lượng uranium làm giàu ở mức cao của Iran. Tuy nhiên, khả năng đạt thỏa thuận vẫn chưa rõ ràng. Ngày 4-11, Bộ Ngoại giao Mỹ áp đặt trừng phạt đối với hai cá nhân và một thực thể tại Belarus, Nga và Nigeria bị cáo buộc hỗ trợ Tehran tìm mua hệ thống phòng không vác vai, cho thấy Washington chưa từ bỏ chính sách gây sức ép.

Đáng chú ý, diễn biến này xuất hiện ngay sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ, trong đó đảng Cộng hòa của ông Trump thất bại và mất quyền kiểm soát Quốc hội. Chiến tranh Iran, cùng tác động tới giá nhiên liệu và chi phí sinh hoạt, được xem là một trong những yếu tố khiến cử tri quay lưng với đảng cầm quyền. Điều này có thể buộc ông Trump cân nhắc giữa việc duy trì sức ép quân sự và kiểm soát hệ lụy chính trị, kinh tế trong nước. Chiến tranh kéo dài có thể làm gia tăng bất ổn, trong khi một thỏa thuận ngoại giao sẽ giúp Washington đạt mục tiêu mà không phải mở rộng can dự quân sự.

Cả Mỹ và Iran hiện vẫn kết hợp sức ép quân sự với tín hiệu ngoại giao. Tuy nhiên, khi Washington chưa từ bỏ khả năng tấn công và Tehran kiên quyết bảo vệ các điều kiện của mình, con đường đi tới thỏa thuận còn nhiều trở ngại. Những bước đi tiếp theo của hai bên sẽ quyết định nguy cơ xung đột tái bùng phát tại Trung Đông.

AN BÌNH