Trong căn nhà của ông Hốih Plát, những sản phẩm đan lát được xếp ngay ngắn. Chiếc gùi truyền thống, talet ba ngăn, hộp đựng đồ dùng, hộp đựng cung tên... mỗi sản phẩm mang một hình dáng và công dụng riêng. Nổi bật hơn cả là những chiếc mâm mây được đan cầu kỳ, có chiếc được sơn màu vàng. Nhìn những đường mây đều tăm tắp, ít ai nghĩ để hoàn thành một chiếc mâm, ông phải mất khoảng 3 tháng.

Ông Plát học nghề từ cha và những người lớn trong gia đình khi còn nhỏ. Từ cách chọn mây, chẻ nan, kéo sợi đến dựng khung, đan và tạo hình, ông học từng chút một. Đến tuổi đôi mươi, đôi tay đã thành thạo những công đoạn mà sau này ông gắn bó cả đời.

Ngày trước, ông Plát thường vào rừng tìm mây mang về, sơ chế, phơi, kéo thành sợi rồi mới có thể đan. Nay tuổi đã cao, không còn đủ sức vào rừng lấy mây, ông mua lại nguyên liệu từ những người đi rừng. Các công đoạn xử lý và đan lát vẫn do ông đảm nhiệm.

"Làm nghề này không được vội. Sợi mây phải xử lý vừa độ, đủ mềm để uốn nhưng vẫn chắc. Đường đan cũng phải đều tay thì sản phẩm mới đẹp. Làm một sản phẩm bắt đầu từ việc tạo khung. Khung phải chắc, cân đối mới có thể giữ được dáng. Sau đó, từng sợi mây được luồn qua khung, kéo căng và chỉnh bằng tay", ông Plát chia sẻ.

Theo ông Plát, một chiếc mâm mất khoảng 3 tháng để hoàn thành; những chiếc hộp lớn có nắp đậy mất hơn 2 tháng. Talet nhỏ hơn nhưng không vì thế mà dễ làm. Ba ngăn phải được chia cân đối, các đường mây phải đều và khung phải chắc.

Nghề đan lát đòi hỏi nhiều thời gian, công sức nhưng sản phẩm của ông có đầu ra ổn định. Ngoài người dân trong vùng, khách hàng ở nhiều nơi cũng tìm đến đặt mua để sử dụng, làm quà lưu niệm hoặc trang trí nhà hàng, khách sạn, homestay.

Mỗi sản phẩm được ông làm theo một công dụng riêng. Những món đồ cầu kỳ có giá trị cao, được khách hàng ở nhiều nơi đặt mua. Một chiếc mâm có giá khoảng 5 triệu đồng; hộp lớn hơn 2 triệu đồng, hộp nhỏ trên 1 triệu đồng; talet khoảng 2 triệu đồng. Giỏ xách, ví đựng đồ có giá từ 500.000 đồng đến hơn 1 triệu đồng.

Mỗi năm, ông Plát làm hàng chục sản phẩm theo đơn đặt hàng, thu nhập từ nghề đan lát khoảng hàng chục triệu đồng. Đơn hàng khá nhiều, nhưng vì chỉ một mình làm nên ông chỉ nhận số lượng nhất định.

Điều khiến ông Plát trăn trở không phải thiếu đơn hàng mà là thiếu người theo nghề. Ông từng chỉ dạy cho một số người trong làng. Thế nhưng, để làm được một sản phẩm đẹp phải mất nhiều thời gian, trong khi thu nhập chưa ổn định. Một số người sau khi học nghề đã tìm công việc khác. Dù vậy, ông Plát vẫn muốn truyền nghề cho thế hệ trẻ. Ai muốn học, ông đều sẵn lòng chỉ dẫn, từ cách chọn mây, kéo sợi đến dựng khung và đan từng đường.

Ở tuổi 84, ông Plát vẫn ngồi bên những sợi mây mỗi ngày. Ông không đặt mục tiêu làm thật nhiều sản phẩm. Điều ông mong hơn là có người trẻ ngồi xuống bên mình, học cách làm nghề rồi tiếp tục truyền lại cho thế hệ sau.

Ông Lưu Văn Khương - Phó Chủ tịch UBND xã A Vương cho biết, địa phương xác định bảo tồn văn hóa Cơ Tu phải gắn với những người trực tiếp thực hành và lưu giữ các giá trị truyền thống. Nghệ nhân có vai trò quan trọng trong việc duy trì nghề và truyền dạy cho thế hệ trẻ. Địa phương sẽ tiếp tục khuyến khích nghệ nhân truyền nghề, đồng thời tạo điều kiện để sản phẩm thủ công truyền thống tiếp cận thị trường. Khi sản phẩm có đầu ra, nghề có thể mang lại thu nhập, người dân sẽ có thêm động lực để tiếp tục gắn bó.

QUỲNH TRANG