Phi đô la hóa từ học thuật lan sang hoạch định chính sách

Theo báo Bưu điện Hoa Nam Buổi sáng(SCMP), phi đô la hóa đang trở thành một chủ đề ngày càng phổ biến trong giới học giả và các cơ quan nghiên cứu chính sách Trung Quốc. Thống kê từ China National Knowledge Infrastructure (CNKI) cho thấy số lượng công trình nghiên cứu về phi đô la hóa trong giai đoạn 2023–2025 đã tăng hơn gấp đôi so với ba năm trước đó, phản ánh sự chuyển biến rõ rệt trong tư duy chiến lược của Bắc Kinh.

Xu hướng này bắt đầu tăng tốc sau khi Mỹ và các đồng minh đóng băng khoảng 300 tỷ USD dự trữ ngoại hối của Nga năm 2022, khiến nhiều quốc gia, trong đó có Trung Quốc, lo ngại về rủi ro khi nắm giữ tài sản định giá bằng USD. Những bất ổn tiếp theo, bao gồm chiến tranh thương mại toàn cầu do Mỹ phát động từ năm 2025, vụ bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro và các biện pháp đe dọa trừng phạt tài chính mới, càng củng cố lập luận rằng đồng USD đang bị “chính trị hóa”.

Trong bối cảnh đó, nhiều học giả Trung Quốc kêu gọi giảm phụ thuộc vào tài sản bằng USD như một biện pháp phòng ngừa rủi ro chiến lược. Bắc Kinh cũng đã triển khai hàng loạt bước đi cụ thể, từ cắt giảm nắm giữ trái phiếu kho bạc Mỹ, tăng dự trữ vàng, mở rộng hợp tác tài chính với các nền kinh tế mới nổi cho tới thúc đẩy cải cách hệ thống tài chính toàn cầu.

Theo ông Wang Wen, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Tài chính Trùng Dương (Đại học Nhân dân Trung Quốc), mục tiêu của Trung Quốc không phải loại bỏ hoàn toàn vai trò của đồng USD, mà là xây dựng một hệ thống trong đó USD vẫn giữ vị trí quan trọng nhưng được bổ trợ bởi các đồng tiền khác, giúp giảm mức độ dễ tổn thương trước các lệnh trừng phạt đơn phương.

Tham vọng đưa NDT thành tiền dự trữ toàn cầu

Song song với phi đô la hóa, Trung Quốc đang đẩy mạnh quốc tế hóa NDT, coi đây là trụ cột trong chiến lược tài chính dài hạn. Một bước đi đáng chú ý là việc Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc (PBOC) bắt đầu triển khai cơ chế trả lãi cho đồng NDTkỹ thuật số (e-CNY), lần đầu tiên trên thế giới một đồng tiền kỹ thuật số do ngân hàng trung ương phát hành có lãi suất.

Tính đến cuối năm 2025, tổng giá trị giao dịch bằng e-CNY đạt khoảng 19,5 nghìn tỷ NDT, với hơn 230 triệu cá nhân và 19 triệu doanh nghiệp tham gia. Trung Quốc cũng đang thử nghiệm sử dụng e-CNY trong thanh toán xuyên biên giới với một số quốc gia, trong đó có Saudi Arabia và Thái Lan, với ưu thế về tốc độ xử lý và chi phí thấp hơn hệ thống SWIFT truyền thống.

Ở cấp độ chiến lược, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã nhiều lần nhấn mạnh mục tiêu đưa NDTtrở thành một trong những đồng tiền dự trữ quan trọng của thế giới. Trong một bài viết đăng trên tạp chí Qiushi, ông khẳng định Trung Quốc cần xây dựng một “đồng tiền mạnh” được sử dụng rộng rãi trong thương mại, đầu tư và thị trường ngoại hối, cùng với một hệ thống tài chính đủ sức cạnh tranh toàn cầu.

Dù vậy, giới phân tích cho rằng con đường để NDTtrở thành đồng tiền dự trữ toàn cầu vẫn còn nhiều rào cản, bao gồm kiểm soát vốn, khả năng chuyển đổi chưa hoàn toàn và niềm tin của nhà đầu tư quốc tế. Hiện NDT chỉ chiếm chưa tới 2% dự trữ ngoại hối toàn cầu, so với khoảng 57% của đồng USD.

Tuy nhiên, trong bối cảnh trật tự tài chính toàn cầu ngày càng phân mảnh, nhiều chuyên gia nhận định Trung Quốc không cần thay thế ngay vai trò của đồng USD. Thay vào đó, Bắc Kinh đang theo đuổi một chiến lược dài hạn: từng bước mở rộng vai trò của NDTnhư một đối trọng chiến lược, góp phần định hình một hệ thống tiền tệ quốc tế đa cực hơn.

AN BÌNH