Theo truyền thông Qatar, chuyến bay FZ1073 của hãng hàng không Flydubai rời Sân bay quốc tế Dubai vào sáng 30-9, chở hơn 170 hành khách, phần lớn được cho là công dân Israel. Hơn 2 giờ sau khi cất cánh, máy bay bất ngờ mất độ cao hơn 4.000 m chỉ trong khoảng một phút.Vài phút sau, phi hành đoàn phát tín hiệu khẩn cấp chung, tiếp đó phát mã báo hiệu “can thiệp trái phép”, cho thấy khả năng máy bay bị can thiệp hoặc mất quyền kiểm soát. Theo những thông tin ban đầu được công bố, sự cố bắt nguồn từ một cuộc xô xát trong buồng lái, khi cơ phó dùng dao tấn công cơ trưởng và tìm cách khiến máy bay lao xuống. Cơ trưởng, dù bị thương, cùng một số hành khách đã tìm cách khống chế cơ phó. Một thành viên tổ bay dự bị của Flydubai được cho là cũng tham gia hỗ trợ. Máy bay sau đó hạ cánh khẩn cấp xuống thành phố Tabuk của Saudi Arabia. Cả hai phi công bị thương và được điều trị tại đây.

Flydubai xác nhận xảy ra một “vụ xô xát”, đồng thời kêu gọi không đưa ra suy đoán khi cuộc điều tra đang được tiến hành. Nhà chức trách UAE cũng đã yêu cầu điều tra toàn diện. Tổng Công tố UAE Hamad Saif al-Shamsi ngày 2-10 cho biết nhóm điều tra sẽ thu thập thông tin và bằng chứng để xác định diễn biến, động cơ, cũng như xem xét khả năng vụ việc có liên quan đến hoạt động hoặc mục đích khủng bố hay không.

Trong khi đó, một số quan chức Israel đã đưa ra những nhận định mạnh về động cơ của vụ việc. Bộ trưởng Quốc phòng Israel Israel Katz gọi đây là một vụ tấn công khủng bố thánh chiến bất thành. Thủ tướng Benjamin Netanyahu cũng đề cập khả năng có yếu tố cực đoan hóa, nhưng đồng thời cho rằng còn quá sớm để xác định động cơ hoặc vai trò của Iran. Những thông tin này hiện vẫn cần được kiểm chứng thông qua cuộc điều tra chính thức.

Cú lao hơn 4.000m và cuộc giằng co trong buồng lái

Đối với hành khách trên FZ1073, việc máy bay đột ngột hạ độ cao hơn 4.000 m trong khoảng một phút là trải nghiệm đặc biệt đáng sợ. Một hành khách mô tả tình trạng trên máy bay là “hoàn toàn hỗn loạn”. Trong hàng không, máy bay vẫn có thể hạ độ cao nhanh trong một số tình huống khẩn cấp, chẳng hạn khi xảy ra mất áp suất cabin. Tuy nhiên, một cú lao xuống với tốc độ lớn trong hoàn cảnh máy bay bị can thiệp từ bên trong buồng lái đặt ra những thách thức nghiêm trọng đối với phi hành đoàn.Những thông tin ban đầu cho thấy bánh lái hướng của máy bay có thể đã bị hư hại đáng kể. Việc xác định mức độ hư hại và nguyên nhân sẽ là một trong những nội dung quan trọng của cuộc điều tra.

Đáng chú ý hơn, sự cố cho thấy một điểm yếu khác của an ninh hàng không. Sau các vụ tấn công ngày 11-9-2001, nhiều quốc gia đã tăng cường đáng kể các biện pháp bảo vệ buồng lái, đặc biệt nhằm ngăn người bên ngoài xâm nhập hoặc chiếm quyền kiểm soát máy bay. Tuy nhiên, những biện pháp đó chủ yếu được thiết kế để đối phó với mối đe dọa từ bên ngoài. Kịch bản một thành viên tổ bay trở thành mối đe dọa lại khó xử lý hơn, bởi người này vốn đã được cấp quyền tiếp cận buồng lái và điều khiển máy bay.

Câu hỏi về quy trình thẩm tra phi công

Flydubai là hãng hàng không của UAE, hoạt động dưới sự cấp phép và giám sát của Cơ quan Hàng không Dân dụng UAE (GCAA). Theo khung quy định của GCAA, phi công phải có giấy phép chuyên nghiệp còn hiệu lực, chứng nhận đủ điều kiện điều khiển loại máy bay phù hợp, giấy chứng nhận sức khỏe Hạng 1, trình độ tiếng Anh và kinh nghiệm bay theo yêu cầu.

Quy trình kiểm tra sức khỏe Hạng 1 bao gồm đánh giá sức khỏe thể chất và tâm thần. Những trường hợp có vấn đề liên quan đến sức khỏe tâm thần, lạm dụng chất gây nghiện hoặc các vấn đề thuộc diện quy định có thể được yêu cầu đánh giá thêm trước khi được xác nhận đủ điều kiện bay. Tuy nhiên, việc kiểm tra chỉ phản ánh tình trạng của một người tại thời điểm đánh giá. Chuyên gia phân tích hàng không Saj Ahmad nhận định rằng không quy trình kiểm tra nào có thể bảo đảm phát hiện mọi vấn đề có thể xuất hiện sau đó trong môi trường làm việc hoặc buồng lái.

Đây cũng là một trong những câu hỏi đang được đặt ra sau sự cố FZ1073: cơ phó đã trải qua những bước kiểm tra nào trước khi được phép điều khiển máy bay, lịch sử đào tạo và công việc của người này ra sao, và liệu có dấu hiệu nào trước đó có thể giúp nhận diện nguy cơ hay không.

Một số thông tin ban đầu cho rằng cơ phó mới làm việc tại Flydubai chưa đầy một năm và có thể là công dân Oman, nhưng các chi tiết về quốc tịch, số giờ bay, bằng cấp và lịch sử công tác vẫn chưa được nhà chức trách chính thức xác nhận đầy đủ.

Điều tra mở rộng, hoạt động bay bị ảnh hưởng

Các nhà chức trách UAE, Saudi Arabia và Israel đều đang xem xét những khía cạnh khác nhau của vụ việc. Thiết bị ghi dữ liệu chuyến bay và ghi âm buồng lái nhiều khả năng sẽ là những nguồn bằng chứng quan trọng. Điều tra viên cũng sẽ phải làm rõ cách cửa buồng lái được mở, nguồn gốc con dao được sử dụng, diễn biến cuộc xô xát và vai trò của các hành khách trong việc khống chế cơ phó.

Israel cũng cho biết sẽ tăng cường kiểm tra an ninh đối với phi công của các chuyến bay đến nước này. Trong khi đó, Flydubai tạm đình chỉ các chuyến bay đến và đi từ Israel trong thời gian điều tra.Ngày 1-10, Emirates cũng thông báo không làm thủ tục cho hành khách có Tel Aviv là điểm đến cuối cùng cho đến khi có thông báo mới. Quy định này áp dụng ngay từ nơi khởi hành, kể cả với những hành khách dự định quá cảnh tại UAE rồi tiếp tục đến Israel. Động thái trên khiến nhiều hành khách Israel gặp khó khăn trong việc trở về nước, đồng thời cho thấy tác động của sự cố đã vượt ra ngoài phạm vi một chuyến bay.

Về lâu dài, vụ việc có thể thúc đẩy ngành hàng không xem xét lại cách đánh giá rủi ro liên quan đến phi hành đoàn. Các biện pháp mới, nếu được đưa ra, sẽ cần cân bằng giữa yêu cầu tăng cường an ninh và việc tránh tạo thêm rủi ro hoặc những quy trình kiểm soát thiếu phù hợp.

Sự cố FZ1073 cũng diễn ra trong bối cảnh ngành hàng không đang nghiên cứu nhiều mô hình vận hành mới, từ buồng lái một phi công đến điều khiển từ xa và máy bay không người lái. Vì vậy, việc đánh giá đầy đủ các kịch bản rủi ro, trong đó có khả năng mối đe dọa xuất phát từ chính người điều khiển, sẽ trở thành một vấn đề ngày càng được quan tâm.

AN BÌNH