Nghề trồng cây trầu không ở khối Kim Liên, phường Vinh Phú (Nghệ An) có từ rất lâu đời. Từ xưa hầu như nhà nào cũng trồng vài gốc trầu lấy lá để ăn và thờ cúng vào dịp lễ, Tết. Khoảng 5 năm trở lại đây, cây trầu không được trồng với số lượng nhiều hơn, trở thành một loại cây trong phát triển kinh tế hộ gia đình.

Với diện tích rộng hơn 1.000m2, gia đình bà Nguyễn Thị Hoa (56 tuổi, trú khối Kim Liên, phường Vinh Phú, Nghệ An) được xem là một trong 3 hộ dân trồng trầu không nhiều nhất khối.

Bà Hoa chia sẻ, vườn trầu của gia đình được trồng từ những năm 1990. Thời gian đầu, trầu chỉ được trồng với vài bụi để phục vụ nhu cầu gia đình và bán lẻ tại chợ. Những năm gần đây, nhu cầu trầu không tăng cao, mang lại giá trị kinh tế vượt trội so với nhiều loại cây trồng khác, nên gia đình bà quyết định mở rộng diện tích sản xuất. Trầu chủ yếu được bán sỉ cho các thị trường trong tỉnh và ngoài tỉnh. Trầu lá đẹp thì bán phục vụ nhu cầu cúng bái của người dân, trầu xấu hơn thì bán để ăn, làm nước tắm, làm thuốc nam hoặc bán cho các cơ sở chiết xuất tinh dầu… Giá trầu không dao động 1.000-3000 đồng/lá, tùy thời điểm. Tháng nhiều, gia đình bà Hoa thu nhập khoảng chục triệu, tháng ít thu nhập từ 5-7 triệu đồng. Loại lá xấu thì làm dược liệu với giá 28.000-30.000 đồng/kg. Lá trầu không được thu hoạch đều trong năm, mỗi tháng 2 lần vào dịp ngày Rằm và cuối tháng âm lịch. Tuy nhiên, vào dịp tháng 6, tháng 7, tháng 10 và Tết Nguyên đán, mức tiêu thụ tăng do nhu cầu về trầu cúng lễ, trầu cưới tăng cao. Những tháng cuối năm thời tiết thuận lợi, cây sinh trưởng tốt cho năng suất cao và ít bị bệnh nấm lá. Dịp gần Tết, nhu cầu thờ cúng nhiều, giá trầu tăng cao so với ngày thường đem lại nguồn thu nhập khá cho người dân. Có những ngày nhiều hộ gia đình xuất bán cả nghìn lá trầu, thu về 2-3 triệu đồng/ngày. "Do trầu là loại cây khó tính nên dù Tết hay lễ cũng chỉ có 2 vợ chồng hái lá và nhập cho thương lái. Chúng tôi không dám thuê thêm người vì hái trầu cũng cần có kỹ thuật, nếu không cẩn thận cây sẽ bị hỏng. Thường mỗi gia đình sẽ giữ cho mình một bí quyết riêng trong chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh"- bà Hoa chia sẻ thêm.

Cũng theo bà Hoa, năm vừa qua, do ảnh hưởng của bão số 5, số 10 nên cây trầu không bị ảnh hưởng nhiều, gió quật gãy cây, nát lá, dàn trầu cũng bị xô đổ nghiêng ngả. Người dân phải mất một thời gian dài để dựng lên và nuôi lại lá trầu. “Bão quật làm hỏng hết lưới, sập dàn, cây cối gãy đổ nghiêng ngả. Chúng tôi phải gia cố lại lưới, dàn sắt, lấy dây vải buộc từng dây trầu để bám vào thân, cột. Mới vài tháng trở lại đây, những cây trầu mới hồi sinh trở lại và cho ra những lá mới, lành lặn, to, đẹp mắt.” – bà Hoa chia sẻ.

Trầu không được mệnh danh là loại cây trồng một lần, thu hoạch cả đời nhưng đây là loại cây khó tính, không chịu được hạn, lạnh, ngập úng và dễ nhiễm nấm, do đó việc trồng, chăm sóc và thu hoạch đều tỉ mỉ, kỳ công, trong đó phải chú trọng phòng ngừa nấm bệnh, nhiệt độ cho cây. Đặc biệt, với cây trầu, không được sử dụng phân chuồng chưa ủ hoai mục để bón. Người dân cũng lắp đặt hệ thống tưới tiêu tự động để tưới tiêu.Nhiệt độ lý tưởng cho sự sinh trưởng, phát triển của cây trầu không là 20-30 độ C. Bởi vậy, nhiều gia đình đã trồng trầu trong nhà lưới, tưới nước để điều chỉnh nhiệt độ cho cây.

Bà Nguyễn Thị Diện (1960, trú cùng khối) có diện tích trồng trầu lớn thứ 2 trong vùng chia sẻ, chăm cây trầu phải kiên trì, tỉ mỉ, kỹ càng. Để gốc cây ấm vào mùa đông, mát vào mùa hè, người nông dân phải ủ một lớp lá dừa, lá cau hoặc rơm rạ, lá cây. Mỗi năm phải sử dụng phân chuồng đã hoai, bón thúc từ 1-2 đợt để kích thích cây trầu phát triển, cho lá to, mượt mà, màu đẹp. Ngoài ra, gia đình còn trang bị lưới chống nóng, hệ thống tưới tiêu tự động để đảm bảo cây trầu được phát triển tốt nhất. Thời điểm gần Tết khách đặt hàng nhiều hơn nên bà Diện dành thời gian nhiều hơn cho vườn trầu. Buổi sáng bà Diễn sẽ hái lá, chiều thương lái đến thu mua.

Bà Nguyễn Thị Hương Lê – Chủ tịch Hội Nông dân phường Vinh Phú cho biết, năm nay do thời tiết mưa bão khắc nghiệt nên diện tích trầu cũng bị hư hỏng nhiều. Một số hộ đầu tư làm nhà lưới, hệ thống tưới hiện đại và có kinh nghiệm trong xử lý dịch bệnh thì cây phát triển tốt hơn nhiều. So với các loại hoa màu khác thì đây là loại cây mang lại cho người dân nơi đây nguồn thu nhập ổn định, tạo sinh kế bền vững cho người dân.

Dương Hóa