Trong cuộc phỏng vấn với BBC ngày 30-9, Thủ tướng Andy Burnham cho biết London có thể cân nhắc từ duy trì quan hệ hiện nay, tham gia liên minh thuế quan, trở lại thị trường chung cho đến phương án "đi đến cùng" là tái gia nhập EU. Ông nhấn mạnh Chính phủ Anh sẽ đánh giá tính khả thi, cũng như ưu và nhược điểm của từng lựa chọn.

Phát biểu này đánh dấu sự thay đổi đáng chú ý trong cách Chính phủ Anh tiếp cận vấn đề Brexit. Tại hội nghị thường niên của Công đảng ngày 29-9, ông Burnham cho rằng Brexit đã gây "nhiều tác hại hơn lợi ích" và Anh không thể tiếp tục né tránh việc xác định mối quan hệ lâu dài với châu Âu. Ông cho biết sẽ trình bày các phương án trước hoặc vào thời điểm diễn ra hội nghị thượng đỉnh Anh - EU dự kiến vào tháng 11.

Ông Burnham từng vận động Anh ở lại EU trong cuộc trưng cầu ý dân năm 2016. Khi đó, 52% cử tri ủng hộ rời EU và 48% muốn ở lại. Anh chính thức rời EU vào tháng 1-2020 và chấm dứt tham gia thị trường chung cũng như liên minh thuế quan vào cuối năm đó.

Sau Brexit, Anh giành quyền tự chủ trong chính sách thương mại và kiểm soát nhập cư từ EU. London đã ký các thỏa thuận thương mại với Australia, New Zealand và Ấn Độ, đồng thời gia nhập Hiệp định Đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP). Tuy nhiên, các doanh nghiệp Anh cũng phải đối mặt với những thủ tục hải quan, quy tắc xuất xứ và kiểm tra biên giới mới khi giao thương với EU.

EU hiện vẫn là đối tác thương mại lớn nhất của Anh. Theo những đánh giá được dẫn trong các cuộc tranh luận về Brexit, các rào cản thương mại mới với EU đã tạo ra những chi phí kinh tế đáng kể. Văn phòng Trách nhiệm Ngân sách Anh (OBR) trước đó ước tính Brexit có thể làm giảm mức độ hội nhập thương mại của nền kinh tế Anh khoảng 15% và năng suất dài hạn khoảng 4% so với kịch bản nước này tiếp tục là thành viên EU. Đây là các ước tính mô hình dài hạn, không phải phép đo trực tiếp về thiệt hại đã xảy ra, đồng thời nền kinh tế Anh sau Brexit còn chịu tác động của đại dịch COVID-19, xung đột tại Ukraine và những biến động thương mại toàn cầu.

Vấn đề nhập cư cũng tiếp tục là một trong những nội dung gây tranh luận. Brexit chấm dứt quyền tự do đi lại của công dân EU tại Anh, đồng thời trao cho London quyền tự quyết lớn hơn đối với chính sách nhập cư. Tuy nhiên, tổng mức di cư thuần không giảm như kỳ vọng của một số người ủng hộ Brexit. Số người đến từ các quốc gia ngoài EU tăng mạnh trong những năm sau đó, trước khi giảm đáng kể sau khi Chính phủ Anh thắt chặt một số quy định về thị thực.

Ông Burnham cho rằng việc rời EU cũng làm giảm khả năng hợp tác của Anh với các nước châu Âu trong xử lý vấn đề di cư bất hợp pháp, trong đó có hoạt động vượt eo biển Manche. Theo ông, quan hệ với EU cần được xem xét không chỉ trên phương diện thương mại mà còn ở các lĩnh vực như di cư, an ninh và hợp tác giữa các quốc gia.

Tín hiệu từ London nhanh chóng nhận được phản ứng tích cực từ một số lãnh đạo châu Âu. Phát biểu tại Madrid ngày 30-9, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đáp lại khả năng Anh trở lại EU bằng hai từ "Welcome back" (Chào mừng trở lại), đồng thời cho rằng nếu Anh thực sự đi theo hướng này, đây sẽ là tin tốt cho cả nước Anh và châu Âu. Thủ tướng Tây Ban Nha Pedro Sanchez cũng cho biết Madrid sẽ hoan nghênh nếu London tìm cách tái gia nhập EU.

Tuy nhiên, các nhà lãnh đạo châu Âu đồng thời nhấn mạnh Anh không thể lựa chọn riêng lẻ những lợi ích mà nước này muốn nhận từ EU. Tổng thống Macron cho rằng nếu London muốn tiến gần hơn tới EU, nước này phải chấp nhận các nghĩa vụ tương ứng. Ủy ban châu Âu cũng khẳng định Anh vẫn là một đối tác gần gũi và có giá trị, đồng thời cho biết quyết định về hướng phát triển quan hệ với EU thuộc về Chính phủ Anh.

Việc tái gia nhập EU, nếu được lựa chọn, sẽ không thể diễn ra tự động. Anh sẽ phải nộp đơn xin gia nhập và trải qua quy trình đàm phán với các nước thành viên, trong đó các điều kiện thành viên mới sẽ phải được thống nhất. London cũng không mặc nhiên được khôi phục những cơ chế đặc biệt từng được hưởng trước Brexit.

Trước mắt, chưa có đề xuất chính thức về việc Anh tái gia nhập EU. Phát biểu của ông Burnham mới đưa khả năng này trở lại cuộc thảo luận về định hướng dài hạn của nước Anh. Chính phủ Anh dự kiến tiếp tục xem xét các phương án trước thềm hội nghị thượng đỉnh Anh - EU vào tháng 11, trong khi vấn đề Brexit một lần nữa trở thành chủ đề đáng chú ý trong đời sống chính trị nước này.

AN BÌNH