Bứt khỏi lộ trình truyền thống

Sự chênh lệch lớn giữa số lượng thí sinh và chỉ tiêu tuyển sinh khiến áp lực thi cử ngày càng nặng nề, nhất là khi nhiều phụ huynh vẫn xem trường công lập là lựa chọn ưu tiên hàng đầu. Tuy nhiên, theo các chuyên gia giáo dục và đại diện nhiều cơ sở đào tạo nghề, việc không đỗ công lập không đồng nghĩa con đường học tập của học sinh dừng lại. Trong bối cảnh thị trường lao động ngày càng đề cao kỹ năng nghề nghiệp, giáo dục nghề nghiệp đang mở ra thêm nhiều cơ hội thực chất, linh hoạt và phù hợp hơn với năng lực người học.

Nhiều phụ huynh hiện cũng bắt đầu thay đổi tư duy, chủ động tìm hiểu các mô hình học nghề song song văn hóa thay vì xem đây chỉ là lựa chọn dự phòng. Không ít gia đình cho rằng thay vì tạo áp lực phải bằng mọi giá vào trường công lập, việc lựa chọn hướng đi phù hợp với năng lực, sở thích và điều kiện kinh tế của con mới là điều quan trọng.

Thạc sĩ Nguyễn Lê Dung, Phó Hiệu trưởng Trường Trung cấp Bách khoa Toàn Cầu Đà Nẵng (phường Thanh Khê) cho biết học nghề hiện không còn bị xem là lựa chọn của học sinh học lực yếu mà trở thành hướng đi phù hợp với những em có thiên hướng thực hành và mong muốn sớm tự lập tài chính. Để đồng hành cùng học sinh, nhà trường triển khai xét tuyển học bạ THCS nhằm giảm áp lực thi cử, đồng thời tập trung đào tạo các ngành nghề có nhu cầu nhân lực cao như du lịch - khách sạn, thương mại điện tử, tin học ứng dụng, kế toán doanh nghiệp, kỹ thuật chế biến món ăn, chăm sóc sắc đẹp…

Cùng với đào tạo nghề, nhà trường triển khai nhiều chính sách hỗ trợ học phí và học bổng nhằm giảm gánh nặng kinh tế cho phụ huynh như miễn 100% học phí nghề, học bổng đầu vào, học bổng doanh nghiệp, quỹ "Tiếp sức đến trường", đồng thời tạo điều kiện để học sinh thực tập hưởng lương tại doanh nghiệp ngay từ năm thứ 2. Theo Thạc sĩ Nguyễn Lê Dung, mô hình học hệ 9+ hiện nay không làm gián đoạn con đường học vấn mà trở thành "lối đi tắt chiến lược", giúp học sinh tiết kiệm khoảng 2 năm so với lộ trình truyền thống nhưng vẫn có đầy đủ cơ hội học tập ở bậc cao hơn. "Học sinh tốt nghiệp THCS có thể vừa học nghề, vừa học văn hóa THPT. Sau 3 năm, các em nhận bằng Trung cấp chính quy cùng giấy chứng nhận hoàn thành chương trình văn hóa hoặc bằng tốt nghiệp THPT nếu thi đủ môn. Từ nền tảng đó, học sinh có thể liên thông lên Cao đẳng, Đại học theo quy định", Thạc sĩ Nguyễn Lê Dung chia sẻ.

Trong khi đó, TS Nguyễn Thị Kim Phượng, Chủ tịch HĐQT Trường Cao đẳng Bách khoa Đà Nẵng (phường Cẩm Lệ) cho rằng thay vì xem đây là "phương án dự phòng", nhiều gia đình hiện đã chủ động lựa chọn mô hình học song bằng. Theo TS Phượng, chương trình đào tạo được thiết kế theo hướng "tích hợp linh hoạt - giảm tải thông minh", giúp học sinh vừa học văn hóa vừa học nghề mà không bị quá tải. Học sinh học văn hóa vào buổi sáng, thực hành nghề vào buổi chiều theo thời khóa biểu đồng bộ giữa các cấp học.

"Thay vì đến 22-23 tuổi mới tốt nghiệp đại học và bắt đầu đi làm như lộ trình truyền thống, học sinh theo mô hình song bằng có thể sở hữu bằng đại học ở tuổi 21 cùng nhiều năm kinh nghiệm thực tiễn từ quá trình thực hành và làm việc với doanh nghiệp", TS Phượng nói và cho biết nhà trường hiện cũng xây dựng mạng lưới liên thông từ trung cấp lên cao đẳng, đại học ở nhiều nhóm ngành như kinh tế, công nghệ, kiến trúc - xây dựng, y dược thông qua hợp tác với nhiều cơ sở đào tạo trong nước.

Giáo dục nghề nghiệp không còn là lựa chọn "tạm thời"

Nhiều học sinh sau khi lựa chọn mô hình giáo dục nghề nghiệp đã có việc làm sớm, đồng thời tiếp tục học liên thông để nâng cao trình độ chuyên môn. Điều này cho thấy giáo dục nghề nghiệp không còn là lựa chọn mang tính "tạm thời" mà đang dần trở thành hướng đi chủ động của nhiều gia đình. Đáp ứng điều này, nhiều cơ sở giáo dục nghề nghiệp tại Đà Nẵng đang triển khai hàng loạt chính sách hỗ trợ mạnh mẽ, đồng thời xây dựng lộ trình liên thông rõ ràng từ trung cấp lên cao đẳng, đại học và sau đại học.

Tại Trường Cao đẳng Bách khoa Đà Nẵng, nhà trường triển khai gói hỗ trợ "Kiến tạo tương lai Bách khoa 2026" với nhiều chính sách như miễn 100% học phí nghề theo Nghị định 238, cấp học bổng cho học sinh tiếp tục học lên cao đẳng, đồng thời liên kết doanh nghiệp để hỗ trợ mô hình "vừa học vừa làm". "Ở tuổi 18, thay vì mới bắt đầu chọn nghề, học sinh của chúng tôi đã sở hữu song bằng THPT và Trung cấp/Cao đẳng chính quy, sẵn sàng đi làm hoặc liên thông đại học", TS Nguyễn Thị Kim Phượng nhấn mạnh.

Không chỉ các trường ngoài công lập, nhiều cơ sở giáo dục nghề nghiệp công lập cũng đang đẩy mạnh tuyển sinh và mở rộng cơ hội cho học sinh sau lớp 9. TS Lê Ngọc Viên, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Công nghệ Kinh tế và Thủy lợi miền Trung (phường Hội An Tây) cho biết nhà trường đã chủ động mở thêm nhiều ngành nghề mới phù hợp với nhu cầu lao động địa phương, đồng thời tăng cường hướng nghiệp để phụ huynh hiểu rõ lợi thế của mô hình vừa học văn hóa vừa học nghề.

Theo TS Viên, giáo dục nghề nghiệp hiện không chỉ giúp học sinh rút ngắn thời gian học tập mà còn mở ra cơ hội việc làm sớm với thu nhập ổn định. Nhà trường đang liên kết đào tạo với nhiều doanh nghiệp trong và ngoài nước nhằm tạo điều kiện cho học sinh tiếp cận môi trường làm việc thực tế ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường. Nhà trường hiện có nhiều chính sách hỗ trợ người học như miễn giảm học phí theo quy định đối với học sinh học nghề hệ trung cấp, miễn học phí cho một số ngành nghề có nhu cầu xã hội cao nhưng khó tuyển sinh, đồng thời triển khai học bổng khuyến khích học tập và hỗ trợ học sinh có hoàn cảnh khó khăn.

Cạnh đó, nhà trường đang xây dựng lộ trình đào tạo liên thông đồng bộ giữa các bậc học, tạo điều kiện để học sinh có thể học tiếp lên cao đẳng, đại học và các trình độ cao hơn mà không bị đứt gãy quá trình học tập. Theo TS Viên, người học sau khi tốt nghiệp không chỉ có tay nghề mà còn có cơ hội tiếp tục học lên những bậc học cao hơn, đáp ứng nhu cầu học tập suốt đời.

XUÂN TIẾN