Bất cập trong đào tạo ngành Việt Nam học
(Cadn.com.vn) - Việt
Bất cập trong đào tạo, mông lung về đầu ra
Năm 2005, Bộ GD-ĐT ban hành khung chương trình đào tạo cử nhân ngành VNH. Đồng thời, giao quyền trực tiếp cho từng trường ĐH–CĐ tự xây dựng và điều chỉnh khung chương trình đào tạo do Bộ xây dựng đề án (với 30% khối kiến thức do Bộ quy định, (gọi là phần cứng) và 70% khối kiến thức còn lại giao cho các trường ĐH-CĐ tự lựa chọn và tự xây dựng (gọi là phần mềm). Tuy nhiên, qua 6 năm triển khai, một thực tiễn đặt ra là khung chương trình đào tạo còn nhiều “lỗ hổng”, nhiều trường ĐH-CĐ chưa hoạch định được hướng đi cho riêng mình. Vì thế công tác định hướng nghề nghiệp cho SV chưa có chiều sâu và phần nào còn mang tính chủ quan của người xây dựng chương trình. Thực trạng đào tạo ngành VNH hiện nay cho thấy, SV ra trường hầu hết “không đáp ứng nhu cầu xã hội”, không tự tìm cho mình một việc làm phù hợp với chuyên ngành đào tạo. Tỷ lệ SV khi ra trường thất nghiệp và làm không đúng chuyên ngành đào tạo vẫn chiếm tỷ lệ cao.
Trong một nghiên cứu về “Thực trạng và định hướng đào tạo ngành VNH tại Trường Đại học Quảng Nam (ĐHQN)” của Ngô Thị Trà My và Đoàn Văn Tín (đề tài NCKH cấp trường, năm 2010) có một con số giật mình là có đến hơn 55% SV thất nghiệp và có tới hơn 65% không tìm được việc làm theo đúng chuyên ngành VNH; đa số SV làm việc tại các cơ quan có liên quan đến hoạt động văn hóa, nếu có nữa thì tại các doanh nghiệp du lịch nhưng con số khá khiêm tốn. Có rất nhiều nguyên nhân (cả chủ quan và khách quan) nhưng theo chúng tôi thì nguyên nhân cốt lõi là do SV thiếu kiến thức (trong đó có kiến thức chuyên sâu về văn hóa và khả năng về ngoại ngữ) và thiếu kỹ năng (bao gồm kỹ năng giao tiếp và kỹ năng nghiệp vụ).
SV đã, đang theo học chuyên ngành này tại trường có nhận thức khá mơ hồ về ngành học của mình. Có nhiều SV cho rằng: học chẳng qua là để lấy cho được bằng cấp còn vấn đề việc làm sau này thì không dám nghĩ tới, bởi VNH là gì cũng chẳng hiểu, vả lại đào tạo ngành này khi ra trường làm gì và làm ở đâu thì không ai biết. Trong khi đó có một bộ phận (số ít) SV thì có tư tưởng lạc quan hơn: thì cứ lo học đi rồi tính, xã hội đã đào tạo thì nhất định sẽ có tuyển dụng. Rõ ràng, đây là hai trong số rất nhiều ý kiến bàn luận của SV xung quanh về ngành VNH.
Đó là cách nhìn nhận của người học, còn về phía người dạy cũng có nhiều ý kiến khác nhau: những giảng viên đảm nhiệm các học phần về địa lý, du lịch thì hướng SV theo du lịch; những giảng viên dạy chuyên về lịch sử, văn hóa và văn học thì hướng SV theo con đường hoạt động và nghiên cứu chuyên sâu về văn hóa...
Tổ chức Hội thảo Khoa học sinh viên là một trong những động thái tích cực nhằm nâng cao chất lượng đào tạo ngành VNH ở Trường ĐHQN. Ảnh: V.U
Làm gì để nâng cao chất lượng?
Từ ý nghĩa tên gọi VNH, theo PGS. TS Nguyễn Văn Mạnh (Trường Đại học Khoa học – Đại học Huế) cho rằng: VNH phải lấy văn hóa làm cơ sở để phát triển du lịch, do đó, công tác xây dựng khung chương trình đào tạo phải đặc biệt chú trọng các học phần chuyên sâu về văn hóa, các học phần về du lịch chỉ cần cung cấp kiến thức mang tính tổng quát (hay tổng quan), để từ đó, SV khi ra trường trên cơ sở các kiến thức đã được học mà lựa chọn việc làm. Vấn đề này thiết nghĩ là rất cần thiết, bởi lẽ, khi ra trường, khi được giao ở mọi vị trí và công việc khác nhau SV sẽ cảm thấy tự tin khi làm lĩnh vực văn hóa và không lạ lẫm khi làm lĩnh vực du lịch;...
Rõ ràng, với những đặc thù của ngành VNH, khi nghiên cứu về VNH phải trên quan điểm toàn diện và khách quan. Và dĩ nhiên với ngành VNH thì vấn đề ấy càng đòi hỏi cao hơn. Theo chúng tôi, ngay từ năm thứ 1 nên hướng cho SV theo đúng sở thích và niềm đam mê của mình. Có thể hướng SV theo hai con đường để lựa chọn hoặc là làm văn hóa hoặc là làm du lịch. Để rồi, khi SV bước vào năm thứ 3 thì bắt đầu cho SV chọn chuyên ngành theo đúng nguyện vọng mà SV đăng ký, và từ đó áp dụng chương trình đào tạo theo đúng chuyên ngành. Chính điều này sẽ tạo ra tâm lý học tập hứng thú và phát huy sở trường của từng SV. Vì vậy, công tác phân chia chuyên ngành văn hóa và du lịch là điều tất yếu của ngành VNH. Nếu làm tốt điều này thì tôi tin chắc rằng sẽ tạo tâm lý thoải mái và giảm bớt căng thẳng cho không những người dạy mà cả người học. Vì vậy, khi nghiên cứu hay thực hiện vấn đề thay đổi khung chương trình đào tạo ngành VNH cần nắm bắt được nhu cầu của thực tiễn và hướng đối tượng phục vụ làm cơ sở, có nghĩa là lấy người học làm trung tâm; tìm hiểu tâm tư, nguyện vọng của người học để từ đó có những quyết sách đúng đắn, hợp lý trong vấn đề xây dựng khung chương trình thuyết phục hơn cho ngành VNH.
Dương Văn Út
