Kết quả kiểm phiếu chính thức do Ủy ban Bầu cử Trung ương Israel công bố đêm 29-10 cho thấy đảng Likud của Thủ tướng Benjamin Netanyahu giành 27 ghế, đưa tổng số ghế của khối cánh hữu và các đảng Do Thái giáo cực đoan chính thống ủng hộ ông lên 53. Trong khi đó, khối đối lập do đảng Yashar của cựu Tổng tham mưu trưởng Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) Gadi Eisenkot dẫn dắt giành 48 ghế.

Hai đảng Arab là Ra'am và Joint List giành tổng cộng 19 ghế, mức cao kỷ lục trong lịch sử bầu cử Israel. Kết quả này khiến các đảng Arab trở thành nhân tố có ý nghĩa quyết định đối với tiến trình thành lập chính phủ mới. Tuy nhiên, cả hai khối chính đều chưa có đủ sự đồng thuận chính trị để hợp tác với lực lượng này.

Bài toán liên minh của phe đối lập

Với 48 ghế hiện có, khối của ông Eisenkot cần thêm ít nhất 13 ghế để đạt đa số tại Quốc hội gồm 120 thành viên. Về mặt số học, phương án khả thi nhất là tranh thủ sự ủng hộ của hai đảng Arab, qua đó nâng tổng số ghế lên 67. Tuy nhiên, đây lại là lựa chọn đi ngược cam kết tranh cử của phần lớn các đảng trong khối. Ông Eisenkot, cựu Tổng tham mưu trưởng IDF, từng tuyên bố các đảng Arab không đáp ứng những điều kiện để tham gia chính phủ. Cựu Thủ tướng Naftali Bennett và lãnh đạo đảng Yisrael Beytenu Avigdor Liberman cũng công khai bác bỏ khả năng thành lập liên minh với các đảng Arab. Chỉ có lãnh đạo đảng Dân chủ Yair Golan thể hiện quan điểm cởi mở hơn với phương án hợp tác này. Sau bầu cử, ông tiếp tục kêu gọi các đối tác trong khối xem xét sự ủng hộ của các đảng Arab nhằm thay thế chính phủ hiện tại.

Một giải pháp khác là thành lập chính phủ thiểu số, trong đó các đảng Arab không trực tiếp tham gia nhưng cam kết ủng hộ chính phủ trong những cuộc bỏ phiếu quan trọng tại Quốc hội. Dù vậy, phương án này vẫn vấp phải sự phản đối từ các đối tác của ông Eisenkot và có thể gây tranh cãi trong dư luận Israel.

Phe đối lập cũng có thể tìm kiếm sự ủng hộ từ các đảng Do Thái giáo cực đoan chính thống Shas và United Torah Judaism. Tuy nhiên, bất đồng về nghĩa vụ quân sự là trở ngại lớn. Các đảng trong khối ông Eisenkot đều cam kết chấm dứt chính sách miễn nghĩa vụ quân sự đối với nam giới Haredi, trong khi hai đảng này muốn duy trì cơ chế miễn trừ hiện hành.

Chính phủ đoàn kết hay tiếp tục đối đầu?

Một kịch bản khác là thành lập chính phủ đoàn kết dân tộc giữa Likud và một hoặc nhiều đảng thuộc khối đối lập. Với vị thế dẫn đầu sau bầu cử, ông Netanyahu có thể tìm cách lôi kéo ông Eisenkot hoặc các đối tác của ông tham gia chính phủ để vượt qua tình trạng bế tắc. Tuy nhiên, đây cũng là phương án khó thực hiện bởi mục tiêu đưa ông Netanyahu rời khỏi chính trường chính là điểm chung quan trọng nhất gắn kết bốn đảng trong khối đối lập. Ông Eisenkot, ông Bennett, ông Liberman và ông Golan đều từng tuyên bố không tham gia chính phủ do ông Netanyahu lãnh đạo.

Trong khi đó, ông Netanyahu cũng có thể tìm cách tranh thủ sự ủng hộ của một trong hai đảng Arab, đặc biệt là Ra'am do ông Mansour Abbas lãnh đạo. Ông Abbas cho biết đang trao đổi với các chính trị gia thuộc cả hai khối và từng tham gia liên minh cầm quyền năm 2021. Tuy nhiên, khả năng này có thể khiến các đối tác cực hữu của ông Netanyahu, gồm Itamar Ben-Gvir và Bezalel Smotrich, rút khỏi liên minh. Vì vậy, ngay cả khi đạt được thỏa thuận với Ra'am, ông Netanyahu vẫn khó bảo đảm đủ số ghế cần thiết.

Nguy cơ bầu cử lại

Theo quy trình thành lập chính phủ của Israel, Tổng thống Isaac Herzog sẽ tham vấn đại diện các đảng giành ghế tại Quốc hội trước khi giao nhiệm vụ cho một nghị sĩ có triển vọng nhất. Nếu kết quả chính thức được công bố ngày 4-11, ông Herzog dự kiến hoàn tất tham vấn và giao nhiệm vụ trong thời hạn 7 ngày tiếp theo.

Ứng viên đầu tiên có 28 ngày để thành lập chính phủ và có thể được gia hạn tối đa 14 ngày. Nếu thất bại, Tổng thống có thể giao nhiệm vụ cho một nghị sĩ khác, với thời hạn 28 ngày. Trong trường hợp các nỗ lực này đều không thành công, ít nhất 61 nghị sĩ có thể đề cử một ứng viên khác trong vòng 21 ngày. Người được đề cử sẽ có 14 ngày để thành lập chính phủ.

Nếu tất cả các phương án đều thất bại, Quốc hội sẽ tự động giải tán và Israel phải tổ chức bầu cử mới. Trong thời gian chờ đợi, ông Netanyahu có thể tiếp tục giữ chức thủ tướng lâm thời, qua đó duy trì lợi thế nhất định về mặt chính trị.

Cuộc bầu cử ngày 27-10 đã khép lại nhưng chưa xác định được lực lượng cầm quyền tiếp theo của Israel. Khi các cam kết tranh cử trở thành rào cản đối với chính những người đưa ra chúng, khả năng các bên phải nhượng bộ để hình thành liên minh là điều khó tránh khỏi. Tuy nhiên, nếu không tìm được tiếng nói chung, Israel có thể tiếp tục rơi vào vòng xoáy bất ổn chính trị và phải tổ chức thêm một cuộc bầu cử trong những tháng tới.

AN BÌNH