Chủ động phòng ngừa từ sớm, từ cơ sở

Thực tế cho thấy, bạo lực học đường và tình trạng xâm hại trẻ em vẫn tiềm ẩn nhiều nguy cơ, với phương thức, biểu hiện ngày càng đa dạng, không chỉ diễn ra trong trường học mà còn có thể phát sinh ngoài xã hội và trên không gian mạng. Nhiều vụ việc bắt nguồn từ những mâu thuẫn nhỏ trong sinh hoạt, học tập, vui chơi hoặc những lời bình luận, trêu chọc, xúc phạm trên mạng xã hội. Nếu không được phát hiện, giải quyết kịp thời, những xích mích tưởng chừng đơn giản có thể dẫn đến đánh nhau, gây thương tích, xúc phạm danh dự, nhân phẩm, để lại hậu quả nghiêm trọng về thể chất và tinh thần đối với học sinh.

Bạo lực học đường không chỉ thể hiện qua hành vi đánh đập, xô đẩy, đe dọa mà còn dưới nhiều hình thức như cô lập, tẩy chay, miệt thị, tung tin sai sự thật, phát tán hình ảnh riêng tư nhằm xúc phạm người khác. Đáng lo ngại, việc quay clip các vụ đánh nhau rồi đăng tải lên mạng xã hội để câu tương tác, cổ vũ hoặc công kích nạn nhân càng khiến tổn thương kéo dài và lan rộng.

Cùng với đó, trẻ em có thể đối mặt với nguy cơ bị xâm hại thể chất, tinh thần, tình dục, bóc lột, dụ dỗ hoặc lừa gạt cả trong đời sống thực lẫn môi trường mạng. Đối tượng xâm hại đôi khi lợi dụng sự tin tưởng, quà tặng, lời hứa hẹn hoặc mối quan hệ quen biết để tiếp cận, khiến trẻ khó nhận diện nguy cơ, thậm chí không dám chia sẻ khi gặp sự việc.

Trước tình hình đó, việc trang bị kiến thức pháp luật, kỹ năng sống và kỹ năng tự bảo vệ cho học sinh có ý nghĩa quan trọng trong phát hiện, ngăn chặn nguy cơ ngay từ ban đầu. Theo chỉ đạo của Giám đốc Công an thành phố, 100% Công an xã, phường phối hợp với các trường học, cơ sở giáo dục và tổ chức Đoàn cấp xã đồng loạt tổ chức tuyên truyền vào Lễ Chào cờ đầu tuần ngày 9-11. Đối tượng hướng đến là học sinh trung học cơ sở và trung học phổ thông. Hoạt động được tổ chức linh hoạt, phù hợp với điều kiện từng địa phương, bảo đảm thiết thực, hiệu quả, tránh hình thức.

Trang bị kỹ năng để học sinh chủ động bảo vệ mình

Điểm nhấn của đợt tuyên truyền là không chỉ phổ biến quy định pháp luật mà còn tập trung giúp học sinh nhận diện hành vi vi phạm, hiểu rõ hậu quả và biết cách ứng phó khi bản thân hoặc bạn bè rơi vào tình huống nguy hiểm.

Đối với chuyên đề phòng, chống bạo lực học đường, học sinh được cung cấp kiến thức về biểu hiện, nguyên nhân và hậu quả của bạo lực; đồng thời nhận diện những hành vi tưởng chừng đơn giản nhưng có thể gây tổn thương nghiêm trọng như miệt thị, cô lập, chế giễu, phát tán thông tin, hình ảnh xúc phạm người khác. Tâm lý a dua, đám đông, thích thể hiện bản thân hoặc bị bạn bè lôi kéo cũng là những nguyên nhân khiến một số học sinh tham gia hành vi bạo lực. Từ đó, lực lượng Công an hướng dẫn các em xây dựng cách ứng xử văn minh, biết kiểm soát cảm xúc, tôn trọng sự khác biệt, không sử dụng bạo lực để giải quyết mâu thuẫn. Khi bị đe dọa, bắt nạt hoặc chứng kiến hành vi bạo lực, học sinh cần giữ bình tĩnh, không kích động hay đáp trả bằng bạo lực mà chủ động tìm kiếm sự giúp đỡ từ thầy cô, cha mẹ, người thân hoặc cơ quan chức năng. Đặc biệt, không quay phim, phát tán clip đánh nhau, cổ vũ hay bình luận tiêu cực, tiếp tay cho hành vi gây tổn thương người khác.

Với chuyên đề phòng, chống xâm hại trẻ em, nội dung tuyên truyền tập trung giúp học sinh nhận biết các hình thức xâm hại thể chất, tinh thần, tình dục và xâm hại qua môi trường mạng; đồng thời trang bị kỹ năng nhận diện những dấu hiệu bất thường trong lời nói, hành vi và cách tiếp cận của người khác. Một trong những nội dung quan trọng là giáo dục về ranh giới an toàn của cơ thể. Học sinh cần hiểu rõ những vùng riêng tư, có quyền từ chối khi người khác cố tình đụng chạm khiến bản thân khó chịu, không chấp nhận những yêu cầu bất thường liên quan đến cơ thể và không giữ bí mật trước những hành vi có dấu hiệu xâm hại. Khi cảm thấy bất an, các em cần nhanh chóng tránh xa tình huống nguy hiểm, tìm đến người lớn đáng tin cậy để được hỗ trợ.

Trên không gian mạng, học sinh được khuyến cáo thận trọng khi kết bạn, trò chuyện với người lạ; không tùy tiện cung cấp thông tin cá nhân, địa chỉ nhà, trường học, lịch trình sinh hoạt hoặc gửi hình ảnh, video riêng tư, nhạy cảm. Trước những lời mời gọi hấp dẫn, đề nghị gặp mặt riêng, yêu cầu giữ bí mật hay hành vi đe dọa, quấy rối qua tin nhắn, các em cần biết cách chặn liên lạc, lưu giữ bằng chứng và thông báo kịp thời cho gia đình, thầy cô hoặc cơ quan chức năng.

Thông điệp xuyên suốt được lực lượng Công an nhấn mạnh là khi bị đe dọa, xâm hại, học sinh không được im lặng, giấu giếm hay tự mình chịu đựng. Các em cần chủ động tìm kiếm sự giúp đỡ từ cha mẹ, người thân, giáo viên chủ nhiệm, Ban Giám hiệu, cán bộ Đoàn - Đội hoặc Công an địa phương. Khi cần hỗ trợ, trẻ em có thể liên hệ Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111; gọi 113 khi cần hỗ trợ khẩn cấp của lực lượng Công an và 115 khi cần cấp cứu y tế.

Để nâng cao hiệu quả tiếp nhận, báo cáo viên có thể kết hợp hình ảnh minh họa, hỏi đáp tương tác, tình huống giả định, thi trắc nghiệm và hướng dẫn xử lý các tình huống cụ thể. Qua đó, giúp học sinh chủ động trao đổi, thực hành kỹ năng nhận diện nguy cơ, tìm kiếm sự trợ giúp và bảo vệ bản thân thay vì chỉ tiếp nhận kiến thức một chiều.

Chung tay bảo vệ trẻ em từ gia đình, nhà trường và xã hội

Phòng, chống bạo lực học đường, xâm hại trẻ em không phải là trách nhiệm riêng của lực lượng Công an hay nhà trường mà cần sự chung tay của gia đình và toàn xã hội. Trong đó, nhà trường giữ vai trò quan trọng trong giáo dục, phát hiện và can thiệp sớm; giáo viên cần quan tâm đến tâm lý, hoàn cảnh, những thay đổi bất thường trong hành vi của học sinh để kịp thời nắm bắt, hỗ trợ. Gia đình phải thực sự là điểm tựa tin cậy, thường xuyên lắng nghe, chia sẻ, tạo điều kiện để trẻ mạnh dạn bày tỏ khó khăn, lo lắng mà không sợ bị trách mắng hay phán xét.

Về phía lực lượng Công an, bên cạnh nhiệm vụ nắm tình hình, chủ động phòng ngừa, phát hiện và xử lý hành vi vi phạm pháp luật, Công an cơ sở cần phát huy vai trò gần dân, sát địa bàn; thường xuyên phối hợp với nhà trường, gia đình và các tổ chức đoàn thể trong tuyên truyền, giáo dục pháp luật, hướng dẫn kỹ năng phòng tránh nguy cơ mất an toàn đối với trẻ em. Sự phối hợp chặt chẽ giữa các lực lượng sẽ góp phần hình thành mạng lưới bảo vệ trẻ em từ gia đình, nhà trường đến cộng đồng, bảo đảm những dấu hiệu bất thường được phát hiện và xử lý kịp thời.

Thông qua đợt tuyên truyền đồng loạt hưởng ứng Ngày Pháp luật Việt Nam, Công an TP Đà Nẵng tiếp tục khẳng định vai trò, trách nhiệm trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật; đưa những quy định pháp luật đến gần hơn với học sinh bằng nội dung thiết thực, dễ hiểu, dễ nhớ và có thể vận dụng vào thực tiễn. Qua đó, không chỉ nâng cao nhận thức, ý thức chấp hành pháp luật mà còn góp phần hình thành kỹ năng sống, tinh thần trách nhiệm và văn hóa ứng xử trong thế hệ trẻ.

XUÂN SƠN