Tinh giản biên chế thực chất

Năm 2025 đánh dấu bước chuyển có tính lịch sử trong tiến trình cải cách tổ chức bộ máy nhà nước khi lần đầu tiên thực hiện đồng thời việc sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, sắp xếp đơn vị hành chính quy mô lớn trên phạm vi cả nước và chuyển đổi từ mô hình chính quyền địa phương 3 cấp sang mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Đây được xem là cuộc cải cách tổ chức bộ máy có quy mô lớn nhất trong nhiều thập niên qua, tác động đến toàn bộ hệ thống chính trị từ Trung ương đến cơ sở. Không chỉ là điều chỉnh về tổ chức hành chính, việc sắp xếp còn là quá trình tái cấu trúc sâu rộng phương thức quản trị quốc gia, phân bổ nguồn lực, phân định thẩm quyền và tổ chức thực thi quyền lực nhà nước từ Trung ương đến địa phương.

Nhìn vào kết quả sau một năm triển khai cho thấy, việc sắp xếp tổ chức bộ máy và vận hành chính quyền 3 cấp đã đạt được những kết quả bước đầu quan trọng. Tinh gọn bộ máy hành chính các cấp, giảm tầng nấc trung gian; tinh giản biên chế; cơ chế phân cấp, phân quyền được đẩy mạnh; hoạt động quản lý nhà nước cơ bản được duy trì ổn định, thông suốt.

Tháng 3-2025, cơ cấu tổ chức của Chính phủ được sắp xếp từ 22 bộ, cơ quan ngang bộ xuống còn 17 bộ, cơ quan ngang bộ; số cơ quan thuộc Chính phủ giảm từ 8 xuống còn 5 và tiếp tục được điều chỉnh theo các chủ trương mới của Đảng. Tổ chức bên trong các bộ, cơ quan ngang bộ được rà soát, sắp xếp theo hướng giảm mạnh đầu mối trung gian, theo đó, chấm dứt mô hình tổng cục tại các bộ, cơ quan ngang bộ; số lượng đầu mối cục, vụ, số cơ quan chuyên môn cấp tỉnh đã giảm tới 60-70%. Từ ngày 1-7-2025, cả nước chuyển sang vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp với 34 đơn vị hành chính cấp tỉnh và 3.321 đơn vị hành chính cấp xã, kết thúc hoạt động của toàn bộ 696 đơn vị hành chính cấp huyện.

Cùng với việc sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính các cấp, công tác quản lý, cơ cấu lại đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức được triển khai đồng bộ, bảo đảm phù hợp với mô hình tổ chức mới, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực khu vực công và hiệu lực, hiệu quả hoạt động của hệ thống hành chính nhà nước.

Theo báo cáo của các bộ, cơ quan ngang bộ và địa phương, tính đến ngày 8-6-2026, tổng số cán bộ, công chức có mặt tại các bộ, cơ quan ngang bộ là 93.240 người; tại các địa phương là 215.746 người. Từ ngày 1-1-2025 đến ngày 31-12-2025, cả nước đã thực hiện giải quyết chế độ, chính sách đối với 209.598 người nghỉ việc do sắp xếp tổ chức bộ máy, thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp và tinh giản biên chế theo các quy định của Chính phủ.

Đối với đội ngũ người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã, nếu ở thời điểm tháng 4-2025 có 106.901 người thì từ ngày 1-7-2025 còn 48.059 người được bố trí tạm thời để hỗ trợ hoạt động của hệ thống chính trị ở cơ sở trong giai đoạn chuyển tiếp; đến ngày 1-6-2026 thực hiện chấm dứt hoạt động, giải quyết chế độ, chính sách theo chỉ đạo của Bộ Chính trị, Ban Bí thư.

Đánh giá từ phía Bộ Nội vụ cho thấy, mặc dù chịu tác động lớn từ quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy và điều động, bố trí lại nhân sự, nhưng với tinh thần trách nhiệm cao, chấp hành nghiêm sự phân công của tổ chức, đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức đã nhanh chóng thích ứng với yêu cầu nhiệm vụ mới. Tại nhiều địa phương, tỷ lệ cán bộ, công chức yên tâm công tác và chấp hành sự điều động, bố trí của tổ chức đạt mức cao; chất lượng đội ngũ từng bước được nâng lên. Điều đó giúp cho bộ máy chính quyền địa phương 2 cấp cơ bản vận hành ổn định, thông suốt, bảo đảm duy trì hoạt động hành chính không bị gián đoạn.

Quản trị nguồn nhân lực theo vị trí việc làm

Những kết quả bước đầu sau một năm thực hiện sắp xếp tổ chức bộ máy và vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp cho thấy chủ trương tinh gọn bộ máy, tinh giản biên chế không dừng lại ở việc giảm đầu mối hay cơ học cắt giảm số lượng người làm việc, mà đã được triển khai một cách thực chất, đồng bộ và bài bản. Quá trình này đã tạo sự chuyển biến rõ nét trong nhận thức và hành động của cả hệ thống chính trị, từ tư duy quản lý biên chế theo số lượng sang quản trị nguồn nhân lực theo vị trí việc làm, chất lượng đội ngũ và hiệu quả thực thi nhiệm vụ.

Mới đây, Bộ Chính trị đã ban hành Quy định số 183-QĐ/TW về quản lý biên chế của hệ thống chính trị và Kết luận số 40-KL/TW về bổ sung, sửa đổi Quy định về quản lý biên chế của hệ thống chính trị; giao biên chế của hệ thống chính trị năm 2026 và định hướng giai đoạn 2027 – 2031. Điểm đáng chú ý là lần đầu tiên tổng biên chế của hệ thống chính trị được quyết định theo nhiệm kỳ 5 năm và có thể được xem xét điều chỉnh khi thực sự cần thiết trên cơ sở yêu cầu nhiệm vụ.

Việc giao biên chế được gắn chặt với chức năng, nhiệm vụ, vị trí việc làm, khối lượng công việc, yêu cầu chuyển đổi số, phân cấp, phân quyền và kết quả đầu ra của từng cơ quan, đơn vị. Đây là bước chuyển có ý nghĩa chiến lược trong tư duy quản lý biên chế và phát triển nguồn nhân lực khu vực công, thể hiện quyết tâm xây dựng nền hành chính hiện đại, tinh gọn, hoạt động hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả. Đồng thời, đây cũng là cơ sở để tiếp tục cơ cấu lại, tăng thu nhập, tạo động lực cho đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức; tăng cường tiết kiệm chi thường xuyên, giảm tỉ trọng chi hoạt động của bộ máy trong tổng chi ngân sách nhà nước.

Chu Thanh Vân