Cuộc trưng cầu dân ý về chính quyền Trump

Ngày 3-11, cử tri Mỹ tiến hành bầu lại toàn bộ 435 ghế Hạ viện và 35 trong số 100 ghế Thượng viện. Cùng ngày, 36 bang tổ chức bầu thống đốc, bên cạnh hàng loạt cuộc bầu cử cấp bang và địa phương. Dù Tổng thống Donald Trump không trực tiếp có tên trên lá phiếu, cuộc bầu cử vẫn được xem như cuộc trưng cầu dân ý về hiệu quả điều hành của chính quyền đương nhiệm.

Hiện đảng Cộng hòa nắm thế đa số sít sao tại cả hai viện Quốc hội, với 218 ghế tại Hạ viện so với 214 ghế của đảng Dân chủ, cùng 53 ghế tại Thượng viện. Để giành quyền kiểm soát Hạ viện, đảng Dân chủ cần đạt ít nhất 218 ghế; tại Thượng viện, đảng này cần giành thêm 4 ghế để hình thành thế đa số.

Nếu đảng Dân chủ giành được một hoặc cả hai viện, chương trình nghị sự của ông Trump sẽ đối mặt nhiều trở ngại. Phe đối lập có thể ngăn chặn các dự luật, tăng cường giám sát và điều tra những vấn đề gây tranh cãi. Ngược lại, nếu đảng Cộng hòa duy trì thế đa số, Tổng thống Trump sẽ có thêm điều kiện thúc đẩy chính sách trong phần còn lại của nhiệm kỳ.

Theo các phân tích chính trị, đảng của tổng thống thường chịu tổn thất trong bầu cử giữa kỳ. Kể từ năm 1934, trong phần lớn các kỳ bầu cử giữa nhiệm kỳ, đảng cầm quyền đã mất ghế tại Hạ viện. Quy luật này khiến cuộc bầu cử năm nay trở thành thách thức đáng kể đối với đảng Cộng hòa.

Kinh tế và chiến tranh trở thành tâm điểm

Chi phí sinh hoạt là một trong những vấn đề chi phối lựa chọn của cử tri. Giá xăng, nhà ở và bảo hiểm y tế tiếp tục gây sức ép lên ngân sách các hộ gia đình. Theo khảo sát trước ngày bầu cử, phần lớn người trưởng thành Mỹ cho rằng các chính sách của chính quyền ông Trump khiến chi phí sinh hoạt tăng cao.

Xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran càng làm gia tăng lo ngại về kinh tế. Giá năng lượng tăng và tình trạng gián đoạn tại eo biển Hormuz tác động trực tiếp đến thị trường, khiến chiến tranh trở thành vấn đề khó tránh khỏi trong các cuộc tranh luận chính trị. Đảng Dân chủ tập trung chỉ trích chi phí chiến tranh và việc Tổng thống Trump phát động chiến dịch quân sự mà không có sự phê chuẩn của Quốc hội. Tuy nhiên, lập trường của giới lãnh đạo đảng này chưa hoàn toàn thống nhất về cách chấm dứt xung đột và cắt giảm ngân sách quân sự.

Trong khi đó, đảng Cộng hòa nhấn mạnh các vấn đề nhập cư, tội phạm và thu hẹp bộ máy chính phủ. Những kết quả mà chính quyền Trump tuyên bố đạt được trong kiểm soát biên giới và giảm tội phạm được xem là lợi thế của phe Cộng hòa. Dù vậy, các vấn đề kinh tế và chiến tranh vẫn có thể làm suy giảm sự ủng hộ của cử tri. Bên cạnh đó, quyền sinh sản, tương lai nền dân chủ, y tế, giáo dục và chính sách đối ngoại cũng là những chủ đề quan trọng. Sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo (AI) và các trung tâm dữ liệu đặt ra thêm câu hỏi về việc làm, an ninh và chi phí năng lượng.

Những cuộc đua có thể quyết định thế đa số

Tại Hạ viện, khoảng 35 khu vực bầu cử được đánh giá có khả năng quyết định đảng nào nắm quyền kiểm soát. Các cuộc đua sít sao tại những bang có truyền thống cạnh tranh chính trị gay gắt có thể tạo bước ngoặt. Đảng Dân chủ được đánh giá có cơ hội giành thêm ghế, trong khi đảng Cộng hòa tìm cách bảo vệ lợi thế từ việc tái phân chia khu vực bầu cử.

Ở Thượng viện, Michigan, Maine, North Carolina và Texas được xem là những bang then chốt. Tại Michigan, cuộc đua giữa ứng viên Dân chủ Abdul el-Sayed và ứng viên Cộng hòa Mike Rogers thu hút sự chú ý bởi tranh luận liên quan đến chính sách đối với Israel. Tại Texas, ứng viên Dân chủ James Talarico được kỳ vọng có thể tạo bất ngờ trước đối thủ Ken Paxton, trong bối cảnh bang này lâu nay nghiêng về đảng Cộng hòa.

Tại Maine, Thượng nghị sĩ Cộng hòa Susan Collins đối mặt nguy cơ mất ghế sau nhiều nhiệm kỳ. Trong khi đó, cuộc đua ở North Carolina giữa cựu Thống đốc Dân chủ Roy Cooper và ứng viên Cộng hòa Michael Whatley cũng có tính cạnh tranh cao. Kết quả tại các bang này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến cán cân quyền lực ở Thượng viện.

Bỏ phiếu sớm và những biến động trong đêm bầu cử

Theo dữ liệu trước ngày bầu cử, hơn 54 triệu người Mỹ đã tham gia bỏ phiếu sớm trực tiếp hoặc qua thư. Tại 23 bang, số cử tri bỏ phiếu sớm vượt mức ghi nhận trong cuộc bầu cử giữa kỳ năm 2022. Texas là một trong những bang có số phiếu bầu sớm tăng đáng kể, trong khi các cuộc đua cạnh tranh tại nhiều địa phương thu hút sự quan tâm lớn. Tuy nhiên, số liệu bỏ phiếu sớm không phản ánh đầy đủ kết quả chung cuộc. Việc kiểm đếm phiếu trực tiếp, phiếu qua thư và phiếu tạm thời được thực hiện theo quy định riêng của từng bang. Do đó, các cuộc đua sít sao có thể cần nhiều ngày mới xác định được người chiến thắng.

Những dự báo đầu tiên có thể xuất hiện từ 6 giờ sáng 4-11 theo giờ Việt Nam, sau khi các điểm bỏ phiếu đầu tiên tại Indiana và Kentucky đóng cửa. Các hãng truyền thông như AP và Decision Desk HQ sử dụng dữ liệu kiểm phiếu, mô hình thống kê và phân tích chuyên môn để xác định ứng viên có khả năng chiến thắng. Dự báo của truyền thông không thay thế việc xác nhận kết quả chính thức của các cơ quan bầu cử.

Một hiện tượng thường xuất hiện trong đêm bầu cử là "ảo ảnh đỏ" hoặc "ảo ảnh xanh", khi ứng viên tạm dẫn đầu có thể bị đối thủ vượt lên sau khi các nhóm phiếu khác được kiểm đếm. Điều này xuất phát từ sự khác biệt về phương thức bỏ phiếu và thời điểm công bố kết quả giữa các bang, không mặc nhiên đồng nghĩa với gian lận.

Quốc hội mới và tương lai chính quyền Trump

Nếu đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát Hạ viện, các ủy ban do đảng này điều hành có thể mở rộng hoạt động giám sát và điều tra chính quyền Tổng thống Trump. Hạ viện cũng có quyền khởi động quy trình luận tội, dù việc bãi nhiệm tổng thống đòi hỏi sự đồng thuận của hai phần ba số thượng nghị sĩ.

Nếu đảng Dân chủ kiểm soát Thượng viện, quyền phê chuẩn các đề cử nhân sự cấp cao, bao gồm thẩm phán liên bang và thành viên nội các, sẽ trở thành công cụ gây sức ép đáng kể đối với Nhà Trắng. Tuy nhiên, ngay cả khi giành được cả hai viện, phe Dân chủ vẫn phải đối mặt với quyền phủ quyết của tổng thống và những rào cản thủ tục tại Thượng viện.

Cuộc bầu cử giữa kỳ năm 2026 không chỉ quyết định đảng nào kiểm soát Quốc hội, mà còn phản ánh mức độ ủng hộ của cử tri đối với chính sách kinh tế, đối ngoại và cách điều hành đất nước của ông Trump. Trong bối cảnh nhiều vấn đề gây chia rẽ sâu sắc, kết quả bầu cử có thể mở ra giai đoạn đối đầu chính trị mới tại Mỹ, tác động đến cả chính sách trong nước lẫn vai trò của Washington trên trường quốc tế.

AN BÌNH