Tôn trọng tư duy độc lập, sáng tạo của học sinh

Từ hướng dẫn chấm của Bộ Giáo dục và Đào tạo, cô Thái Thị Thanh Huyền, Trường Trung học Phổ thông Chuyên Hà Tĩnh, tỉnh Hà Tĩnh cho biết: Hướng dẫn chấm bám sát yêu cầu của đề thi. Dựa vào đáp án này, giáo viên khá dễ dàng trong việc phân hoá năng lực của thí sinh dựa trên bài làm. Điểm đáng chú ý là phần Viết được triển khai theo rubric, từ chỗ chấm theo thang điểm, đếm ý nay chuyển sang chấm theo định hướng, coi trọng năng lực và tính mở của đáp án. Đây là điểm đổi mới phù hợp với mục tiêu của Chương trình giáo dục phổ thông 2018.

Theo cô Thái Thị Thanh Huyền, trong chương trình Ngữ văn 2018, giám khảo không thể dựa vào đáp án chấm một cách máy móc để đếm ý cho điểm như trước đây. Giám khảo phải biết nhận định năng lực của các em học sinh qua bài làm, năng lực đọc hiểu, năng lực lập luận, năng lực sử dụng ngôn ngữ, tạo lập văn bản… Vì thế, những bài làm có cách tiếp cận khác đáp án nhưng phù hợp với yêu cầu đề bài đều có thể được ghi nhận.

Đồng tình với việc chấm thi tự luận môn Ngữ văn bằng rubric, thầy Dương Trung Thành, Trường Phổ thông dân tộc nội trú tỉnh Bắc Ninh chia sẻ: Rubric có lợi thế lớn trong việc ghi nhận cá tính riêng trong tư duy. Với đề "Steve Jobs Việt Nam", sẽ có học sinh nhấn mạnh vai trò cá nhân: khát vọng lớn, kỷ luật tự học, năng lực công nghệ. Có học sinh lại nhấn mạnh môi trường: chính sách thu hút nhân tài, đầu tư nghiên cứu khoa học, chấp nhận thất bại, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, hỗ trợ khởi nghiệp. Nhiều bài viết có thể đặt vấn đề rất sắc: ta không cần sao chép Steve Jobs, mà cần tạo điều kiện để người Việt trở thành phiên bản xuất sắc nhất của chính mình. Những hướng viết ấy không giống nhau, nhưng đều có thể đúng nếu lập luận thuyết phục. Nếu chấm theo đáp án cứng dễ làm người chấm lúng túng trước những cách nghĩ khác.

Chấm theo rubric giúp người chấm phân biệt giữa học sinh biết nói điều đúng và học sinh biết nghĩ điều sâu; giữa bài viết có đủ ý và bài viết có hồn; giữa lời kêu gọi chung chung và giải pháp có nền tảng nhận thức. Nếu đáp án truyền thống giúp giữ đường biên của bài làm thì rubric giúp nhìn thấy độ cao, độ rộng và độ sáng của tư duy.

Cô Đỗ Thị Hương Giang, Trường Trung học Phổ thông Chuyên Lê Hồng Phong, Ninh Bình cũng nhận định: Điểm đáng chú ý trong hướng dẫn chấm năm nay đó là ở mỗi câu hỏi, các yêu cầu cần đạt được nêu hoặc trình bày một cách cụ thể, chi tiết đến từng ý nhỏ, ngay cả đối với những câu hỏi mở. Hướng dẫn chấm phần đọc hiểu đưa ra những quy định chặt chẽ về cách cho điểm trong mỗi ý, phần viết yêu cầu chấm theo rubric nhằm tăng cường tính khách quan của đánh giá định lượng, giảm bớt độ chủ quan của đánh giá định tính. Những điểm mới này đòi hỏi giám khảo vừa phải tôn trọng đáp án, hướng dẫn chấm để không rơi vào chủ quan, cảm tính vừa phải biết vận dụng đáp án một cách linh hoạt để không rơi vào cứng nhắc, đếm ý cho điểm.

Thay đổi cách dạy , cách học trong nhà trường

Từ đề thi, đáp án và hướng dẫn chấm thi môn Ngữ văn năm nay, các giáo viên đều chung nhận định rằng, cần phải thay đổi cách dạy, cách học trong nhà trường với môn học này.

Để đáp ứng các dạng đề mở và yêu cầu đánh giá năng lực môn Ngữ văn, học sinh cần chuẩn bị tốt năng lực giải quyết vấn đề và có tính sáng tạo, ngoài ra cần rèn luyện thêm năng lực cảm thụ văn chương. Giáo viên phải thường xuyên, tích cực cập nhật, nâng cao trình độ để tiệm cận hơn với thực tế làm bài phong phú, đa dạng của học sinh.

Đề thi và đáp án năm nay phản ánh rõ tinh thần đổi mới của chương trình. Việc sử dụng ngữ liệu ngoài sách giáo khoa và các vấn đề gắn với thực tiễn có ý nghĩa trong đánh giá năng lực học sinh, học sinh không thể học vẹt như trước mà cần học bằng tư duy, năng lực cá nhân thực sự của mình. Vì vậy, việc dạy học Ngữ văn đã phải thay đổi từ ba bốn năm nay, giáo viên cần hình thành cho học sinh kỹ năng đọc hiểu văn bản ở các thể loại, khuyến khích các em mở rộng vốn đọc để nâng cao năng lực đọc hiểu của mình.

Theo kế hoạch, điểm thi tốt nghiệp Trung học Phổ thông năm 2026 sẽ được công bố vào 8 giờ ngày 1-7.

Việt Hà