Ký ức một thời hoa lửa của người thầy giáo “gác giáo án” xung phong ra chiến trường
Ngày đế quốc Mỹ ồ ạt đổ quân vào miền Nam cũng là ngày hàng vạn thanh niên Việt Nam theo tiếng gọi thiêng liêng của tổ quốc hăng hái lên đường nhập ngũ, vượt dãy Trường Sơn vào Nam đánh giặc. Hòa trong những đoàn quân trùng điệp ngày ấy, có một người thầy giáo đã gác lại trang giáo án, tạm biệt mái trường, học trò và gia đình để khoác lên mình màu áo lính. Đi qua những chiến trường khốc liệt, từ người chiến sĩ cầm súng nơi tuyến lửa, ngày đất nước thống nhất, ông lại trở về với bục giảng, tiếp tục sự nghiệp gieo chữ trong quân đội. Hơn bốn thập kỷ đã trôi qua, ký ức về một thời hoa lửa vẫn vẹn nguyên trong tâm trí Nhà giáo ưu tú, Đại tá Hoàng Đình Cảnh, nguyên Phó Hiệu trưởng Trường Thiếu Sinh Quân - Dân tộc Quân khu V.
Gác lại trang giáo án, tình nguyện lên đường nhập ngũ
Năm 1965, cuộc kháng chiến chống Mỹ bước vào giai đoạn ngày càng ác liệt. Sau khi đưa quân trực tiếp tham chiến ở miền Nam, Mỹ tiếp tục mở rộng chiến tranh, đánh phá miền Bắc. Trên những nẻo đường Trường Sơn, từng đoàn bộ đội, thanh niên xung phong nối nhau hành quân, vượt núi, băng rừng, hướng về tiền tuyến. Trong dòng người mang theo nhiệt huyết và khát vọng thống nhất non sông, có không ít thầy giáo, sinh viên đã tạm gác công việc, gia đình để lên đường làm nhiệm vụ. Tháng 9/1965, khi đang là giáo viên Trường cấp II Thọ Lộc, Thanh Hóa, ở tuổi 27, thầy giáo Hoàng Đình Cảnh cùng 29 đồng nghiệp trong huyện tình nguyện nhập ngũ. Phía sau quyết định ấy là mái trường, những lớp học còn dang dở, cha mẹ già, người vợ trẻ và hai con thơ.
Khoác trên mình màu áo lính, ông được biên chế vào Trung đội thông tin, Tiểu đoàn 10, Trung đoàn 78 pháo binh, Sư đoàn 325C. Sau một tháng huấn luyện, đơn vị nhận lệnh hành quân vào Nam. Những bước chân đầu tiên trên chặng đường Trường Sơn cũng là lúc người thầy giáo trẻ bắt đầu nếm trải sự khắc nghiệt của chiến trường.
Ông kể, khi hành quân đến Hà Tĩnh, cách nơi xuất phát khoảng 200 km, ông bất ngờ bị sốt rét, hai bàn chân phồng rộp, không thể tiếp tục theo kịp đội hình, phải ở lại xã Đức Lạc để điều trị, chờ đơn vị quay lại đón. Thời điểm ấy, ông cũng đứng trước nhiều lựa chọn khi chính quyền địa phương động viên ở lại tiếp tục công việc dạy học bởi ngành Giáo dục đang thiếu giáo viên hay quay trở lại Thanh Hóa để xin xác nhận “lạc đơn vị”. Nhưng càng nghĩ, ông càng sốt ruột bởi cuộc chiến khốc liệt đã ở phía trước, đơn vị thì đang thiếu người trực vô tuyến, mọi cánh quân đang hối hả ra chiến trường. Nếu ông dừng lại hoặc quay trở ra thì những bài học đã từng dạy học trò về lòng dũng cảm, tinh thần yêu nước và lý tưởng của tuổi trẻ sẽ về đâu, liệu ông có đủ tự tin để đứng trước học trò. Sau bao đêm trăn trở, người thầy giáo trẻ quyết định tiếp tục tìm đường trở lại đơn vị. “Tôi đã chọn đi tiếp, bởi không thể dạy học trò sống có lý tưởng mà chính mình lại né tránh gian khổ”, ông chia sẻ.
Quyết định tiếp tục tìm đơn vị mở ra hành trình đầy gian nan với những lần bị hiểu nhầm là “đào ngũ”. “Khi đến Quảng Bình, biết tôi từng là giáo viên, người chỉ huy đơn vị ngỏ ý giữ lại dạy học cho các chiến sĩ, nhiều người mới học hết lớp bốn, lớp năm. Dẫu biết đây cũng là một nhiệm vụ ý nghĩa nhưng tôi vẫn từ chối”, ông cho biết. Sau hơn một tháng băng rừng, vượt suối, khoảnh khắc gặp lại đồng đội đóng quân ở khu vực cách Hoàn Lão (Quảng Bình cũ) 10 cây số khiến ông xúc động như người đi xa lâu ngày được trở về nhà. Chưa kịp hàn huyên, tâm sự ông và đồng đội lại bước vào những đợt huấn luyện, hành quân để kịp vào chi viện chiến trường miền Nam.
Những lần gặp lại học trò giữa chiến trường khốc liệt
Sau thời gian huấn luyện, đơn vị tham gia nhiều trận đánh tại Quảng Trị như: Dốc Miếu, Cồn Tiên, Khe Sanh, Làng Vây, rồi tiếp tục hành quân vào chiến trường Tây Nguyên. Tại đây, ông tham gia các trận đánh ở Ngọc Hồi, Plei Kần, Đắk Min trong điều kiện chiến đấu thiếu thốn, gian khổ.
Giữa những năm tháng bom đạn, người thầy giáo năm nào có dịp gặp lại một số học trò cũ. Những gương mặt từng ngồi dưới mái trường nay đã trở thành những người lính, cùng ông đi qua những chặng đường hiểm nguy. Trong những cuộc gặp ngắn ngủi giữa chiến trường, học trò kể về nỗi nhớ nhà, nhớ cha mẹ, về những phút giây lo lắng, sợ hãi trước bom đạn. “Dù đã khoác lên mình màu áo lính, các em vẫn là những người trẻ với bao tình cảm và nỗi niềm riêng”, ông nhớ lại. Điều khiến ông xúc động là giữa hoàn cảnh khốc liệt ấy, học trò vẫn nhắc về những bài giảng năm xưa, về lời thầy từng căn dặn khi nói đến lòng yêu nước và trách nhiệm của tuổi trẻ đối với quê hương, đất nước. Những bài học tưởng đã khép lại sau cánh cửa lớp học, hóa ra vẫn theo các em vào chiến trường, trở thành điểm tựa tinh thần trong những thời khắc khó khăn.
Trong trận đánh cứ điểm Đức Lập (Đắk Lắk), ông bị thương. Năm 1970, ông được cử đi học tại Trường Quân chính B3 Tây Nguyên. Sau khi hoàn thành khóa học, ông ở lại trường, vừa tham gia chiến đấu, vừa đảm nhiệm công tác giảng dạy cho đến ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng. Chiến tranh kết thúc, người thầy giáo năm xưa tiếp tục gắn bó với sự nghiệp giáo dục trong quân đội. Tại Trường Quân chính B3 khu vực Tây Nguyên, thuộc Quân khu 5, ông dành nhiều năm cho công việc đào tạo, truyền đạt kiến thức và kinh nghiệm cho các thế hệ cán bộ, chiến sĩ. Năm 1977, ông được Nhà nước phong tặng danh hiệu Nhà giáo ưu tú. Đến năm 2000, sau 35 năm quân ngũ, ông nghỉ hưu.
Nhìn lại hành trình đã qua, Đại tá Hoàng Đình Cảnh cho rằng chính bản lĩnh, tình đồng đội, nghĩa đồng bào và lòng yêu nước đã giúp ông vượt qua những năm tháng chiến tranh. Nhưng sâu xa hơn, nhân cách và trách nhiệm của người thầy cũng là nguồn sức mạnh để ông vượt qua những thời khắc phải đối diện với lựa chọn của chính mình.
Từ bục giảng đến chiến trường rồi trở lại với nghề giáo trong quân đội, cuộc đời ông là hành trình tiếp nối của một lý tưởng sống. Chiến tranh đã lùi xa, những đoàn quân vượt Trường Sơn năm ấy đã trở thành ký ức lịch sử, nhưng với người thầy – người lính Hoàng Đình Cảnh, những năm tháng hoa lửa vẫn còn nguyên vẹn trong tâm trí. Và khi nhắc về cuộc đời mình, ông vẫn luôn tự hào nói: “Tôi là Nhà giáo – Chiến sĩ”.
Nhà giáo ưu tú, Đại tá Hoàng Đình Cảnh, nguyên Phó Hiệu trưởng Trường Thiếu Sinh Quân - Dân tộc Quân khu V (đóng tại Gia Lai) được tặng thưởng Huân chương Chiến công Giải phóng hạng 3, Huân chương Chiến công hạng nhất, Huân chương kháng chiến hạng 2; Huân chương Bảo vệ tổ quốc hạng ba; Dũng sĩ diệt Mỹ cấp 2. Sau thời gian công tác, ông về hưu và làm Bí thư chi bộ Khu dân cư 12 (phường Ngũ Hành Sơn, TP. Đà Nẵng); Phó Chủ tịch Hội khuyến học phường Ngũ Hành Sơn; Chủ tịch Hội Cựu giáo chức phường.
GIA AN




