Rung động khi tai nghe, mắt thấy

Trong nỗ lực đổi mới phương pháp dạy học môn Giáo dục địa phương và Lịch sử, Trường THPT Nguyễn Trãi đã dịch chuyển các tiết học lý thuyết từ lớp học ra thực địa. Thay vì để HS tiếp cận kiến thức về giai đoạn kháng chiến chống Mỹ (1954-1975) qua những gạch đầu dòng khô khan hay hình ảnh, video minh họa trên máy chiếu, nhà trường đã chọn Căn cứ lõm B1 Hồng Phước để chương trình học thêm sinh động và chạm vào cảm xúc. Đây là chủ trương được đông đảo giáo viên, HS hưởng ứng vì không nơi nào kể chuyện lịch sử chân thực hơn chính nơi mà lịch sử đã diễn ra.

Ngày 10-1 vừa qua, Ban Quản lý (BQL) Khu di tích Căn cứ lõm B1 Hồng Phước lần đầu tiên là đơn vị dẫn dắt một buổi học với gần 900 HS thuộc khối 11 và 12 cùng tham gia. Đây không đơn thuần là một chuyến tham quan ngoại khóa hay hoạt động trải nghiệm mà là một tiết học chính khóa được tổ chức có kế hoạch kỹ lưỡng ngay từ đầu năm học của nhà trường. Tại đây, các em được chia thành từng nhóm nhỏ, luân phiên thực hiện các nhiệm vụ học tập: trực tiếp khảo sát hệ thống hầm bí mật, nghiên cứu hiện vật tại phòng trưng bày, ghi chép về những đóng góp của nhân dân Hồng Phước và sưu tầm tư liệu về các nhân vật lịch sử được lưu danh.

Em Nguyễn Văn Trường Thành – HS lớp 12/5 trường THPT Nguyễn Trãi cho biết, khi tìm hiểu và biết B1 Hồng Phước chính là trạm trung chuyển quan trọng cho những trận đánh lớn, em và các bạn mới chỉ hiểu sơ chứ không cảm nhận được sâu. Phải đến khi đứng trên mảnh đất của căn cứ, được nhìn thấy những hiện vật, nghe hướng dẫn viên kể lại những câu chuyện về sự hy sinh thầm lặng của Mẹ Dĩ, bà Miên, bà Cảnh... để bảo vệ căn cứ, bảo vệ cách mạng, nuôi cán bộ thì tất cả đều thấy ngưỡng mộ và biết ơn sự hy sinh lớn lao của các thế hệ cha ông đi trước. “Sau khi chuẩn bị tư liệu, kiến thức rồi được đến tận nơi để nhìn thấy và cảm nhận thì ai cũng xúc động. Tiết học không còn khô khan nữa mà rất cảm xúc” - Thành cho biết. Còn em Lê Bảo Chi Mai (HS lớp 11/9) thì chia sẻ, tiết học không chỉ thay đổi cách cung cấp kiến thức mà còn khơi dậy niềm tự hào về vùng đất xứ Quảng.

Theo cô Trần Thị Mỹ - giáo viên môn Lịch sử của nhà trường, trước mỗi chuyến đi, giáo viên phải chuẩn bị kế hoạch, HS được khuyến khích đọc tư liệu về điểm đến. Trong quá trình tham quan, các em vừa nghe thuyết minh để hiểu hơn mảnh đất, con người, truyền thống vừa lưu lại hình ảnh, tư liệu để làm bản thu hoạch do mình sáng tạo về hình thức như video, slide… “Hoạt động này đã thực sự chạm vào tình cảm của HS đối với lịch sử đất nước, truyền thống quê hương”- cô Mỹ cho hay.

Đưa tuồng vào sân trường

Từ đầu mỗi năm học, trường ban hành kế hoạch, xây dựng chương trình phù hợp với các khối lớp. Chương trình sẽ tập trung các chủ đề gần gũi như giới thiệu lịch sử, văn hóa truyền thống, các loại hình nghệ thuật, danh nhân xứ Quảng, văn nghệ sĩ tiêu biểu, các chính sách an sinh xã hội nhân văn…

Mới đây nhất, một gánh tuồng đã bất ngờ “đổ bộ” giữa sân trường khiến hàng nghìn HS bất ngờ xen lẫn tò mò, thích thú. Đây là sự kiện nằm trong môn học Giáo dục địa phương giúp HS được trực tiếp xem và giao lưu với các nghệ sĩ Nhà hát Tuồng Nguyễn Hiển Dĩnh, qua đó hiểu rõ hơn về lịch sử hình thành, đặc điểm nghệ thuật và giá trị văn hóa của nghệ thuật Tuồng – loại hình sân khấu truyền thống đặc sắc của đất Quảng. Rất nhiều HS lần đầu thấy diễn viên tuồng bằng da bằng thịt, thấy trang phục, mặt nạ tuồng không giống với bất kỳ loại hình nghệ thuật nào. Thậm chí nhiều em còn xung phong lên thị phạm các động tác sân khấu như vuốt râu, dáng đi, giọng nói…

Cô Dương Nguyễn Mỹ Hạnh – Tổ phó tổ Ngữ văn – Âm nhạc, nhóm trưởng môn Giáo dục địa phương khối 12 cho biết, hoạt động giúp HS cảm nhận được vẻ đẹp tinh tế trong diễn xuất, âm nhạc, phục trang của Tuồng, bồi dưỡng lòng tự hào dân tộc, ý thức giữ gìn và phát huy di sản văn hóa truyền thống, đồng thời hình thành kỹ năng quan sát, cảm thụ và trình bày cảm nhận cá nhân sau buổi trải nghiệm. “Trong khi xem tuồng, các em được giao lưu với nghệ sĩ, tham gia đố vui có thưởng. Tham gia tiết học đặc biệt này, các em được chia thành các nhóm nhỏ theo từng khối để thực hiện nhiệm vụ học tập riêng, làm bài thu hoạch bằng video thuyết minh, triển lãm online… phù hợp với nội dung chủ đề của mình để đánh giá cuối học kỳ. Các em rất hứng thú khi biết thêm rằng văn hóa địa phương mình rất phong phú”- cô Hạnh cho hay.

Đảm bảo hứng thú, vun đắp tình cảm cho người học

Thầy Nguyễn Đức Phước - Hiệu trưởng Trường THPT Nguyễn Trãi cho biết, những năm qua việc xây dựng và triển khai thực hiện Chương trình giáo dục phổ thông 2018 đối với Nội dung giáo dục của địa phương luôn được nhà trường làm mới, đa dạng về hình thức và có chiều sâu về chất lượng. Để đảm bảo hứng thú cho người học đồng thời đạt mục đích đề ra, sau khi xây dựng kế hoạch và báo cáo Sở GD-ĐT, các tổ chuyên môn phải xây dựng phương án, thời gian, địa điểm, cách thức tổ chức. Riêng năm học 2025-2026, có rất nhiều hoạt động.

Sau thành công của sự kiện đưa tuồng vào sân trường, chuyến thực tế tại Căn cứ lõm cách mạng B1 Hồng Phước đã tạo ấn tượng mạnh mẽ, chạm vào cảm xúc của các em HS. Trong học kỳ 2, HS các khối sẽ tiếp tục được tham gia hoạt động chủ đề Văn học nghệ thuật, nghệ sĩ đất Quảng. “Đây không phải là những hoạt động riêng lẻ, ngẫu hứng mà nằm trong chuỗi kết cấu chương trình của môn Giáo dục địa phương. Khi xây dựng nội dung, thầy cô luôn tin rằng, chỉ khi được hòa mình vào không gian văn hóa - lịch sử, tình yêu quê hương, yêu đất nước và trách nhiệm công dân trong các em mới thực sự được thắp lên một cách tự nhiên và đầy cảm xúc. Sau này nhà trường sẽ mở ra nhiều chủ đề mới, vì thành phố bây giờ rất rộng, có nhiều địa chỉ đỏ, nhiều di sản văn hóa” - thầy Phước chia sẻ thêm.

Ông Phạm Đình Kha – Trưởng phòng Giáo dục Trung học – Học sinh sinh viên, Sở GD-ĐT TP Đà Nẵng cho biết, nội dung Giáo dục địa phương là một phần bắt buộc, không thể thiếu trong Chương trình Giáo dục Phổ thông 2018. Tùy điều kiện kinh tế, địa lý, cơ sở vật chất, con người, ý tưởng mà mỗi trường học sẽ có những hình thức tổ chức khác nhau. Việc mời được nghệ sĩ của Nhà hát Tuồng Nguyễn Hiển Dĩnh về biểu diễn, giao lưu, tổ chức cho học sinh tham quan căn cứ cách mạng hay giao lưu với văn nghệ sĩ đất Quảng… như trường THPT Nguyễn Trãi đang làm đều là những chủ đề thú vị và cần được nhân rộng.

Đông A