Tiếng Việt - nền tảng của căn tính dân tộc

Giữa lòng Thủ đô Seoul (Hàn Quốc), mỗi ngày sau giờ làm việc, vợ chồng anh Đoàn Quang Việt lại bắt đầu một "lớp học tiếng Việt" đặc biệt dành cho các con. Những cuốn truyện thiếu nhi bằng tiếng Việt, những câu chuyện về quê hương, cả những tiếng "chi", "mô", "răng", "rứa" của vùng đất xứ Quảng nơi anh Việt sinh ra, đã trở thành nhịp cầu đưa các con anh đến gần hơn những giá trị làm nên bản sắc Việt.

"Sẽ có lúc những đứa trẻ lớn lên nơi đất khách tự hỏi mình là ai, mình thuộc về đâu. Và khi ấy, tiếng Việt không còn đơn thuần là một ngôn ngữ, mà trở thành chiếc chìa khóa mở ra cánh cửa của cội nguồn" - anh Việt chia sẻ.

Điều anh Việt trăn trở cũng là nỗi niềm của nhiều gia đình người Việt Nam ở nước ngoài. Trong hành trình hội nhập, việc thành thạo nhiều ngôn ngữ là điều cần thiết, nhưng gìn giữ tiếng mẹ đẻ mới là nền tảng để các thế hệ người Việt Nam ở nước ngoài không đánh mất nguồn cội và bản sắc dân tộc. Giữa môi trường đa ngôn ngữ, tiếng Việt vì thế không chỉ là phương tiện giao tiếp, mà còn là điểm tựa để mỗi người gìn giữ căn tính Việt.

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn dành sự trân trọng đặc biệt đối với tiếng Việt. Người căn dặn: "Tiếng nói là thứ của cải vô cùng lâu đời và vô cùng quý báu của dân tộc. Chúng ta phải giữ gìn nó, quý trọng nó, làm cho nó phổ biến ngày càng rộng khắp". Đến nay, lời dạy ấy vẫn vẹn nguyên giá trị.

Từ căn tính văn hóa đến bản lĩnh tư tưởng

Trong kỷ nguyên số, thách thức không còn là thiếu thông tin, mà là khả năng nhận diện và tiếp cận thông tin đáng tin cậy. Đối với thế hệ trẻ kiều bào, tiếng Việt giúp họ đến gần hơn với các nguồn thông tin chính thống của Việt Nam, từ đó hiểu đúng hơn về lịch sử, văn hóa và con đường phát triển của đất nước. Đó cũng là một phương diện quan trọng của việc bồi đắp bản lĩnh tư tưởng. Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không chỉ là phản bác thông tin sai trái, mà còn là chủ động tạo dựng khả năng tiếp cận thông tin chính xác, giúp cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài hiểu đúng và vững vàng trước những luồng thông tin đa chiều.

Ở bình diện rộng hơn, trong thời đại thuật toán và trí tuệ nhân tạo, ngôn ngữ không chỉ là công cụ giao tiếp mà còn là phương tiện lưu giữ ký ức, truyền tải giá trị và kể câu chuyện của một dân tộc. Có đủ vốn tiếng Việt để đọc, hiểu và kể lại hành trình đất nước, thế hệ trẻ người Việt Nam ở nước ngoài không chỉ hiểu hơn về cội nguồn mà còn có thể kết nối, giới thiệu và lan tỏa những giá trị tốt đẹp của Việt Nam đến bạn bè quốc tế. Để mỗi người Việt Nam, dù sống ở đâu, vẫn hiểu mình từ đâu mà đến và tự tin kể câu chuyện quê hương bằng chính tiếng nói của mình.

Tinh thần mới của nghị quyết cũng mở ra một cách tiếp cận mới: từ kết nối sang đồng kiến tạo, từ vận động sang thể chế hóa nguồn lực, từ bảo tồn sang lan tỏa giá trị Việt Nam. Trong sự chuyển động ấy, tiếng Việt không chỉ là phương tiện gìn giữ bản sắc, mà còn là nền tảng kết nối cộng đồng, nuôi dưỡng sự gắn bó và phát huy những đóng góp của người Việt Nam ở nước ngoài đối với đất nước.

Từ bảo tồn đến kiến tạo trong kỷ nguyên số

Tiếng Việt chỉ có thể được trao truyền bền vững khi còn hiện diện trong đời sống của thế hệ trẻ người Việt Nam ở nước ngoài. Bởi vậy, vấn đề không chỉ là truyền dạy tiếng Việt, mà là tạo dựng một môi trường để thế hệ trẻ sử dụng tiếng Việt một cách tự nhiên, tìm thấy trong đó sự gần gũi và một phần căn tính của mình. Những năm qua, Ngày "Tôn vinh tiếng Việt trong cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài" (ngày 8-9), mạng lưới "Sứ giả tiếng Việt" cùng nhiều hoạt động dạy và học tiếng Việt đã tạo những điểm tựa quan trọng. Song, như anh Đoàn Quang Việt chia sẻ: "Giữ tiếng Việt trong bối cảnh hiện nay không thể chỉ dựa vào sinh hoạt gia đình đơn thuần; cần những không gian học tập sinh động, ứng dụng công nghệ và văn hóa đại chúng để con trẻ cảm thấy tiếng mẹ đẻ là một phần của hơi thở hiện đại".

Đặc biệt, không gian số đang trở thành một không gian mới của sự trao truyền ngôn ngữ và văn hóa. Với tiếng Việt, vấn đề không chỉ là sự hiện diện trên Internet, mà là trở thành một phần tự nhiên của đời sống số - được sử dụng để tiếp cận tri thức, khám phá lịch sử và văn hóa, thưởng thức nghệ thuật, sáng tạo nội dung và kết nối con người. Những trò chơi, video, sách, phim, sản phẩm âm nhạc hay các nền tảng giao tiếp bằng tiếng Việt có thể tạo thêm những cách thức mới để tiếng Việt được sử dụng, sáng tạo và trao truyền giữa các thế hệ.

Bảo tồn là giữ cho mạch nguồn không đứt; kiến tạo là mở những dòng chảy mới để tiếng Việt tiếp tục có đời sống trong hiện tại và tương lai.

Giá trị của một ngôn ngữ không chỉ được đo bằng số người sử dụng, mà còn ở khả năng mang văn hóa, những giá trị và câu chuyện của một dân tộc đi xa đến đâu. Với hơn sáu triệu người Việt Nam đang sinh sống ở nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ, tiếng Việt không chỉ được gìn giữ trong mỗi gia đình, mỗi cộng đồng, mà còn có thể trở thành một phần tiếng nói của Việt Nam với thế giới. Khi tiếng Việt đi xa cùng cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài, văn hóa Việt Nam cũng có thêm những con đường để lan tỏa; và từ những con đường ấy, sức mạnh mềm, uy tín và hình ảnh của một Việt Nam giàu bản sắc tiếp tục được bồi đắp.

TS Lê Thị Ngọc Lệ