"Tổng thống Donald Trump ngày 7-1 ký văn bản yêu cầu các bộ, cơ quan hành pháp dừng tham gia và dừng cấp kinh phí cho 35 tổ chức không thuộc LHQ và 31 thực thể của LHQ. Đây là những đơn vị hoạt động trái với lợi ích quốc gia, an ninh, thịnh vượng kinh tế hoặc chủ quyền của Mỹ", Nhà Trắng cho biết.

Phần lớn các tổ chức bị nhắm tới là các cơ quan, ủy ban và hội đồng tư vấn liên quan đến LHQ, tập trung vào các vấn đề khí hậu, lao động, di cư và những lĩnh vực khác. Trong số đó có Hội đồng Kinh tế và Xã hội (ECOSOC) các khu vực châu Phi, Latin và Caribe, châu Á và Thái Bình Dương, Tây Á; Ủy ban Pháp luật Quốc tế (ILC), Trung tâm Thương mại Quốc tế (ITC). Đáng chú ý nhất trong số này là Công ước khung của LHQ về Biến đổi Khí hậu (UNFCCC), hiệp ước nền tảng làm cơ sở cho tất cả thỏa thuận quốc tế lớn về khí hậu. UNFCCC được thông qua tại Hội nghị Thượng đỉnh Trái đất Rio vào tháng 6-1992 và được Thượng viện Mỹ phê chuẩn cuối năm đó, dưới thời Tổng thống George H.W. Bush. Mỹ cũng rút khỏi UN Women, tổ chức hoạt động vì bình đẳng giới và trao quyền cho phụ nữ, cũng như Quỹ Dân số LHQ (UNFPA), cơ quan chuyên trách về kế hoạch hóa gia đình và sức khỏe bà mẹ, trẻ em tại hơn 150 quốc gia. Năm ngoái, Mỹ đã cắt tài trợ cho UNFPA.

Theo Nhà Trắng, quyết định trên được đưa ra sau một cuộc rà soát toàn diện đối với tất cả các tổ chức liên chính phủ, công ước và hiệp ước quốc tế mà Mỹ đang là thành viên hoặc là bên tham gia. Việc rút khỏi các thực thể này sẽ giúp Tổng thống Trump tiết kiệm tiền thuế của người dân và tái tập trung nguồn lực vào ưu tiên "Nước Mỹ trên hết". Bộ Ngoại giao Mỹ cho rằng nhiều tổ chức mà nước này rút khỏi bị "chồng chéo chức năng, quản lý yếu kém, lãng phí, vận hành kém hiệu quả, hoặc bị chi phối vì các lợi ích đi ngược lại chủ quyền, tự do và thịnh vượng của nước Mỹ". Bộ Ngoại giao Mỹ cũng trích lời Tổng thống Trump rằng thời kỳ hàng tỷ USD tiền thuế của người dân Mỹ bị chuyển ra nước ngoài, gây tổn hại trực tiếp đến lợi ích của người dân trong nước, đã chấm dứt. Theo Mỹ, các tổ chức này chủ động tìm cách hạn chế chủ quyền của Mỹ, và được thúc đẩy bởi các tổ chức phi chính phủ, vốn đang bị Washington từng bước tháo dỡ, trong đó có việc đóng cửa Cơ quan phát triển Hoa Kỳ (USAID). Bộ Ngoại giao Mỹ khẳng định, Washington vẫn sẵn sàng hợp tác khi điều đó phục vụ trực tiếp lợi ích của người dân Mỹ, và sẽ kiên quyết giữ vững lập trường khi các khuôn khổ hợp tác không mang lại lợi ích đó.

Nhiều nhà hoạt động nhân quyền đã phản bác lập trường của Mỹ. "Đây là sự gia tăng rõ rệt cách tiếp cận có chọn lọc của chính quyền Mỹ đối với nhân quyền", bà Amanda Klasing, giám đốc sáng kiến dân chủ Mỹ tại Tổ chức Giám sát Nhân quyền, nói. Bà Klasing cáo buộc chính quyền ông Trump đang tiếp tục nỗ lực "phá vỡ hệ thống toàn cầu" mà Mỹ đã gây dựng từ sau Thế chiến II, vốn nhằm bảo vệ cho mọi người "dù họ là ai và ở đâu".

Bà Gina McCarthy, cựu Cố vấn Khí hậu Nhà Trắng, bày tỏ sự không đồng ý với quyết định của chính quyền ông Trump. "Là quốc gia duy nhất trên thế giới không tham gia Công ước Khung của LHQ về Biến đổi Khí hậu, chính quyền ông Trump đang bỏ đi hàng chục năm vai trò lãnh đạo của Mỹ trong vấn đề khí hậu và hợp tác toàn cầu", bà McCarthy nhận định. Ông David Widawsky, Giám đốc Viện Tài nguyên Thế giới, cũng cảnh báo các cộng đồng và doanh nghiệp Mỹ sẽ mất lợi thế kinh tế khi các quốc gia khác nắm bắt cơ hội việc làm, của cải và thương mại được tạo ra từ nền kinh tế năng lượng sạch đang bùng nổ. Trong chính giới Mỹ, một số ý kiến cũng cho rằng, việc Mỹ rút khỏi các tổ chức quốc tế có thể làm suy giảm tầm ảnh hưởng của Washington trên toàn cầu trong thời gian tới. Điều này cũng ảnh hưởng tới việc hợp tác quốc tế chống lại nhiều vấn đề được quan tâm chung như chống khủng bố, y tế công cộng...

Việc Mỹ rút khỏi hàng loạt các tổ chức quốc tế dự kiến sẽ tạo ra tác động lớn. Tổng Thư ký LHQ Antonio Guterres lấy làm tiếc trước quyết định của Mỹ. Ông đồng thời nhấn mạnh rằng khoản tài trợ của Mỹ đối với "một số lượng lớn" các cơ quan LHQ là nghĩa vụ bắt buộc. Về phần mình, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron cho rằng Mỹ đang "dần quay lưng" với một số đồng minh và "xa rời các quy tắc quốc tế". Trong thông điệp thường niên gửi tới các Đại sứ Pháp, ông Macron khẳng định đã đến lúc cần tái đầu tư đầy đủ vào LHQ, đồng thời cho rằng bên đóng góp lớn nhất của LHQ là Mỹ hiện không còn tin tưởng vào thể chế đa phương này.

Phát biểu hôm 8-1, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Mao Ninh mô tả việc Mỹ tuyên bố rút khỏi 66 tổ chức quốc tế cho thấy Washington tiếp tục xa rời chủ nghĩa đa phương và điều này "không còn là tin mới". Tuy nhiên nhà ngoại giao Trung Quốc cảnh báo rằng động thái này có nguy cơ làm suy yếu nền tảng của quản trị toàn cầu lấy LHQ làm trung tâm. Bà nhấn mạnh, chỉ một hệ thống đa phương vận hành hiệu quả mới có thể ngăn chặn sự quay trở lại của quan niệm "mạnh được, yếu thua".

AN BÌNH