Quốc hội gia tăng sức ép lên Nhà Trắng

Kết quả bầu cử giữa nhiệm kỳ đánh dấu bước chuyển quan trọng trong tương quan quyền lực tại Mỹ. Sau hai năm đầu nhiệm kỳ tổng thống thứ hai của ông Trump với lợi thế kiểm soát lưỡng viện, đảng Cộng hòa sẽ phải đối mặt với một Quốc hội do đảng Dân chủ chiếm đa số trong hai năm cuối nhiệm kỳ.

Quốc hội Mỹ có quyền thông qua luật, quyết định ngân sách, giám sát hoạt động của chính quyền và phê chuẩn các đề cử nhân sự cấp cao. Việc kiểm soát cả Hạ viện và Thượng viện giúp đảng Dân chủ tăng khả năng ngăn chặn những dự luật gây tranh cãi, tổ chức điều tra các chính sách của Nhà Trắng và tạo sức ép đối với các quyết định của Tổng thống Trump.

Tuy nhiên, quyền lực của Quốc hội không đồng nghĩa với khả năng trực tiếp thay đổi mọi chính sách của tổng thống. Ông Trump vẫn có thể sử dụng các sắc lệnh hành pháp, quyền chỉ huy quân đội và quyền phủ quyết đối với các dự luật được thông qua. Để bác bỏ quyền phủ quyết của tổng thống, Quốc hội cần đạt đa số 2/3 tại cả hai viện, ngưỡng mà đảng Dân chủ khó có thể tự đáp ứng.

Theo giới phân tích, tác động đáng kể nhất của kết quả bầu cử có thể nằm ở việc thu hẹp không gian hành động của Nhà Trắng, đặc biệt đối với những chính sách gây tranh cãi trong nước và các hoạt động quân sự ở nước ngoài.

Iran: Khó tiếp tục chiến tranh, nhưng chưa chắc hạ nhiệt

Cuộc chiến Mỹ - Israel với Iran được xem là một trong những vấn đề chịu tác động trực tiếp từ kết quả bầu cử giữa nhiệm kỳ. Tổng thống Trump thừa nhận chiến tranh Iran là một phần nguyên nhân khiến đảng Cộng hòa thất bại. Phó Tổng thống JD Vance cũng công khai nhận định cuộc chiến là nguyên nhân dẫn đến thất bại của đảng.

Trong bối cảnh giá nhiên liệu, thực phẩm và chi phí sinh hoạt gia tăng, sự phản đối của cử tri đối với chiến tranh có thể tạo thêm động lực để đảng Dân chủ thúc đẩy các biện pháp hạn chế hoạt động quân sự của chính quyền.

Một trong những công cụ quan trọng nhất là quyền kiểm soát ngân sách. Quốc hội có thể tìm cách từ chối cấp thêm kinh phí cho chiến dịch quân sự, qua đó gây sức ép buộc Nhà Trắng điều chỉnh chính sách. Các nghị sĩ cũng có thể sử dụng Nghị quyết về quyền hạn chiến tranh năm 1973 để yêu cầu chính quyền giải trình về việc sử dụng lực lượng quân sự.

Tuy nhiên, những biện pháp này khó đạt hiệu quả tức thời. Tổng thống vẫn có quyền chỉ huy quân đội và có thể phủ quyết các nghị quyết hoặc dự luật liên quan. Việc cắt ngân sách khi binh sĩ Mỹ đang triển khai tại chiến trường cũng đặt ra những vấn đề phức tạp về an ninh và trách nhiệm đối với quân nhân.

Theo ông Michael O'Hanlon, Giám đốc nghiên cứu chính sách đối ngoại tại Viện Brookings, Quốc hội có thể không sở hữu quyền lực quá lớn trong việc trực tiếp chấm dứt chiến tranh Iran, nhưng vẫn có khả năng ngăn chặn nguy cơ leo thang nghiêm trọng thông qua ngân sách.

Ở chiều ngược lại, việc ông Trump suy giảm vị thế chính trị trong nước cũng có thể khiến nhà lãnh đạo Mỹ quyết tâm thúc đẩy các hành động quân sự nhằm tạo dấu ấn đối ngoại. Vì vậy, kết quả bầu cử không nhất thiết dẫn tới việc chiến tranh lập tức kết thúc.

Ukraine: Cơ hội khôi phục viện trợ và gây sức ép lên Nga

Đối với Ukraine, kết quả bầu cử mở ra cơ hội thúc đẩy Quốc hội Mỹ tăng cường hỗ trợ quân sự và tài chính, trong bối cảnh quan hệ giữa Tổng thống Trump và Tổng thống Volodymyr Zelensky liên tục xuất hiện bất đồng.

Từ khi ông Trump trở lại Nhà Trắng, chính sách của Mỹ đối với Ukraine đã có nhiều điều chỉnh. Washington giảm hỗ trợ, trong khi tổng thống Mỹ thể hiện xu hướng thúc đẩy thỏa thuận chấm dứt xung đột với Nga. Những diễn biến này khiến Kiev lo ngại về khả năng duy trì nguồn lực quốc phòng và các cam kết an ninh dài hạn.

Với quyền kiểm soát lưỡng viện, đảng Dân chủ có thể đưa các dự luật viện trợ Ukraine vào chương trình nghị sự, đồng thời tìm kiếm sự ủng hộ của những nghị sĩ Cộng hòa không đồng tình với chính sách của ông Trump đối với Moskva.

Bà Katrina vanden Heuvel, biên tập viên tạp chí The Nation và Chủ tịch Ủy ban Mỹ về Thỏa thuận Mỹ - Nga, cho rằng đảng Dân chủ có thể gia tăng phản đối những quyết định của Tổng thống Trump nhằm giảm sức ép đối với Nga.

Tuy nhiên, khả năng khôi phục viện trợ vẫn phụ thuộc vào sự phối hợp giữa Quốc hội và Nhà Trắng. Nếu các dự luật viện trợ bị tổng thống phủ quyết, việc vượt qua quyền phủ quyết sẽ đòi hỏi sự ủng hộ đáng kể từ phía đảng Cộng hòa.

Do đó, Ukraine có thể có thêm cơ hội vận động Washington, nhưng chưa thể kỳ vọng kết quả bầu cử sẽ lập tức làm thay đổi toàn bộ chính sách của Mỹ.

Thuế quan và đối ngoại: Những giới hạn của thay đổi

Ngoài các cuộc xung đột, kết quả bầu cử giữa nhiệm kỳ còn tạo sức ép đối với chính sách thương mại của Tổng thống Trump. Đảng Dân chủ nhiều lần chỉ trích các biện pháp thuế quan của Nhà Trắng vì cho rằng chúng làm tăng chi phí nhập khẩu, đẩy giá hàng hóa và gây áp lực lên đời sống người dân Mỹ.

Việc kiểm soát Quốc hội có thể giúp đảng Dân chủ thúc đẩy các trường hợp miễn trừ thuế quan, tăng cường giám sát các quyết định thương mại và gây sức ép đối với những biện pháp bị cho là thiếu cơ sở pháp lý.

Dù vậy, tổng thống vẫn có thể sử dụng những công cụ hành pháp và cơ sở pháp lý khác để duy trì chính sách thuế quan. Những thay đổi sâu rộng trong thương mại Mỹ có thể cần thêm thời gian và phụ thuộc vào các phán quyết của tòa án.

Trong quan hệ với Trung Quốc, sự thay đổi tại Quốc hội cũng chưa chắc tạo ra bước ngoặt. Cả hai đảng tại Mỹ đều có xu hướng ủng hộ các biện pháp hạn chế Bắc Kinh tiếp cận công nghệ tiên tiến, đặc biệt trong lĩnh vực chip và trí tuệ nhân tạo. Vì vậy, cạnh tranh chiến lược Mỹ - Trung nhiều khả năng vẫn tiếp diễn.

Nhìn chung, cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ đã tạo ra một cơ chế kiểm soát quyền lực mới tại Washington. Đảng Dân chủ có thêm khả năng giám sát, điều chỉnh và gây sức ép đối với chính quyền Tổng thống Trump, nhưng chưa đủ sức tự mình đảo ngược mọi quyết định của Nhà Trắng. Trong hai năm cuối nhiệm kỳ, chính sách đối ngoại Mỹ có thể trở nên khó dự đoán hơn khi các quyết định quân sự, thương mại và viện trợ quốc tế phải đối mặt với sự phản đối ngày càng mạnh tại Quốc hội. Điều này đồng thời mở ra cơ hội cho các đối tác của Mỹ, nhưng cũng đặt ra những thách thức mới đối với tiến trình giải quyết các cuộc xung đột quốc tế.

AN BÌNH