Iran đưa ra 6 điều kiện với Mỹ

Ngày 8-8, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cho biết Iran và Oman đang "rất gần" đạt được một nghị định thư mới về cơ chế quản lý và lưu thông tàu thuyền qua eo biển Hormuz. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh việc mở lại eo biển còn phụ thuộc vào những điều kiện khác, trong đó có yêu cầu Mỹ bồi thường cho Iran vì những gì Tehran cho là vi phạm Bản ghi nhớ Islamabad.

Cùng ngày, Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran Mohammad Bagher Zolghadr công khai một loạt yêu cầu đối với Washington. Theo đó, Iran muốn Mỹ chấm dứt các lời đe dọa nhằm vào nước này, chấm dứt các hoạt động quân sự nhằm vào Iran và các lực lượng đồng minh của Tehran trong khu vực, đồng thời rút các lực lượng hải quân và không quân Mỹ tham gia hoạt động mà Iran coi là phong tỏa nước này. Ba yêu cầu còn lại gồm bồi thường những thiệt hại mà Iran cho rằng đã phải gánh chịu trong cuộc xung đột gần đây, dỡ bỏ các lệnh trừng phạt và giải phóng những tài sản của Iran đang bị phong tỏa ở nước ngoài.

Tehran khẳng định đây là những điều kiện không thể rút lại, bất kể tiến trình diễn ra trên chiến trường hay tại bàn đàm phán. Quan điểm này tiếp tục được Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) nhấn mạnh. Người phát ngôn IRGC Hossein Mohebbi cho rằng việc mở lại eo biển Hormuz có "cơ chế và điều kiện riêng", không phụ thuộc vào kết quả đàm phán giữa Iran và Oman. Theo ông Mohebbi, Hormuz không chỉ là một tuyến hàng hải có ý nghĩa kinh tế mà còn là một thành tố quan trọng trong sức mạnh địa chính trị và chiến lược của Iran. Tehran sẽ chỉ mở lại tuyến hàng hải này khi Mỹ chấp nhận đầy đủ các điều kiện mà Iran đưa ra.

Iran và Oman tiến gần thỏa thuận về tuyến hàng hải mới

Trong khi đưa ra các điều kiện với Washington, Tehran vẫn thúc đẩy đàm phán với Oman nhằm xây dựng một cơ chế mới cho hoạt động hàng hải qua Hormuz. Thứ trưởng Ngoại giao Iran Kazem Gharibabadi trước đó cho biết hai nước đã đạt được thống nhất về phần lớn vấn đề liên quan đến cơ chế mới, bao gồm việc xác định các tuyến hàng hải dành cho tàu thuyền đi vào và rời eo biển. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmail Baghaei cũng cho biết Iran và Oman đã thống nhất về tọa độ địa lý của tuyến hàng hải mới. Theo các thông tin được phía Iran công bố, hai nước đang hướng tới việc thiết lập một "hành lang trung tâm", nằm giữa các tuyến hàng hải hiện có.

Một phần tuyến mới sẽ đi qua vùng biển của Iran và phần còn lại nằm trong vùng biển Oman. Hai nước cũng được cho là đang bàn về các vấn đề kỹ thuật, bảo đảm an ninh, chủ quyền và khả năng thành lập một trung tâm điều phối chung để quản lý hoạt động hàng hải, thu thập thông tin từ tàu thuyền. Cơ chế này dự kiến chỉ mang tính tạm thời, có thể được áp dụng trong khoảng 2-4 tháng và kéo dài hơn tùy tình hình. Tuy nhiên, giới chức Iran nhấn mạnh rằng đạt được thỏa thuận với Oman không đồng nghĩa eo biển Hormuz lập tức được mở cửa hoàn toàn.

Khoảng cách lớn giữa Tehran và Washington

Trở ngại lớn nhất hiện nay nằm ở sự khác biệt căn bản giữa Iran và Mỹ về cách thức quản lý eo biển. Iran muốn duy trì vai trò kiểm soát và giám sát đáng kể đối với các tàu thuyền đi qua Hormuz, trong khi Mỹ nhấn mạnh quyền tự do hàng hải và phản đối việc Tehran đơn phương áp đặt cơ chế kiểm soát đối với tuyến đường thủy quốc tế. Theo các nguồn tin được dẫn lại, Iran cũng có thể tìm cách hạn chế tàu Mỹ và Israel đi qua eo biển, trong khi Oman không ủng hộ việc Iran đơn phương kiểm soát tuyến hàng hải.

Các lệnh trừng phạt của Mỹ và những quy định liên quan đến bảo hiểm, thanh toán hàng hải cũng được xem là những trở ngại thực tế đối với bất kỳ cơ chế vận tải mới nào. Đáng chú ý, yêu cầu Iran đưa ra đối với Mỹ cũng vượt xa phạm vi một thỏa thuận kỹ thuật về hàng hải. Việc dỡ bỏ trừng phạt, giải phóng tài sản bị phong tỏa, rút lực lượng quân sự và bồi thường thiệt hại đều là những vấn đề gắn trực tiếp với cuộc đối đầu rộng lớn hơn giữa Tehran và Washington. Do đó, ngay cả khi Iran và Oman hoàn tất thỏa thuận về tuyến hàng hải, việc triển khai trên thực tế vẫn có thể phụ thuộc vào diễn biến giữa Iran và Mỹ.

Hormuz khó sớm trở lại trạng thái bình thường

Các chuyên gia cho rằng nếu đạt được thỏa thuận, cơ chế mới có thể tạo ra một khoảng lặng cần thiết để giảm căng thẳng và khôi phục một phần hoạt động thương mại qua Hormuz. Tuy nhiên, đây nhiều khả năng chỉ là giải pháp tạm thời thay vì một thỏa thuận giải quyết tận gốc tranh chấp.

Eo biển Hormuz là tuyến vận tải năng lượng đặc biệt quan trọng của thế giới, nằm giữa Iran và Oman. Tại điểm hẹp nhất, eo biển chỉ rộng khoảng 33 km, trong khi các luồng hàng hải dành cho tàu thuyền có bề rộng hạn chế. Việc hoạt động hàng hải qua Hormuz bị gián đoạn kéo dài không chỉ ảnh hưởng đến các quốc gia ven Vịnh Ba Tư mà còn gây sức ép lên thị trường năng lượng toàn cầu. Vì vậy, một cơ chế tạm thời do Iran và Oman xây dựng có thể giúp giảm bớt rủi ro trước mắt, nhưng chưa đủ để bảo đảm Hormuz trở thành tuyến hàng hải an toàn và ổn định đối với mọi tàu thuyền. Chừng nào những bất đồng giữa Iran và Mỹ về an ninh, trừng phạt, hoạt động quân sự và quyền kiểm soát hàng hải chưa được giải quyết, triển vọng mở lại hoàn toàn eo biển Hormuz vẫn còn mong manh.

AN BÌNH