Từ yêu cầu thực tiễn đến định hình tư duy chiến lực

Trong bối cảnh tình hình thế giới và khu vực diễn biến nhanh chóng, phức tạp, Biển Đông ngày càng trở thành không gian chiến lược nhạy cảm, nơi đan xen lợi ích địa – chính trị, kinh tế và an ninh của nhiều quốc gia. Những thách thức đối với chủ quyền biển, đảo không chỉ biểu hiện ở nguy cơ xâm phạm lãnh thổ, mà còn mở rộng sang các lĩnh vực pháp lý, ngoại giao, kinh tế và thông tin. Thực tiễn đó đặt ra yêu cầu cấp thiết phải đổi mới tư duy bảo vệ chủ quyền theo hướng toàn diện, không thể tiếp cận đơn tuyến hay thuần túy bằng công cụ quốc phòng – an ninh.

Trên cơ sở tổng kết thực tiễn và kế thừa tư duy của các kỳ Đại hội trước, Đại hội XIV của Đảng đã xác lập một định hướng mang tính chiến lược: kết hợp chặt chẽ giữa bảo vệ chủ quyền biển, đảo với giữ vững môi trường hòa bình, ổn định để phát triển đất nước. Điểm cốt lõi của tư duy này là nhận thức mối quan hệ biện chứng giữa chủ quyền và hòa bình, trong đó mỗi yếu tố vừa là mục tiêu, vừa là điều kiện của nhau. Bảo vệ chủ quyền là nền tảng của hòa bình bền vững; đồng thời, giữ vững môi trường hòa bình là phương thức tối ưu để bảo vệ chủ quyền hiệu quả và lâu dài.

Sự định hình này phản ánh bước chuyển từ tư duy ứng phó sang chủ động kiến tạo môi trường chiến lược, đặt nhiệm vụ bảo vệ biển, đảo trong tổng thể chiến lược phát triển quốc gia và hội nhập quốc tế, qua đó thể hiện rõ sự phát triển về tầm nhìn và phương thức bảo vệ Tổ quốc trong giai đoạn mới.

Quan điểm của Đại hội XIV về kết hợp bảo vệ chủ quyền biển, đảo với giữ vững môi trường hòa bình, ổn định

Đây thực chất là sự nhận thức ngày càng đầy đủ và sâu sắc hơn về mối quan hệ biện chứng giữa hai nhiệm vụ chiến lược tưởng như tách biệt nhưng lại gắn bó hữu cơ. Văn kiện Đại hội nhấn mạnh yêu cầu “kiên quyết, kiên trì bảo vệ chủ quyền, quyền chủ quyền, quyền tài phán và lợi ích hợp pháp, chính đáng của Việt Nam; thúc đẩy giải quyết các vấn đề trên biển bằng các biện pháp hòa bình, trên cơ sở luật pháp quốc tế, đặc biệt là Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển năm 1982” . Điều này không chỉ là sự khẳng định lập trường nhất quán về chủ quyền, mà còn là sự lựa chọn có tính chiến lược về phương thức thực hiện: bảo vệ chủ quyền phải được đặt trong khuôn khổ luật pháp quốc tế và gắn với chính nghĩa. Tư duy của Đảng đã vượt ra khỏi cách tiếp cận thuần túy dựa vào “sức mạnh cứng”, chuyển sang kết hợp hài hòa giữa sức mạnh vật chất với “sức mạnh pháp lý” và “sức mạnh chính trị - đạo lý”. Trong bối cảnh tranh chấp trên biển ngày càng phức tạp, việc dựa trên UNCLOS 1982 không chỉ giúp củng cố cơ sở pháp lý cho các yêu sách chính đáng của Việt Nam, mà còn tạo điều kiện mở rộng không gian đấu tranh bằng các biện pháp hòa bình, tranh thủ sự đồng thuận và ủng hộ của cộng đồng quốc tế. Đây chính là cách thức “quốc tế hóa tính chính nghĩa” để gia tăng vị thế quốc gia trong xử lý các vấn đề biển, đảo.

Đồng thời, Đại hội XIV cũng đặt vấn đề giữ vững môi trường hòa bình, ổn định không đơn thuần là một mục tiêu chính trị, mà là điều kiện nền tảng, mang tính tiên quyết đối với phát triển đất nước. Văn kiện chỉ rõ yêu cầu “bảo đảm môi trường hòa bình, ổn định, an ninh, an toàn để phát triển nhanh và bền vững” , qua đó thể hiện rõ sự chuyển dịch trong tư duy chiến lược: từ trạng thái “tránh xung đột” sang chủ động kiến tạo môi trường hòa bình. Trong điều kiện hội nhập quốc tế sâu rộng, bất kỳ sự bất ổn nào trên biển cũng có thể tác động dây chuyền đến thương mại, đầu tư, phát triển kinh tế biển và ổn định xã hội. Việc giữ hòa bình không phải là sự nhân nhượng về nguyên tắc, mà là sự lựa chọn chiến lược nhằm bảo vệ lợi ích quốc gia – dân tộc trong dài hạn. Chính trong logic này, bảo vệ chủ quyền và giữ hòa bình không phải là hai mục tiêu đối lập, mà là hai mặt của một chỉnh thể thống nhất: nếu không bảo vệ được chủ quyền thì không thể có hòa bình bền vững; ngược lại, nếu để môi trường hòa bình bị phá vỡ thì việc bảo vệ chủ quyền cũng sẽ phải trả giá lớn hơn.

Một điểm phát triển quan trọng khác trong quan điểm của Đại hội XIV là cách tiếp cận mang tính tổng hợp, coi bảo vệ chủ quyền biển, đảo là kết quả của sự phối hợp đồng bộ giữa nhiều lĩnh vực, trong đó quốc phòng – an ninh giữ vai trò nòng cốt, đối ngoại giữ vai trò kiến tạo môi trường chiến lược, còn phát triển kinh tế biển tạo nền tảng thực lực. Văn kiện nhấn mạnh yêu cầu “kết hợp chặt chẽ giữa quốc phòng, an ninh, đối ngoại với phát triển kinh tế - xã hội” , qua đó cho thấy rõ định hướng xây dựng sức mạnh tổng hợp quốc gia. Sự kết hợp này cho phép chuyển hóa từ thế “bị động ứng phó” sang “chủ động phòng ngừa từ sớm, từ xa”, hạn chế nguy cơ xung đột ngay từ khi chưa phát sinh. Đặc biệt, việc phát triển kinh tế biển không chỉ mang ý nghĩa kinh tế, mà còn là phương thức củng cố sự hiện diện thực tế trên biển, qua đó góp phần khẳng định và thực thi chủ quyền một cách bền vững.

Vấn đề hợp tác quốc tế cũng được Đại hội XIV nâng lên thành một phương thức quan trọng để bảo vệ chủ quyền. Thông qua việc “tăng cường hợp tác quốc tế, bảo đảm an ninh, an toàn, tự do hàng hải và hàng không” , Việt Nam không chỉ mở rộng không gian phát triển mà còn tạo dựng mạng lưới lợi ích đan xen với các quốc gia và đối tác. Khi lợi ích trở nên gắn kết, nguy cơ xung đột sẽ được kiềm chế, đồng thời tạo ra “vành đai mềm” hỗ trợ cho việc bảo vệ chủ quyền. Như vậy, có thể thấy, quan điểm của Đại hội XIV đã định hình một cách tiếp cận mới: bảo vệ chủ quyền không chỉ bằng sức mạnh quân sự, mà bằng tổng hợp các công cụ pháp lý, đối ngoại, kinh tế và hợp tác quốc tế. Đây chính là biểu hiện sinh động của tư duy chiến lược hiện đại, phù hợp với xu thế phát triển của quan hệ quốc tế đương đại.

Sự phát triển trong tư duy chiến lược của Đảng về kết hợp bảo vệ chủ quyền biển, đảo với giữ vững môi trường hòa bình từ Đại hội XIII đến Đại hội XIV

So với Đại hội XIII, quan điểm của Đại hội XIV về kết hợp bảo vệ chủ quyền biển, đảo với giữ vững môi trường hòa bình, ổn định để phát triển đất nước thể hiện bước phát triển rõ rệt cả về tầm nhìn chiến lược lẫn chiều sâu tư duy lý luận.

Trước hết, nếu Đại hội XIII đặt nền tảng cho cách tiếp cận kết hợp giữa bảo vệ chủ quyền và giữ vững môi trường hòa bình, thì Đại hội XIV đã nâng tầm thành một hệ thống tư duy toàn diện, trong đó ba yếu tố chủ quyền – hòa bình – phát triển được nhìn nhận như một chỉnh thể hữu cơ, có quan hệ tác động qua lại lẫn nhau. Văn kiện Đại hội XIII nhấn mạnh yêu cầu “kiên quyết, kiên trì đấu tranh bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ, giữ vững môi trường hòa bình, ổn định để phát triển đất nước” , song đến Đại hội XIV, mối quan hệ này không chỉ dừng lại ở định hướng mà được luận giải sâu hơn về phương thức thực hiện, đặc biệt là “gắn chặt với luật pháp quốc tế, hợp tác đa phương và phát triển kinh tế biển như những cấu phần không thể tách rời của chiến lược tổng thể” Điều đó cho thấy sự chuyển biến từ nhận thức mang tính nguyên tắc sang tư duy mang tính hệ thống, đồng bộ và có tính khả thi cao hơn.

Hai là, Đại hội XIV đề cao rõ nét hơn yêu cầu tự chủ chiến lược trong xử lý các vấn đề biển, đảo. Nếu như tại Đại hội XIII, nội dung độc lập, tự chủ được đặt trong tổng thể đường lối đối ngoại và bảo vệ Tổ quốc, thì Đại hội XIV đã cụ thể hóa sâu sắc hơn thành yêu cầu xuyên suốt trong hoạch định và triển khai chính sách biển, đảo, gắn với việc xử lý linh hoạt quan hệ với các nước lớn và các đối tác chiến lược. Tự chủ chiến lược ở đây không chỉ là không phụ thuộc, mà còn là năng lực chủ động lựa chọn phương thức hành động phù hợp với lợi ích quốc gia – dân tộc trong từng tình huống cụ thể, qua đó bảo đảm cân bằng lợi ích và tránh bị cuốn vào các vòng xoáy cạnh tranh địa – chính trị.

Ba là, vai trò của đối ngoại trong bảo vệ chủ quyền biển, đảo được Đại hội XIV nhấn mạnh với mức độ cao hơn, phản ánh sự chuyển dịch từ “công cụ hỗ trợ” sang “trụ cột kiến tạo môi trường hòa bình”. Đại hội XIII đã đề cập đến nhiệm vụ “giữ vững môi trường hòa bình, ổn định, tranh thủ điều kiện quốc tế thuận lợi để phát triển đất nước” , nhưng đến Đại hội XIV, đối ngoại không chỉ dừng lại ở việc “tranh thủ”, mà đã trở thành một lực lượng chủ động định hình môi trường chiến lược thông qua việc tăng cường hợp tác quốc tế, tham gia sâu vào các thể chế đa phương và thúc đẩy tuân thủ luật pháp quốc tế trên biển. Điều này cho thấy sự trưởng thành về tư duy, khi Việt Nam không chỉ thích ứng với môi trường quốc tế, mà từng bước tham gia định hình môi trường đó theo hướng có lợi cho mình.

Cuối cùng, một bước tiến đáng chú ý trong quan điểm của Đại hội XIV là sự chuyển dịch từ tư duy “ứng phó” sang chủ động định hình môi trường chiến lược. Trước đây, trọng tâm chủ yếu là kiểm soát, xử lý các tình huống phát sinh, thì nay Đảng đã nhấn mạnh yêu cầu “chủ động, tích cực hội nhập quốc tế toàn diện, sâu rộng” gắn với việc “giữ vững môi trường hòa bình, ổn định” . Điều này thể hiện rõ tầm nhìn dài hạn và năng lực dự báo chiến lược, khi bảo vệ chủ quyền không chỉ được thực hiện trong trạng thái phản ứng trước thách thức, mà còn thông qua việc tạo dựng các điều kiện thuận lợi ngay từ đầu, hạn chế nguy cơ xung đột từ gốc. Như vậy, có thể khẳng định rằng, so với Đại hội XIII, Đại hội XIV đã phát triển tư duy về kết hợp bảo vệ chủ quyền biển, đảo với giữ vững môi trường hòa bình lên một trình độ mới – toàn diện hơn, chủ động hơn và mang tính chiến lược dài hạn rõ nét hơn, phù hợp với yêu cầu bảo vệ Tổ quốc trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng hiện nay.

Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn ngày càng gia tăng và tình hình Biển Đông tiếp tục tiềm ẩn nhiều yếu tố phức tạp, việc quán triệt và vận dụng đúng đắn quan điểm “kết hợp bảo vệ chủ quyền biển, đảo với giữ vững môi trường hòa bình, ổn định để phát triển đất nước” có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Điều đó đòi hỏi phải kiên định nguyên tắc bảo vệ chủ quyền, đồng thời linh hoạt trong phương thức xử lý quan hệ quốc tế; phát huy nội lực gắn với tranh thủ ngoại lực; kết hợp chặt chẽ giữa bảo vệ và phát triển, giữa lợi ích trước mắt và lâu dài. Chỉ trên cơ sở đó, Việt Nam mới có thể vừa bảo vệ vững chắc chủ quyền biển, đảo, vừa duy trì môi trường hòa bình, ổn định, tạo nền tảng vững chắc cho mục tiêu phát triển nhanh và bền vững trong giai đoạn mới.

Theo ĐẠI BIỂU NHÂN DÂN THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG