Nhiều "điểm nghẽn" cần tháo gỡ

Tại các địa phương, hầu hết những khó khăn được phản ánh đều có điểm chung là giá vật liệu xây dựng và nhân công tăng cao, nguồn cung cát, đá khan hiếm, công tác giải phóng mặt bằng kéo dài và thiếu cán bộ chuyên môn về đầu tư xây dựng. Những yếu tố này không chỉ ảnh hưởng đến tiến độ thi công mà còn tác động trực tiếp đến tỷ lệ giải ngân các nguồn vốn thuộc Chương trình MTQG. Ông A Viết Sơn - Bí thư Đảng ủy xã Thạnh Mỹ cho biết, phần lớn các công trình được triển khai đúng kế hoạch, song một số dự án chuyển tiếp từ đơn vị hành chính cũ vẫn gặp nhiều trở ngại. Đáng chú ý là dự án trường học có tổng mức đầu tư khoảng 28 tỷ đồng đang chậm tiến độ do biến động giá vật liệu, chi phí nhân công và vướng mắc trong công tác giải phóng mặt bằng. Địa phương cũng kiến nghị bổ sung kinh phí xây dựng các khu tái định cư nhằm đáp ứng nhu cầu bố trí dân cư khi quỹ đất hiện có không còn nhiều.

Theo lãnh đạo xã Thạnh Mỹ, nguồn lực từ các Chương trình MTQG đã góp phần quan trọng giúp hàng trăm hộ dân phát triển sinh kế, cải thiện điều kiện nhà ở và từng bước nâng cao chất lượng cuộc sống. Nhiều công trình hạ tầng thiết yếu sau khi hoàn thành đã phát huy hiệu quả, tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Với phần vốn sự nghiệp còn lại, xã sẽ tập trung thực hiện các nội dung hỗ trợ sinh kế, đồng thời phối hợp với các đơn vị thi công tháo gỡ những khó khăn thuộc thẩm quyền để sớm hoàn thành các công trình còn dang dở.

Trong khi đó, ông Châu Ngọc Vĩnh - Chủ tịch UBND xã Bến Giằng cho biết, hiện địa phương vẫn còn một dự án chưa thể triển khai do vướng diện tích đất rừng phòng hộ. Tổng nguồn vốn của dự án khoảng 1,4 tỷ đồng, trong đó gần 754 triệu đồng có nguy cơ chậm giải ngân. Địa phương cũng đề xuất sớm phê duyệt việc sử dụng đất để xây dựng các khu tái định cư cho người dân vùng sạt lở và tháo gỡ những vướng mắc liên quan đến đất rừng đối với dự án đường vào khu du lịch.

Tại các xã La Êê, La Dêê, Nam Giang và Đắc Pring, thực trạng chung cũng cho thấy nhiều "điểm nghẽn" cần được tháo gỡ kịp thời. Theo lãnh đạo xã La Êê phản ánh, tình trạng thiếu cát, đá và nhân công khiến nhiều công trình bị kéo dài tiến độ. Hai dự án nhà sinh hoạt cộng đồng tại thôn Côn Zốt và thôn Pà Oai, xã La Êê chỉ mới giải ngân khoảng 14% do vướng thiết kế và nằm trong khu vực có nguy cơ sạt lở. Trước thực trạng đó, địa phương kiến nghị điều chuyển nguồn vốn sang giai đoạn 2026-2030, đồng thời đề xuất cho phép khai thác một số mỏ cát tại chỗ nhằm giảm chi phí và đẩy nhanh thi công.

Đối với xã Nam Giang, ngoài những khó khăn chung về vật liệu xây dựng, địa phương còn chịu tác động từ việc tuyến Ql14D xuống cấp nghiêm trọng, gây nhiều trở ngại trong vận chuyển vật tư. Bên cạnh đó, tỷ lệ hộ nghèo và cận nghèo không còn khả năng lao động khá lớn khiến công tác đào tạo nghề, tạo việc làm và hỗ trợ sinh kế chưa đạt hiệu quả như mong muốn. Việc thiếu cán bộ chuyên môn về đầu tư xây dựng cũng khiến địa phương gặp nhiều lúng túng trong quyết toán các công trình.

Điều đáng nói, tại xã Đắc Pring, Dự án Trường Phổ thông Dân tộc bán trú THCS liên xã Đắc Pring - Đắc Pre dù được lãnh đạo thành phố liên tục kiểm tra, đôn đốc đẩy nhanh tiến độ để kịp đưa vào sử dụng trong năm học mới này, thế nhưng đến nay dự án phải dừng thi công do nhà thầu không còn đủ năng lực thực hiện. Bên cạnh đó, một số công trình chuyển tiếp khác cũng chưa thể hoàn thành vì còn vướng mắc trong công tác giải phóng mặt bằng và các thủ tục liên quan…

Không chạy theo thành tích giải ngân

Qua thực tế kiểm tra, Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo Nguyễn Mạnh Hà ghi nhận những nỗ lực của các địa phương trong quá trình triển khai các chương trình MTQG thời gian qua; đồng thời đề nghị các địa phương khẩn trương rà soát toàn bộ danh mục dự án, phân loại rõ những công trình tiếp tục triển khai và những dự án không còn khả năng thực hiện để có phương án điều chỉnh nguồn vốn phù hợp. Với các công trình đủ điều kiện, địa phương cần tập trung nhân lực, đẩy nhanh tiến độ để hoàn thành giải ngân theo kế hoạch; đồng thời tổng hợp đầy đủ nhu cầu bổ sung vốn đối với các dự án còn thiếu kinh phí để báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét.

Đối với các công trình đang gặp khó khăn, ông Nguyễn Mạnh Hà yêu cầu chính quyền cơ sở phải chủ động đồng hành cùng các đơn vị thi công, kịp thời tháo gỡ những vướng mắc thuộc thẩm quyền, không để tình trạng chậm trễ kéo dài làm ảnh hưởng đến hiệu quả đầu tư. Những dự án không thể tiếp tục triển khai phải xác định rõ nguyên nhân, trách nhiệm của từng đơn vị, đồng thời đề xuất phương án xử lý cụ thể.

Định hướng cho giai đoạn 2026-2030 cũng được đoàn công tác đặt ra với yêu cầu nâng cao chất lượng đầu tư. Theo đó, việc lựa chọn danh mục dự án phải xuất phát từ nhu cầu thực tế của người dân, ưu tiên các công trình hạ tầng thiết yếu, tránh đầu tư dàn trải hoặc manh mún. Đối với các mô hình hỗ trợ sinh kế, cần gắn với phát triển sản phẩm OCOP, tạo việc làm ổn định, nâng cao thu nhập và góp phần giảm nghèo bền vững cho đồng bào vùng cao.

Áp lực giải ngân trong giai đoạn cuối của Chương trình MTQG là rất lớn, song tuyệt đối không vì chạy theo tiến độ mà làm thất thoát, lãng phí nguồn vốn. Mỗi đồng vốn đầu tư phải được sử dụng đúng mục đích, đúng đối tượng và mang lại hiệu quả thiết thực cho người dân. Chỉ khi các công trình được hoàn thành đúng chất lượng, đưa vào sử dụng kịp thời và phát huy hiệu quả lâu dài thì các Chương trình MTQG mới thực sự trở thành động lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao đời sống đồng bào miền núi và tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững của khu vực trong những năm tới"- Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo Nguyễn Mạnh Hà nhấn mạnh.

TRẦN TÂN