Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent ngày 13-8 cho biết Washington chuẩn bị công bố một loạt biện pháp mới nhằm cô lập nền kinh tế Iran ở mức độ "chưa từng thấy". Phát biểu trên kênh Newsmax, ông Bessent không tiết lộ cụ thể nội dung các biện pháp, song nhấn mạnh đây sẽ là bước leo thang đáng kể trong chiến dịch gây sức ép kinh tế của Mỹ đối với Tehran.

Theo ông Bessent, chiến lược mới sẽ kết hợp giữa các biện pháp cô lập tài chính với việc tiếp tục phong tỏa eo biển Hormuz, qua đó hạn chế hoạt động vận tải ra vào các cảng của Iran. "Chúng tôi sẽ áp dụng những biện pháp chưa từng có tiền lệ trong lịch sử cô lập kinh tế đối với một quốc gia", ông Bessent tuyên bố, đồng thời đề nghị theo dõi các thông báo mới dự kiến được Washington đưa ra vào tuần tới.

Động thái này cho thấy Mỹ đang chuyển trọng tâm sang gây sức ép kinh tế sau khi các biện pháp quân sự chưa thể buộc Tehran chấp nhận những điều kiện của Washington. Phó Tổng thống Mỹ JD Vance trước đó cho biết ưu tiên hàng đầu của chính quyền Tổng thống Donald Trump là kiểm soát giá dầu và xăng trong nước, trong khi ngăn Iran phát triển vũ khí hạt nhân là mục tiêu quan trọng tiếp theo.

Mỹ tăng sức ép tại eo biển Hormuz

Song song với các biện pháp kinh tế, Washington tiếp tục duy trì hiện diện quân sự tại khu vực Trung Đông. Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth ngày 13-8 cho biết quân đội nước này có khả năng duy trì lệnh phong tỏa hải quân đối với Iran trong thời gian không xác định. Theo ông Hegseth, Hải quân Mỹ sẽ luân phiên các tàu chiến ra vào khu vực nhằm duy trì hoạt động phong tỏa. Tuyên bố được đưa ra sau khi Tổng thống Trump khẳng định Mỹ đã kiểm soát eo biển Hormuz và có ý định tiếp tục duy trì quyền kiểm soát tuyến đường thủy chiến lược này.

Eo biển Hormuz có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với thương mại năng lượng toàn cầu. Việc hoạt động vận tải qua tuyến đường này bị hạn chế trong thời gian qua đã gây sức ép lên thị trường dầu khí và làm gia tăng lo ngại về nguy cơ gián đoạn nguồn cung năng lượng.

Iran cũng khẳng định quyền kiểm soát đối với eo biển Hormuz. Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi ngày 13-8 cảnh báo Mỹ đang mắc "một tính toán sai lầm lớn hơn" khi tìm cách áp đặt quyền kiểm soát đối với tuyến đường thủy này. Trong khi đó, Iran và Oman đang đàm phán về cơ chế mới nhằm duy trì hoạt động vận tải qua eo biển. Tehran cho biết việc mở lại tuyến đường phụ thuộc vào hành động của Washington và việc Mỹ thực hiện các nghĩa vụ liên quan đến thỏa thuận trước đó.

Sức ép kinh tế đẩy Iran vào khó khăn

Các biện pháp của Mỹ diễn ra trong bối cảnh nền kinh tế Iran vốn đã chịu nhiều sức ép. Hoạt động xuất nhập khẩu, nguồn thu từ dầu mỏ, khả năng tiếp cận ngoại tệ và nguồn cung nhiên liệu đều bị ảnh hưởng bởi xung đột và các biện pháp hạn chế. Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) dự báo lạm phát tại Iran có thể lên gần 69% trong năm nay. Các chuyên gia cảnh báo tình trạng lạm phát cao kéo dài, kết hợp với suy giảm hoạt động kinh tế và tác động của chiến sự, có thể khiến cuộc khủng hoảng kinh tế tại Iran ngày càng nghiêm trọng.

Theo giới quan sát, chính quyền Tổng thống Trump dường như kỳ vọng sức ép kinh tế sẽ buộc Tehran phải quay lại bàn đàm phán và chấp nhận một thỏa thuận theo các điều kiện của Washington. Tuy nhiên, hiệu quả của chiến lược này vẫn chưa rõ ràng. Iran nhiều lần khẳng định sẵn sàng chịu tổn thất kinh tế để bảo vệ những lợi ích mà nước này coi là cốt lõi. Tehran cũng cho thấy khả năng sử dụng eo biển Hormuz như một công cụ gây sức ép đối với Mỹ và các đồng minh.

Nguy cơ căng thẳng quân sự kéo dài

Trong lúc Washington tăng cường các biện pháp kinh tế và duy trì phong tỏa hàng hải, Tehran phát đi tín hiệu rằng nước này đã chuẩn bị cho một cuộc đối đầu kéo dài. Trung tướng Mohammad Reza Naqdi thuộc Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố Iran có thể tiếp tục duy trì sức chiến đấu trong nhiều năm, kể cả trong phần còn lại nhiệm kỳ của Tổng thống Trump. Tehran cho rằng việc kéo dài xung đột có thể tạo ra sức ép ngược đối với Mỹ và làm gia tăng chi phí mà Washington phải gánh chịu.

Một số chuyên gia an ninh Mỹ cũng cảnh báo sức ép kinh tế ngày càng lớn có thể khiến Iran lựa chọn các biện pháp quân sự để đáp trả. Những mục tiêu có thể trở thành đối tượng tấn công, theo các nhận định này, gồm tàu thuyền, cơ sở hạ tầng năng lượng và các mục tiêu liên quan đến Mỹ tại khu vực Vùng Vịnh.

Tình hình càng trở nên phức tạp khi hai bên vẫn bất đồng về việc khôi phục thỏa thuận ngừng bắn và quyền kiểm soát eo biển Hormuz. Một thỏa thuận tạm thời đạt được hồi tháng 6 từng mở ra hy vọng chấm dứt xung đột và thúc đẩy đàm phán về chương trình hạt nhân của Iran, nhưng sau đó nhanh chóng rơi vào bế tắc. Trong bối cảnh đó, việc Mỹ chuẩn bị tung ra các biện pháp kinh tế mới được đánh giá có thể tạo thêm sức ép lên Tehran, nhưng đồng thời cũng làm gia tăng nguy cơ phản ứng cứng rắn từ Iran. Nếu căng thẳng tiếp tục kéo dài, eo biển Hormuz có thể trở thành điểm nóng không chỉ về an ninh mà còn về kinh tế toàn cầu. Bất kỳ sự gián đoạn kéo dài nào đối với hoạt động vận tải qua tuyến đường huyết mạch này đều có khả năng tác động trực tiếp đến giá dầu, chi phí vận chuyển và nguồn cung năng lượng quốc tế.

AN BÌNH