Ngày 7-11, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) thông báo thành lập Lực lượng Đặc nhiệm Iron Gate (Cổng Sắt), nhằm ngăn chặn các tuyến vận chuyển vũ khí, vật tư và hàng hóa thuộc diện trừng phạt vào Iran. Đây là bước mở rộng chiến dịch gây sức ép của Washington, vốn trước đó tập trung chủ yếu vào hoạt động phong tỏa các cảng biển Iran.

Theo CENTCOM, lực lượng đặc nhiệm gồm khoảng 20 nhân sự dân sự và quân sự, đặt trụ sở tại Tampa, bang Florida, có nhiệm vụ phối hợp với các cơ quan Chính phủ Mỹ giám sát, ngăn chặn việc vận chuyển vũ khí tiên tiến, công nghệ lưỡng dụng và vật liệu bị cấm vận qua biên giới trên bộ cũng như khu vực Biển Caspi.

Tư lệnh CENTCOM, Đô đốc Brad Cooper, cho biết sáng kiến này nhằm hạn chế khả năng Iran tiếp nhận trang thiết bị quân sự, khôi phục các nhà máy sản xuất vũ khí và bổ sung nguồn lực cho quân đội. Ngày 9-11, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố Iron Gate đã được triển khai đầy đủ và phát huy hiệu quả. Trên mạng xã hội Truth Social, ông khẳng định kết hợp với phong tỏa hải quân, các biện pháp mới khiến rất ít hàng hóa có thể ra vào Iran.

Mở rộng sức ép, thu hẹp không gian kinh tế của Iran

Việc thành lập Iron Gate diễn ra trong bối cảnh Mỹ tiếp tục phong tỏa các cảng biển Iran. Theo CENTCOM, chiến dịch đã ngăn Tehran xuất khẩu lượng dầu thô trị giá hơn 25 tỷ USD. Các biện pháp kiểm soát được áp dụng đối với tàu thuyền ra vào cảng Iran, ngoại trừ những chuyến hàng viện trợ nhân đạo.

Chiến lược của Mỹ hiện hướng đến gây sức ép đồng thời trên nhiều tuyến vận tải. Iran có chung đường biên giới với 7 quốc gia, gồm Afghanistan, Armenia, Azerbaijan, Iraq, Pakistan, Thổ Nhĩ Kỳ và Turkmenistan. Đây đều là những hướng giao thương quan trọng đối với hoạt động trao đổi hàng hóa và duy trì nguồn cung của Tehran.

Đáng chú ý, Bộ trưởng Ngoại giao Iraq Fuad Hussein cho biết Washington đã yêu cầu Baghdad đóng phần lớn các cửa khẩu biên giới với Iran, chỉ giữ lại hai cửa khẩu. Động thái này cho thấy Mỹ muốn huy động sự phối hợp của các nước trong khu vực, song việc thực hiện còn phụ thuộc vào lợi ích kinh tế và quan hệ của từng quốc gia với Tehran.

Giới phân tích nhận định kiểm soát toàn bộ các tuyến tiếp tế của Iran là nhiệm vụ không dễ dàng. Ông Michael Mulroy, cựu Phó Trợ lý Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ phụ trách Trung Đông, cho rằng Iron Gate có thể giúp Washington nhận diện các mạng lưới vận chuyển vũ khí và theo dõi những tuyến vận chuyển năng lượng của Tehran.

Tuy nhiên, Iran có mạng lưới giao thương lâu đời và nhiều đối tác tại châu Á. Các vật liệu phục vụ sản xuất vũ khí có thể được mua từ nhiều nguồn, trung chuyển qua các công ty và quốc gia khác trước khi đến Iran, khiến việc kiểm soát nguồn cung trở nên khó khăn.

Tại Biển Caspi, Mỹ cũng khó triển khai kiểm soát nếu không có sự hợp tác của các quốc gia ven biển. Một số chuyên gia cho rằng Azerbaijan khó tham gia sâu vào chiến dịch nếu điều đó làm gia tăng căng thẳng với Nga. Vì vậy, Iron Gate có thể tạo thêm sức ép nhưng chưa chắc đủ khả năng cắt đứt các tuyến giao thương của Iran.

Tehran cảnh báo đáp trả, nguy cơ leo thang quân sự

Trước động thái của Washington, Iran bác bỏ khả năng các biện pháp mới có thể khiến nền kinh tế nước này sụp đổ. Ngày 8/11, người phát ngôn IRGC Hossein Mohebi tuyên bố Iron Gate sẽ thất bại, đồng thời khẳng định Tehran đã chuẩn bị đối phó với những nỗ lực cô lập kinh tế.

Ông Mohebi cảnh báo Iran sẽ đáp trả mạnh hơn nếu Mỹ tấn công các tàu thuyền của nước này. Trong khi đó, Chuẩn tướng Ali Belali, cố vấn của Tư lệnh Lực lượng Hàng không Vũ trụ IRGC, khẳng định quân đội Iran đang duy trì trạng thái sẵn sàng chiến đấu và sẽ phản ứng quyết liệt nếu đối phương có hành động quân sự mới.

Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran Mohsen Rezaei cũng cảnh báo Mỹ sẽ phải đối mặt với đòn đáp trả mang tính hủy diệt nếu phát động cuộc chiến mới. Những tuyên bố này cho thấy Tehran đang kết hợp phản đối sức ép kinh tế với thông điệp răn đe quân sự.

Căng thẳng gia tăng sau những diễn biến tại eo biển Hormuz. IRGC thông báo 3 tàu chở dầu phát nổ và bốc cháy tại khu vực này sáng 8/11, nhưng không công bố danh tính, quốc tịch hay thiệt hại cụ thể. Trong khi đó, Cơ quan Điều hành Thương mại Hàng hải Vương quốc Anh (UKMTO) ghi nhận một tàu chở dầu bốc cháy ngoài khơi Khasab, Oman, ngày 7-11, buộc thủy thủ đoàn sơ tán; một tàu khác cũng bị vật thể chưa xác định tấn công. Hiện chưa có xác nhận độc lập về nguyên nhân các vụ việc.

Cùng thời điểm, Israel tiếp tục phát tín hiệu cứng rắn với Tehran. Bộ trưởng Quốc phòng Israel Israel Katz tuyên bố các hoạt động nhằm vào Iran chưa kết thúc, đồng thời cáo buộc nước này nối lại nỗ lực sở hữu vũ khí hạt nhân và tiếp tục đe dọa Israel.

Ngoại giao đứng trước sức ép từ các động thái quân sự

Trong khi các bên liên tục cảnh báo, nỗ lực ngoại giao nhằm ngăn xung đột lan rộng vẫn được duy trì. Ngày 6-11, Tổng thống Trump điện đàm với Quốc vương Qatar Sheikh Tamim bin Hamad Al Thani về tình hình khu vực. Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cũng cho biết đã trao đổi với ngoại trưởng hơn 10 quốc gia trong vòng 48 giờ.

Thủ tướng Qatar Sheikh Mohammed bin Abdulrahman Al Thani nhận định các nỗ lực ngoại giao đã góp phần ngăn tình hình vượt khỏi tầm kiểm soát, đồng thời kêu gọi các bên ưu tiên giải quyết vấn đề hạt nhân và bảo đảm tự do hàng hải tại vùng Vịnh.

Tuy nhiên, triển vọng đối thoại đang chịu sức ép từ các động thái quân sự. Tại Mỹ, một số cố vấn được cho là đã thúc giục ông Trump nối lại các chiến dịch quân sự quy mô lớn trước khi Quốc hội khóa mới nhậm chức vào tháng 1/2027. Trong khi đó, Tổng thống Trump vừa để ngỏ khả năng có thêm hành động quân sự, vừa tuyên bố không muốn phá hủy thêm lãnh thổ Iran.

Về phía Tehran, những tuyên bố răn đe và khẳng định không chấp nhận bị cô lập cho thấy nước này chưa có dấu hiệu nhượng bộ. Trong bối cảnh eo biển Hormuz vẫn là điểm nóng của hoạt động vận tải năng lượng toàn cầu, bất kỳ sự cố hàng hải hay hành động quân sự mới nào cũng có thể khiến tình hình chuyển biến khó lường.

Iron Gate có thể giúp Mỹ mở rộng phạm vi gây sức ép lên Iran, nhưng khả năng cô lập hoàn toàn Tehran vẫn còn nhiều hạn chế. Khi phong tỏa kinh tế đi kèm những cảnh báo quân sự ngày càng gay gắt, thách thức lớn nhất hiện nay là ngăn các biện pháp gây sức ép vượt khỏi giới hạn, đẩy Trung Đông vào một vòng xoáy xung đột mới.

AN BÌNH