“Giữ lửa” nghề điêu khắc gỗ
Nghệ nhân nhân dân Huỳnh Sướng là truyền nhân đời thứ 13 của gia tộc điêu khắc gỗ nổi tiếng ở làng mộc Kim Bồng (phường Hội An). Tuổi thơ ông gắn với tiếng cưa, tiếng đục, gieo vào lòng ông tình yêu đặc biệt với gỗ. Từ lúc bé, ông được cha dạy cách nhìn vân gỗ, cầm đục và tạo hình cho từng sản phẩm. Khi lớn lên, ông quyết định “giữ lửa” nghề truyền thống của gia đình. Ông theo cha tham gia tu bổ nhiều công trình, di tích dần dần nghề chạm khắc gỗ ăn sau vào máu thịt, trở thành niềm đam mê bất tận.
Căn nhà ông Sướng nằm trong lòng Phố cổ Hội An, trưng bày hàng ngàn sản phẩm điêu khắc, mỗi tác phẩm đều mang vẻ đẹp riêng, vừa tinh xảo vừa đậm nét mộc mạc. Ông Sướng đặt tác phẩm “Cội nguồn” - một trong những tác phẩm ông xem như kết tinh của cả đời làm nghề ở vị trí trang trọng giữa căn nhà. Tác phẩm mang hình dáng quả bầu, xung quanh được điêu khắc hàng trăm con rồng cùng những hoa văn cầu kỳ, sống động. Năm 2010, “Cội nguồn” được lựa chọn là một trong những tác phẩm xuất sắc tại cuộc thi sản phẩm thủ công Việt Nam. Ngoài ra, tác phẩm “Thiên đàng” của Nghệ nhân Huỳnh Sướng đoạt giải Ba Hội thi sản phẩm thủ công mỹ nghệ Việt Nam năm 2024 do Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tổ chức.
“Có người trả rất nhiều tiền để mua lại tác phẩm “Cội nguồn” và “Thiên đàng” nhưng tôi không bán. Với tôi đó không chỉ giải thưởng, mà là niềm tự hào đối với nghề truyền thống của gia đình. Tôi quyết định lưu giữ lại cho thế hệ con cháu, xem đó làm động lực để cố gắng đạt thành tựu cao hơn”, ông Sướng tâm sự.
Nghệ nhân Huỳnh Sướng còn là người tiên phong đưa sản phẩm mộc thủ công của Việt Nam ra thế giới. Những đơn hàng từ Anh, Pháp, Mỹ, Canada... đổ về xưởng mộc của ông ngày một nhiều. Khách hàng quốc tế đặc biệt ưa chuộng các dòng nội thất cao cấp như bàn ghế, giường tủ được chế tác thủ công hoàn toàn. Dù giá rất cao, nhưng khách hàng vẫn lấy, bởi họ không mua một món đồ nội thất mà là một tác phẩm nghệ thuật độc bản.
Với những đóng góp cho nghề mộc truyền thống, năm 2013 ông Huỳnh Sướng được phong tặng danh hiệu Nghệ nhân Ưu tú. Đến năm 2025, ông tiếp tục được phong tặng danh hiệu Nghệ nhân nhân dân.
Bắt gốc tre phải bật cười
Căn nhà ông Huỳnh Phương Đỏ nằm dưới chân cầu Đế Võng, cách Phố cổ Hội An hơn 2km thường xuyên có du khách tìm đến để tận mắt nhìn ông “thổi hồn”, biến những gốc tre vô tri thành hình dạng mặt cười đầy sống động. Chỉ mất khoảng 15 phút, ông Đỏ đã tạo ra tác phẩm khuôn mặt ông Thọ với nụ cười đầy ấm áp, khiến nhiều du khách thích thú.
Nghệ nhân Huỳnh Phương Đỏ chia sẻ, năm 16 tuổi, ông đã theo học nghề chạm khắc gỗ ở làng mộc Kim Bồng nổi tiếng, tạo ra nhiều tác phẩm độc đáo. Trận lũ lớn năm 1999 nước sông Hoài dâng cao khiến nhiều gốc tre mắc lại trước nhà. Nhìn thấy gốc tre có hình dạng độc đáo nên ông Đỏ vớt lên đục thử. Qua đôi bàn tay tài hoa, sau vài giờ tỉ mẩn chạm khắc, khuôn mặt cười hiện ra đầy thần thái, sinh động.
“Duyên đến với nghề điêu khắc gốc tre của tôi bắt đầu từ đó. Tác phẩm đầu tiên dù chưa đẹp, nhưng tôi mê cái thần thái của nó. Không giống như gỗ, chạm khắc gốc tre khó hơn rất nhiều, đòi hỏi người “thợ” phải tỉ mỉ, cảm nhận được cái hồn từng gốc tre mới tạo ra tác phẩm độc đáo, sinh động. Mỗi gốc tre đều có hình dáng riêng nên cách tạo hình cũng khác nhau. Gốc cong nhiều có thể trở thành ông lão câu cá hoặc tượng lã vọng. Gốc nhiều rễ dài sẽ hợp với tượng Phúc - Lộc - Thọ, còn rễ ngắn lại phù hợp để tạo hình Quan Công, Thần Tài, Bồ Đề Đạt Ma...”, ông Đỏ tâm sự.
Thời gian đầu, để hoàn thành một tác phẩm ông Đỏ phải mất vài giờ, thậm chí cả tuần. Nhưng khi đã quen tay, bây giờ ông Đỏ chỉ cần nhìn hình dáng gốc tre, chỉ mất hơn 10 phút để tạo ra một tác phẩm độc đáo. Với 27 năm trong nghề, Nghệ nhân Huỳnh Phương Đỏ đã tạo ra hơn 5.000 tác phẩm độc đáo, mỗi tác phẩm mang hình hài riêng, không có cái thứ hai giống hệt.
Ngoài cơ sở tại nhà, ông mở thêm điểm trưng bày các tác phẩm chạm khắc từ gốc tre trên đường Bạch Đằng (Phố cổ Hội An) để phục vụ du khách tham quan, mua làm quà lưu niệm. Nhiều du khách tỏ ra thích thú khi tận mắt chứng kiến Nghệ nhân Huỳnh Phương Đỏ chạm khắc những gốc tre vô tri thành tác phẩm mặt cười sống động.
“Cây tre là biểu tượng cho sự đoàn kết, bất khuất, ý chí kiên cường của dân tộc Việt Nam. Vì thế, tôi quyết định chọn chặm khắc tác phẩm trên gốc tre để mỗi người dân Việt Nam không chỉ cảm nhận được cái hồn mộc mạc làng quê thanh bình, mà còn lưu giữ giá trị văn hóa của dân tộc. Du khách nước ngoài mang những sản phẩm chế tác từ tre, góp phần giới thiệu, quảng bá bản sắc văn hóa của con người Việt Nam thuần hậu đến với cộng đồng thế giới”, Nghệ nhân Huỳnh Phương Đỏ tâm sự.

LÊ VƯƠNG