(Cadn.com.vn) - Trong chuyến công tác mới đây, tôi bất ngờ khi biết ngôi đình làng Ái Mỹ Đông (Đại An -  Đại Lộc - Quảng Nam) được các đời vua Nguyễn phong đến 21 sắc phong và cho đến nay vẫn được người dân gìn giữ một cách cẩn thận. Những sắc phong này ẩn chứa nhiều tư liệu, sử liệu quý giá về vùng đất Quảng Nam xưa không chỉ cần thiết cho những nhà nghiên cứu sử học mà còn đối với tất cả những ai yêu mến và tự hào về vùng đất Đại Lộc anh hùng.

Đình làng Ái Mỹ Đông nằm khuất sau một lũy tre, giữa một vườn chuối xanh um. Lối vào ngôi đình là một đường đất nhỏ hẹp, và bậc thang lên xuống đình được kê bằng một tấm ván nhỏ cũ kỹ... Nếu chỉ nhìn vào vẻ bề ngoài đơn sơ ấy hẳn nhiều người khó tin, ngôi đình này có được 21 sắc phong qua các đời vua Nguyễn. Tôi đến đình làng Ái Mỹ Đông, đúng vào lúc những người thợ vừa hoàn tất công việc sơn sửa lại ngôi đình vậy nên trông nó mất đi ít nhiều nét cổ kính.

Tuy nhiên bên trong ngôi đình vẫn còn giữ nguyên kiến trúc có từ ngày xưa. Mái đình được lợp bằng ngói âm dương, toàn bộ các cột, rường, kèo của đình được chạm khắc hình đầu rồng hết sức tinh xảo, sống động và đặc biệt có cả một bộ kiếm gỗ do các vua ban vẫn còn giữ nguyên. Khi tôi ngỏ ý muốn được tận mắt nhìn các sắc phong, thì mãi một lúc lâu ông Lê Hóa (năm nay đã 80 tuổi), là người được giao trọng trách gìn giữ các sắc phong mới đem ra.

Đình làng Ái Mỹ Đông mới được người dân tu sửa lại. Ảnh: H.A

Ông giải thích: “Sắc phong này tôi phải cất kỹ, không phải ai cũng được xem. Nếu vì lý do gì bị mất thì tôi có tội với làng xã lắm”. Ông kể: “Trước đây, ông nội tôi được làng giao trọng trách gìn giữ các sắc phong này, sau ông tôi sức yếu nên giao lại các sắc phong này cho làng. Nhưng thời điểm ấy, chiến tranh loạn lạc nên không ai quản lý. Trước khi mất, ông tôi nói các sắc phong này quý lắm và dặn tôi phải giữ gìn không được để mất, nên tôi đã đem tất cả giấu trong đình làng. Sau ngày giải phóng tôi đem về nhà gìn giữ và rất may là các sắc phong không bị hư hại nhiều”...

Khi ông Hóa lần giở từng sắc phong ra xem, tôi không khỏi bất ngờ trước những gì mình nhìn thấy. Có đến 21 sắc phong, trên mỗi sắc phong đều còn dấu ấn triện của các đời vua Nguyễn và các chữ Hán Nôm ghi chức danh, vật phẩm mà vua ban tặng. Vị vua đầu tiên phong sắc cho đình làng Ái Mỹ Đông là vua Minh Mạng, trong đó còn ghi rõ: “Minh Mạng năm thứ 7, ngày 17 – 9 năm Bính Tuất (1826), sắc phong bạch mã chi chi thần, gia tặng lợi vật chi thần”.

Ông Lê Hóa - người gìn giữ những sắc phong.

Theo hiểu biết của chúng tôi, thì đây là một trong những sắc phong cổ nhất của vùng Quảng Nam. Trong 21 sắc phong mà đình làng Ái Mỹ Đông được phong thì vua Minh Mạng 2 lần sắc phong, vua Thiệu Trị 4 lần sắc phong, vua Tự Đức 6 lần sắc phong, vua Đồng Khánh 3 lần, vua Duy Tân 2 lần và vua Khải Định 1 lần sắc phong, ngoài ra còn có 3 sắc phong khác nhưng đáng tiếc là không còn nguyên vẹn.

Ông Hoàng Minh Chánh, một lão làng ở đây kể: Nguyên thủy ngôi đình không nằm ở làng Ái Mỹ Đông mà nằm ở vị trí khác, sau do lũ lụt nên người dân mới dời đình về đây. Ngôi đình được xây dựng vào năm Vĩnh Trị thứ 3 (1678), tức là cách đây đã hơn 340 năm, được trùng tu vào năm Thành Thái thứ 19, hiện trên cây đòn đông của đình còn khắc ghi lại năm trùng tu và giờ thượng lương của đình làng Ái Mỹ Đông. “Ngày trước làng tổ chức cúng đình lớn lắm, ba bốn ngày liền. Nghe ông tôi kể thì mỗi lần rước sắc phong thì làng cúng to lắm, người dân trong xã ai cũng phải đến dự. Sắc đưa về đến đình thì chép thêm ra một bản, giống như bản chính, rồi lập một hương án, đặt lên, vái 5 vái (thay thần tạ ơn vua - TG).

Bộ kiếm gỗ vua ban vẫn còn trong ngôi đình.

Sau đó hóa bản sao đi, còn bản chính thì rước vào trong đình” - ông Chánh kể. Không chỉ lưu giữ nhiều sắc phong, đình làng Ái Mỹ Đông còn gắn liền với nhiều sự kiện lịch sử. Trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và Mỹ nơi đây đã trở thành chỗ hoạt động của lực lượng cách mạng và du kích địa phương, vào năm 1945, đình làng được dùng làm cơ quan chính phủ lâm thời của xã. Ngoài ra, bên cạnh đình còn có một ngôi chùa nhỏ mà theo các bậc bô lão ở đây thì tuổi của ngôi chùa còn lâu hơn đình.

Đình làng Ái Mỹ Đông chứa đựng nhiều giá trị văn hóa, lịch sử như vậy nhưng chưa được quan tâm đúng mức. Gần đây đình mới được tu sửa lại bằng tiền đóng góp của dân và các nhà hảo tâm. Và do trong một thời gian dài không được bảo quản đúng cách nên hiện nay 21 sắc phong và bộ binh khí do vua tặng đang bị hư hại. Một cán bộ bảo tàng của H. Đại Lộc cho biết: di tích đình chùa làng Ái Mỹ Đông đã được công nhận là di tích cấp tỉnh nhưng do kinh phí của huyện hạn hẹp nên chưa thể hỗ trợ người dân trùng tu ngôi đình.

Thiết nghĩ, không dễ có một ngôi đình làng còn được những di vật cổ quý hiếm như đình Ái Mỹ Đông, nên chăng các ban, ngành chức năng liên quan của tỉnh Quảng Nam nên có kế hoạch trùng tu đình và lưu giữ những bảo vật quý hiếm này. Vì sắc phong không chỉ là một tác phẩm nghệ thuật độc đáo mà còn là nguồn tư liệu quý chứa đựng nhiều thông tin chính xác có thể bổ khuyết cho chính sử hoặc các nguồn thư tịch cổ khác. Đồng thời qua đó, chúng ta có thể hiểu thêm về phong tục tập quán, đời sống tâm linh, tín ngưỡng dân gian, nghệ thuật hội họa, kỹ thuật làm giấy cổ xưa...  Ngoài ra sắc phong còn là một tác phẩm thư pháp Hán Nôm độc đáo.

Lưu Hoàng Anh