Nhà thơ, liệt sĩ Trần Quang Long: Trái tim thơ đập mãi!

Thứ bảy, 27/07/2013 09:14

(Cadn.com.vn) - 25 tuổi, Trần Quang Long đã có bài thơ "Thưa Mẹ, Trái tim" nổ vang như súng trận: Con sẽ vót nhọn thơ thành chông/Xuyên vào gan lũ giặc/... Nếu thơ con bất lực/Con xin nguyện trọn đời/Dùng chính quả tim làm trái phá/Sống chết một lần thôi!... Con người "sống chết một lần thôi" ấy đã trải qua bao nhiêu lần bị địch bắt bớ giam cầm vẫn cháy bừng lý tưởng sống vì dân, vì nước.

Chị Trần Thị Kiên Trinh, em gái của Long, kể, bố đặt tên tất cả con gái của mình là "Liên". Riêng cô em thứ 12 này, Long đã xin phép được đặt tên là Kiên Trinh. Đó chính là lời nguyện của Long khi chọn con đường dấn thân vì Tổ quốc! Ông bà Trần Quang Minh quê ở Bát Tràng, Hà Nội vào làm ăn và sinh Trần Quang Long ở Huế ngày 6-2-1941. Trần Quang Long làm thơ từ năm học lớp đệ nhất (lớp 12) Trường Quốc học Huế. Những bài thơ học trò lúc ấy đã chứng tỏ khả năng thơ tinh tế của Long: Sao em biết anh nhìn mà nghiêng nón... Bước nhẹ nghe em kẻo động vỡ tơ chiều... (Nghiêng nón). Năm 1962, Long vào lớp Việt văn, Đại học Sư phạm Huế nhưng chẳng mấy chí thú học hành, chỉ thích yêu đương, làm thơ và tranh đấu. Đi đến đâu anh cũng yêu và có thơ tình tặng các nàng: "Thôi trả cho em tình yêu thần thánh.../Trọn đời anh nào dám nói yêu ai/Vòng tay rộng thôi cũng đành hoang vắng...".

Nhà thơ Trần Quang Long

5 năm (1963 -1968) mới thật sự là giai đoạn dấn thân quyết liệt của Long. Đêm Phật Đản 1963, Long dắt bạn gái xuống bờ sông Hương xem thả đèn. Đến cầu Trường Tiền, chứng kiến cảnh lính Ngô Đình Diệm đàn áp dã man tín đồ Phật giáo, thế là Long cùng lực lượng sinh viên Phật tử chống Diệm từ đó! Anh là Trưởng Ban báo chí của Tổng Hội sinh viên Huế, chủ trương ra tạp chí "Đất mới", sáng lập "Nhóm thanh niên chống xa hoa phóng đãng" và "Quán bạn". Tháng 8-1963, Trần Quang Long bị địch bắt. Bọn chúng cho người đến nhà giam bảo anh ký vào tờ cam đoan để được bảo lãnh về với gia đình nhưng Long từ chối. Đến cuối năm Diệm bị giết anh mới được tha. Ra tù, anh tiếp tục ra các tờ báo và biên tập các tập thơ "Sinh viên Huế", "Đất mới", "Dân". Năm 1964, khi sắp tốt nghiệp đại học, Long lại bị bắt vô tù lần nữa vì bài thơ "Hồi kết cuộc" đăng trên tờ DÂN số 3, phản đối trò "triển lãm xác Việt cộng" của tướng Nguyễn Chánh Thi, tư lệnh quân đoàn I ngụy. Gia đình phải bán ngôi nhà ở đường Hàng Bè "lo lót" cho Long ra tù để thi tốt nghiệp đại học. Năm 1965, Trần Quang Long gia nhập Hội Liên hiệp Thanh niên Giải phóng Trung Trung Bộ, được đưa vào vùng giải phóng Điện Bàn, Quảng Nam tập huấn một thời gian rồi trở về Huế.

Cuối năm 1965, tốt nghiệp Đại học, Trần Quang Long vào dạy học tại Trường Trung học Cường Để, Quy Nhơn. Anh lại vừa dạy học vừa thảo truyền đơn, viết biểu ngữ chống chiến tranh, tổ chức cho cả ngàn sinh viên học sinh biểu tình và thành lập "Lực lượng bảo vệ Dân tộc Bình Định" do anh làm chủ tịch. Cuộc đấu tranh của tuổi trẻ Quy Nhơn bị đàn áp dã man. Trần Quang Long bị chúng đánh gãy chân. 119 thầy giáo và học sinh bị bắt. Trước khi vào tù, một học sinh trường Bồ Đề đã cởi chiếc áo trắng đầy máu đang mặc trên người đưa cho thầy Long đề bài thơ bốn câu ca ngợi tinh thần đấu tranh của học sinh. Chiếc áo có bài thơ đẫm máu chuyền tay nhau, tất cả đều ký tên được người học sinh đó gìn giữ suốt 40 năm, đến năm 2005, mới trao lại cho Bảo tàng cách mạng tỉnh Bình Định.

Lần ấy Trần Quang Long bị địch đưa lên Quân Y viện Pleiku nhằm cách ly anh với phong trào sinh viên. Được gia đình "chạy" ra tù và được đi dạy ở Cần Thơ, nhưng vào đây lập tức Long nối đường dây với "phong trào", trở thành Chủ tịch Hội Sinh viên sáng tác thuộc Tổng hội Sinh viên Sài Gòn. Anh tuyển chọn thơ sinh viên "Tiếng hát những người đi tới" để cổ vũ đấu tranh. Đây là thời kỳ sáng tác nở rộ nhất của anh. Hơn một năm mà hàng trăm bài thơ ra đời, trong đó có những bài nổi tiếng như "Thưa Mẹ, Trái tim", "Lớn lên không ngừng", "Nụ cười chiến thắng"... Bài thơ "Nụ cười chiến thắng" dài 60 câu , Trần Quang Long xúc động viết ngay sau khi xem phiên tòa xử chị Võ Thị Thắng, nữ sinh trường Gia Long Sài Gòn, tham gia tự vệ thành, bị bắt trong Tổng tấn công Mậu Thân 1968, bị Tòa án Quân sự ngụy quyền xử 20 năm khổ sai. Trần Quang Long đã mô tả chị Võ Thị Thắng với những nét ký họa rất đẹp: Người nữ sinh Gia Long/Giữa đất Sài Gòn đói nghèo khốn khổ/Giã từ nhà trường, xếp chồng sách vở/Khoác bà ba đen bàn chân nhỏ lên đường. Hình tượng "Nụ cười chiến thắng" trong thơ Trần Quang Long đã trở thành biểu tượng của tuổi trẻ Sài Gòn bất khuất.

Thời kỳ này, Trần Quang Long kết hôn với Tôn Nữ Quỳnh Như, con gái Giáo sư Tôn Thất Dương Kỵ, Đại học Văn khoa Sài Gòn. Quỳnh Như lúc này là sinh viên Đại học Kiến trúc Sài Gòn vừa tham gia phong trào sinh viên, là cơ sở trong đường dây của giáo sư Lê Quang Vịnh. Long dạy học ở Cần Thơ, Quỳnh Như thì ở Sài Gòn. Giữa năm 1967, Quỳnh Như có thai, viết thư cho vợ, anh dặn nếu sinh con trai thì đặt tên Xuân Thắng, con gái tên Ngọc Chân (Ngọc là tên ở nhà của Quỳnh Như).

Mùa Xuân 1968, cuộc tổng tiến công Mậu Thân, Mặt trận Liên minh các Lực lượng Dân tộc Dân chủ và Hòa bình miền Nam Việt Nam ra đời. Giáo sư Tôn Thất Dương Kỵ là Tổng thư ký, còn Trần Quang Long là Ủy viên Mặt trận Liên minh Dân tộc Dân chủ Sài Gòn. Anh xông xáo cùng bạn bè tổ chức lực lượng đấu tranh. Địch phản công, chúng bắt Quỳnh Như vào tù. Thoát về Cần Thơ, rồi vào chiến khu, Trần Quang Long viết lá thư cuối cùng cho vợ ngày 26-2-1968: " ... Anh ra đi giữa lúc này, giữa lúc em đang sắp tới ngày sinh nở, lại ở trong tù, anh thật chua xót vô cùng... Tình trạng khổ cực của chúng mình là tình trạng chung, nếu đem so sánh với sự hy sinh anh dũng của bao nhiêu người khác, thật chưa đáng vào đâu... Anh tin tưởng "Xuân Thắng" sẽ về một ngày rất gần...". Trần Quang Long làm rất nhiều thơ gửi ra miền Bắc. Năm 1974, Nhà xuất bản Giải phóng in tập thơ "Thưa Mẹ, trái tim" của anh.

Tài năng đang ở độ sung mãn thì Trần Quang Long hy sinh tại rừng Tây Ninh ngày 11-10-1968 do một trận bom B52 của giặc Mỹ rơi trúng miệng hầm! Như thế là Trần Quang Long ra đi khi chưa biết vợ mình đã sinh con trai ngay trong tù, đặt tên là Trần Xuân Thắng, đúng như ước vọng của anh. Gia đình phải "chạy" tiền, mẹ con mới được tha. Quỳnh Như một năm sau mới hay tin chồng hy sinh. Chị đã khóc, đề sau một tập thơ của anh: "Một năm sau em mới biết mình đã mất. Em không hiểu một năm vừa qua em sống bằng nguồn năng lượng nào?!". Chị Quỳnh Như ở vậy nuôi con cho đến năm 1978, chị mất vì bệnh gan...

Trần Quang Long ơi, trong thơ anh viết rất hay về trái tim, buồng tim, trái tim con là thơ, dùng quả tim làm trái phá... 27 tuổi đời quá ngắn ngủi, nhưng trái tim thơ của Trần Quang Long vẫn còn đập mãi với cuộc đời này, với đất nước này...

Ngô Minh