Mỹ hoãn tấn công Iran phút chót

Trong bài đăng trên mạng xã hội Truth Social ngày 18-5, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết ông đã chỉ thị Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth, Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Daniel Caine cùng quân đội Mỹ không triển khai cuộc tấn công nhằm vào Iran vốn được lên kế hoạch vào ngày 19-5.

Theo ông Trump, quyết định được đưa ra sau khi Quốc vương Qatar Tamim bin Hamad Al Thani, Thái tử Saudi Arabia Mohammed bin Salman và Tổng thống UAE Mohammed bin Zayed Al Nahyan đề nghị Washington tạm hoãn chiến dịch quân sự để tạo cơ hội cho các cuộc đàm phán đang diễn ra. Nhà lãnh đạo Mỹ nhấn mạnh ưu tiên hàng đầu của Washington là bảo đảm Iran không sở hữu vũ khí hạt nhân. Tuy nhiên, ông cũng cảnh báo quân đội Mỹ đã được đặt trong trạng thái sẵn sàng triển khai "một cuộc tấn công tổng lực quy mô lớn" nếu không đạt được thỏa thuận phù hợp.

Trước đó, nhiều nguồn tin từ truyền thông Mỹ cho biết Nhà Trắng và Israel đã thảo luận khả năng nối lại chiến dịch quân sự nhằm vào Iran sau khi Washington đánh giá phản hồi mới nhất từ Tehran chưa đáp ứng yêu cầu của Mỹ. Báo The New York Times cho biết các phương án được cân nhắc bao gồm không kích quy mô lớn vào các cơ sở hạt nhân của Iran và thậm chí triển khai lực lượng đặc nhiệm để thu giữ uranium làm giàu. Giới chức Israel cũng được cho là đã tham vấn chặt chẽ với Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) trong những ngày gần đây. Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu nhiều lần khẳng định Tel Aviv sẵn sàng nối lại chiến dịch quân sự nếu Iran tiếp tục chương trình hạt nhân.

Căng thẳng tại Trung Đông leo thang mạnh kể từ cuối tháng 2 khi Mỹ và Israel tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào Iran, kéo theo các đòn đáp trả từ Tehran nhằm vào Israel và các đồng minh của Washington ở vùng Vịnh. Cuộc khủng hoảng cũng khiến eo biển Hormuz nhiều lần bị gián đoạn hoạt động hàng hải, gây lo ngại cho thị trường năng lượng toàn cầu. Dù một lệnh ngừng bắn đã có hiệu lực từ ngày 8-4 thông qua vai trò trung gian của Pakistan, các cuộc đàm phán sau đó chưa thể tạo ra thỏa thuận lâu dài. Tổng thống Trump sau đó gia hạn đình chiến vô thời hạn nhưng vẫn duy trì sức ép đối với Iran bằng các biện pháp phong tỏa và trừng phạt.

Iran đưa ra đề xuất hòa bình 14 điểm

Trong bối cảnh nguy cơ xung đột tái bùng phát, Iran đã gửi tới Mỹ đề xuất hòa bình mới gồm 14 điểm thông qua trung gian Pakistan. Theo hãng thông tấn Tasnim News Agency, văn kiện này tập trung vào các biện pháp chấm dứt xung đột và xây dựng lòng tin giữa hai bên.

Các nội dung chính của đề xuất bao gồm chấm dứt chiến sự trên mọi mặt trận, dỡ bỏ phong tỏa hàng hải, mở lại eo biển Hormuz, hủy các lệnh trừng phạt và giải phóng tài sản bị đóng băng của Iran ở nước ngoài. Tehran cũng đề nghị các vấn đề liên quan đến chương trình hạt nhân và làm giàu uranium sẽ được xử lý ở các vòng đàm phán tiếp theo.

Một số nguồn tin cho biết Washington đã phát tín hiệu mềm mỏng hơn khi chấp nhận để Iran duy trì một phần hoạt động hạt nhân dân sự dưới sự giám sát của International Atomic Energy Agency (IAEA). Ngoài ra, Mỹ được cho là đã đồng ý giải phóng một phần tài sản bị đóng băng của Tehran và xem xét miễn trừ một số lệnh trừng phạt dầu mỏ trong thời gian đàm phán diễn ra. Tuy nhiên, phía Mỹ chưa xác nhận chính thức các thông tin này.

Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian khẳng định Tehran sẵn sàng đối thoại nhưng sẽ không "cúi đầu trước bất kỳ thế lực nào". Trong khi đó, Thứ trưởng Ngoại giao Iran Kazem Gharibabadi nhấn mạnh mọi thỏa thuận phải bảo đảm Mỹ chấm dứt gây sức ép quân sự và dỡ bỏ toàn bộ trừng phạt đối với Iran.

Giới quan sát nhận định việc Mỹ hoãn tấn công Iran vào phút chót cho thấy cả Washington và Tehran đều muốn tránh nguy cơ một cuộc chiến toàn diện tại Trung Đông. Tuy nhiên, bất đồng sâu sắc về chương trình hạt nhân, trừng phạt kinh tế và hiện diện quân sự của Mỹ trong khu vực tiếp tục là những trở ngại lớn đối với tiến trình đàm phán.

Iran muốn chuyển uranium làm giàu cho Nga Iran được cho là sẵn sàng chuyển giao kho uranium làm giàu cao cho Nga như một phần trong đề xuất hòa bình mới gửi tới Mỹ thông qua Pakistan. Thông tin do kênh truyền hình Al Hadath của Saudi Arabia dẫn từ một tài liệu rò rỉ công bố. Theo nguồn tin, Tehran chấp nhận đóng băng chương trình hạt nhân trong thời gian dài với điều kiện số uranium làm giàu cao được chuyển cho Nga thay vì Mỹ. Tuy nhiên, Iran vẫn bác bỏ khả năng từ bỏ hoàn toàn chương trình hạt nhân của mình. Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi ngày 15-5 cho biết Tehran sẵn sàng thảo luận đề xuất Nga tiếp nhận uranium làm giàu của Iran, song vấn đề này sẽ được xem xét ở giai đoạn sau. Trước đó, Tổng thống Nga Vladimir Putin khẳng định Moscow vẫn coi đây là giải pháp khả thi nhằm hạ nhiệt căng thẳng. Theo Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA), Iran hiện sở hữu hơn 400kg uranium làm giàu ở mức 60%, trong khi mức cần thiết để chế tạo vũ khí hạt nhân thường là 90%.

Doanh nghiệp toàn cầu thiệt hại 25 tỷ USD vì xung đột ở Iran Xung đột giữa Mỹ - Israel và Iran đang gây ra những tác động kinh tế nghiêm trọng đối với doanh nghiệp toàn cầu, với tổng thiệt hại ước tính ít nhất 25 tỷ USD, theo Reuters. Giá dầu tăng mạnh sau khi eo biển Hormuz bị phong tỏa đã đẩy chi phí năng lượng, vận tải và nguyên liệu lên cao, khiến hàng trăm doanh nghiệp phải áp dụng biện pháp khẩn cấp như tăng giá, cắt giảm sản lượng, đình chỉ chia cổ tức hoặc cắt giảm nhân sự. Ít nhất 279 tập đoàn tại Mỹ, châu Âu và châu Á cho biết bị ảnh hưởng bởi gián đoạn chuỗi cung ứng và giá nhiên liệu leo thang. Ngành hàng không chịu tác động nặng nề nhất khi chi phí nhiên liệu tăng gần gấp đôi. Các chuyên gia cảnh báo tác động thực sự của cuộc khủng hoảng vẫn chưa phản ánh đầy đủ trong báo cáo tài chính hiện nay và có thể còn nghiêm trọng hơn nếu căng thẳng Trung Đông tiếp diễn.

AN BÌNH