Theo Tờ trình số 168/TTr–UBND của UBND thành phố, nhu cầu nhà ở xã hội hiện nay tập trung chủ yếu ở các nhóm công nhân khu công nghiệp, người lao động và cán bộ, công chức. Đáng chú ý, sau quá trình sắp xếp, hợp nhất đơn vị hành chính, một lượng lớn lao động dịch chuyển về khu vực trung tâm hành chính để làm việc, kéo theo nhu cầu nhà ở tăng đột biến. Tuy nhiên, nguồn cung nhà ở xã hội trên địa bàn vẫn còn hạn chế, chưa theo kịp tốc độ gia tăng dân số và nhu cầu thực tế. Nhiều dự án nhà ở xã hội triển khai chậm hoặc chưa thể khởi động do vướng mắc về quỹ đất, thủ tục đầu tư và cơ chế ưu đãi chưa đủ hấp dẫn. Điều này khiến thị trường nhà ở xã hội rơi vào tình trạng "cung chưa đủ cầu" tại vùng lõi trung tâm, trong khi một số nơi lại tiềm ẩn nguy cơ phát triển lệch phân khúc nếu không có sự rà soát nhu cầu kỹ lưỡng. Trong bối cảnh đó, việc thực hiện mục tiêu hoàn thành 28.955 căn nhà ở xã hội giai đoạn 2025–2030 theo Quyết định số 444/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ không chỉ là nhiệm vụ, mà còn là thách thức lớn đối với chính quyền thành phố. Đồng thời, yêu cầu triển khai các quy định tại Luật Nhà ở 2023 và đảm bảo tính đồng bộ với Nghị quyết 35/2024/NQ-HĐND trước đây của Hội đồng nhân dân tỉnh Quảng Nam càng cho thấy sự cần thiết phải ban hành cơ chế hỗ trợ phù hợp với đặc thù của thành phố Đà Nẵng mới.

Một trong những vấn đề cốt lõi hiện nay là phải xác định đúng và trúng nhu cầu nhà ở xã hội. Thực tế cho thấy, nếu không có dữ liệu đầy đủ và phân tích khoa học, việc phát triển nhà ở rất dễ rơi vào tình trạng cung vượt cầu ở một số phân khúc, trong khi những nhóm thực sự cần lại không tiếp cận được. Do đó, thành phố cần tổ chức rà soát nhu cầu một cách định kỳ, theo từng nhóm đối tượng cụ thể như: công nhân, người lao động tự do, cán bộ công chức, lực lượng vũ trang,… với các tiêu chí rõ ràng về thu nhập, quy mô hộ gia đình và vị trí làm việc. Song song với đó, việc xây dựng cơ sở dữ liệu về nhà ở và thị trường bất động sản là hết sức cần thiết. Khi có dữ liệu chính xác, chính quyền có thể dự báo nhu cầu dài hạn, từ đó định hướng quy hoạch và phân bổ nguồn lực hợp lý. Đây cũng là cơ sở để tránh tình trạng đầu tư dàn trải, thiếu hiệu quả. Một giải pháp quan trọng khác là phân khúc rõ ràng các loại hình nhà ở xã hội theo mức thu nhập.

Đối với công nhân và người lao động có thu nhập thấp, cần phát triển các căn hộ diện tích nhỏ, giá thành hợp lý, đáp ứng nhu cầu ở cơ bản. Với nhóm cán bộ, công chức hoặc hộ gia đình trẻ, có thể phát triển các căn hộ diện tích trung bình, thiết kế đầy đủ công năng. Ngoài ra, mô hình nhà ở cho thuê dài hạn cũng cần được chú trọng, tạo thêm lựa chọn linh hoạt cho những người chưa đủ khả năng mua nhà. Giá cả là yếu tố then chốt quyết định khả năng tiếp cận của người dân. Do đó, cần có cơ chế kiểm soát giá bán, giá thuê nhà ở xã hội một cách chặt chẽ, đồng thời triển khai các chính sách tín dụng ưu đãi với lãi suất thấp, thời gian vay dài. Chỉ khi chi phí nhà ở phù hợp với thu nhập, nhà ở xã hội mới thực sự phát huy vai trò an sinh.

Bên cạnh đó, chất lượng nhà ở cần được đặt lên hàng đầu. Nhà ở xã hội không thể đồng nghĩa với nhà ở chất lượng thấp. Các công trình phải đảm bảo diện tích tối thiểu, thiết kế hợp lý, thông thoáng, tận dụng ánh sáng tự nhiên và tiết kiệm năng lượng. Đặc biệt, yếu tố an toàn – nhất là phòng cháy chữa cháy phải được tuân thủ nghiêm ngặt. Một điểm đáng chú ý là cần thiết kế nhà ở theo hướng linh hoạt, cho phép người mua có thể điều chỉnh công năng sử dụng theo nhu cầu, nhưng với chi phí sửa chữa thấp nhất. Điều này đòi hỏi ngay từ khâu thiết kế phải tính toán kỹ lưỡng, sử dụng các giải pháp kiến trúc mở, dễ cải tạo, phù hợp với điều kiện kinh tế của người dân.

Để hiện thực hóa các mục tiêu trên, việc hoàn thiện cơ chế chính sách là điều kiện tiên quyết. Thành phố cần sớm ban hành nghị quyết riêng về cơ chế hỗ trợ phát triển nhà ở xã hội, trong đó quy định rõ các ưu đãi về đất đai, hỗ trợ chi phí bồi thường và giải phóng mặt bằng, tín dụng, thủ tục đầu tư,... Đồng thời, cần rút ngắn quy trình phê duyệt dự án, tạo môi trường thuận lợi để thu hút doanh nghiệp tham gia. Quỹ đất cũng là yếu tố quyết định. Theo đó cần chủ động quy hoạch quỹ đất dành riêng cho nhà ở xã hội, ưu tiên các vị trí gần các khu công nghiệp, khu làm việc và có hạ tầng đồng bộ. Việc tận dụng quỹ đất công, đất tái định cư chưa sử dụng cũng là hướng đi cần được tính đến. Ngoài ra, cần đa dạng hóa nguồn vốn đầu tư thông qua các hình thức hợp tác công – tư, huy động nguồn lực từ doanh nghiệp và các tổ chức tài chính. Khi có cơ chế hợp lý, nhà đầu tư sẽ sẵn sàng tham gia, góp phần tăng nguồn cung cho thị trường. Cuối cùng, việc quản lý đối tượng thụ hưởng cần được thực hiện minh bạch, chặt chẽ. Ứng dụng công nghệ trong xét duyệt, quản lý và giám sát sẽ giúp hạn chế tình trạng trục lợi chính sách, đảm bảo nhà ở xã hội đến đúng tay người cần.

Có thể thấy, phát triển nhà ở xã hội tại thành phố là một bài toán nhiều thách thức nhưng hoàn toàn có lời giải nếu có cách tiếp cận đúng đắn. Khi dự báo nhu cầu nhà ở có độ tin cậy cao, chính sách được thiết kế phù hợp và triển khai hiệu quả, nhà ở xã hội sẽ không chỉ là nơi ở, mà còn là nền tảng cho một đô thị phát triển hài hòa, bền vững – nơi mọi người dân đều có cơ hội an cư và lập nghiệp.

Minh Sơn