Theo ông Nguyễn Đức Lộc - Giám đốc Bảo tàng Lịch sử TP Huế, đơn vị vừa tiếp nhận toàn bộ trụ sở cũ UBND TP Huế và đang gấp rút xây dựng kế hoạch di dời hơn 33.000 hiện vật, tài liệu các loại về cơ sở mới. Với những hiện vật "ngoại cỡ" như xe tăng, xác máy bay, pháo…, bảo tàng sẽ phối hợp với các đơn vị quân đội để tổ chức vận chuyển an toàn - một công việc đòi hỏi cả kỹ thuật lẫn sự thận trọng tối đa.

Bảo tàng Lịch sử TP Huế hiện đang lưu giữ khối lượng hiện vật đồ sộ, trải dài từ kim loại, gốm sứ, mộc, vải, giấy đến phim ảnh, tư liệu. Trong đó có ba hiện vật được xếp hạng Bảo vật quốc gia, tiêu biểu như Bộ chóp tháp Linh Thái (thế kỷ XII-XIII) và Bệ thờ Vân Trạch Hòa (thế kỷ IX-X). Đây là những hiện vật có giá trị đặc biệt, nhưng suốt thời gian dài gần như "ngủ yên trong kho" vì thiếu không gian trưng bày đạt chuẩn.

Ít ai biết rằng, hơn 40 năm qua, Bảo tàng Lịch sử TP Huế từng phải "ở nhờ" trong khuôn viên di tích Quốc Tử Giám triều Nguyễn, bên trong Kinh thành Huế. Cuối năm 2024, bảo tàng được di dời về số 268 Điện Biên Phủ - trụ sở cũ của Tiểu đoàn 19, Bộ đội Biên phòng tỉnh Thừa Thiên - Huế. Tuy nhiên, địa điểm này nhanh chóng bộc lộ hạn chế: diện tích chật, điều kiện trưng bày không đáp ứng, phần lớn hiện vật vẫn phải cất kho, chỉ có thể tổ chức một số chuyên đề nhỏ và trưng bày ngoài trời.

Việc tiếp nhận khu nhà đất tại 24 Tố Hữu được xem là "lối mở" sau nhiều năm bế tắc. Khuôn viên rộng gần 20.000 m², hệ thống hạ tầng tương đối hoàn chỉnh, từng phục vụ công tác hành chính cấp thành phố. Theo Quyết định số 3835-QĐ-UBND ngày 16-12-2025 của UBND TP Huế, toàn bộ tài sản công này được điều chuyển cho Bảo tàng Lịch sử TP Huế quản lý, làm cơ sở hoạt động sự nghiệp lâu dài.

Tại đây, bảo tàng dự kiến hình thành các không gian chức năng rõ ràng: khu trưng bày ngoài trời dành cho xe tăng, pháo, máy bay; khu trưng bày trong nhà theo các chủ đề như lịch sử tự nhiên, quá trình hình thành đô thị Huế, các giai đoạn kháng chiến của quân và dân Huế; khu trải nghiệm - dịch vụ; kho lưu trữ và không gian làm việc chuyên môn. Cách tổ chức này không chỉ phục vụ bảo quản hiện vật mà còn hướng đến công chúng - điều mà bảo tàng lâu nay vẫn trăn trở.

Theo định hướng của UBND TP Huế, khuôn viên 24 Tố Hữu sẽ không chỉ là "địa chỉ của bảo tàng". Một phần khu đất phía cổng sau (đường Lê Viết Lượng) sẽ được bố trí cho Thư viện Tổng hợp TP Huế di dời từ đường Lê Quý Đôn về. Khi kết nối với quảng trường văn hóa và nhà thi đấu thể thao đang được đầu tư xây dựng, khu vực này được kỳ vọng hình thành một chuỗi không gian văn hóa - giáo dục - sinh hoạt cộng đồng mới của thành phố.

Tuy nhiên, có mặt bằng rộng chưa phải là tất cả. Ông Nguyễn Đức Lộc cho biết, để trưng bày hiện vật một cách khoa học và có chiều sâu lịch sử, bảo tàng vẫn cần cải tạo đáng kể không gian nội, ngoại thất của tòa nhà. Song song đó là kế hoạch đóng gói, vận chuyển hơn 33.000 hiện vật - công đoạn đòi hỏi sự tỉ mỉ, nhất là với những hiện vật có niên đại lâu năm, kết cấu yếu và hai bảo vật quốc gia của văn hóa Chăm-pa.

Với các hiện vật lớn đã xuống cấp như xe tăng, máy bay, bảo tàng sẽ đề xuất phương án bảo quản đặc thù trước khi di chuyển, tránh nguy cơ hư hại thêm. Đồng thời, đơn vị cũng tính toán đầu tư hệ thống bục nâng, mái che và xây dựng đề cương trưng bày phù hợp với vai trò của một thiết chế văn hóa trung tâm của TP Huế.

Sau nhiều năm "liệu cơm gắp mắm", việc có được một trụ sở đủ rộng, đủ điều kiện không chỉ giúp Bảo tàng Lịch sử TP Huế giải bài toán không gian, mà còn mở ra cơ hội để lịch sử địa phương được kể lại sinh động, gần gũi hơn với người dân và du khách. Vấn đề còn lại là làm sao để "ngôi nhà mới" này thực sự trở thành điểm đến văn hóa sống động, chứ không chỉ là nơi cất giữ ký ức.

Võ Thế Nghĩa