Phán quyết ngày 20-2 của Tòa án Tối cao Mỹ, với tỷ lệ 6-3, cho rằng việc chính quyền Tổng thống Trump viện dẫn Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) để áp thuế đối ứng là vượt quá thẩm quyền, đã tạo ra bước ngoặt pháp lý đáng chú ý. Tuy nhiên, chỉ vài giờ sau, ông Trump công bố mức thuế nhập khẩu toàn cầu mới 10%, rồi nâng lên 15%, dựa trên một cơ sở pháp lý khác.

Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer nhấn mạnh các thỏa thuận song phương và đa phương mà Washington đã đạt được với Liên minh châu Âu, Trung Quốc, Nhật Bản hay Hàn Quốc vẫn được duy trì. Theo ông, các thỏa thuận này không phụ thuộc trực tiếp vào cơ chế thuế quan bị tòa bác bỏ, và Mỹ kỳ vọng đối tác cũng “giữ vững cam kết”.

Tuy vậy, phía châu Âu tỏ ra thận trọng. Ủy ban châu Âu (EC) kêu gọi Washington làm rõ định hướng chính sách thuế quan sắp tới, nhấn mạnh rằng môi trường thương mại công bằng và có thể dự đoán là điều kiện tiên quyết cho hợp tác xuyên Đại Tây Dương. Ông Bernd Lange, Chủ tịch Ủy ban Thương mại Quốc tế của Nghị viện châu Âu, thậm chí đề xuất tạm dừng tiến trình phê chuẩn thỏa thuận thương mại EU – Mỹ cho tới khi có thêm sự rõ ràng. Quan hệ thương mại EU – Mỹ có quy mô đặc biệt lớn, với tổng kim ngạch hàng hóa và dịch vụ đạt khoảng 1.700 tỷ eur năm 2024. Bất kỳ sự gián đoạn nào cũng có thể tác động sâu rộng đến chuỗi cung ứng toàn cầu, từ dược phẩm, ô-tô đến hàng không và công nghệ.

Tại châu Á, phản ứng cũng không kém phần đáng chú ý. Người phát ngôn Bộ Thương mại Trung Quốc cho biết Bắc Kinh đang đánh giá toàn diện phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ, đồng thời tái khẳng định lập trường phản đối mọi hình thức áp thuế đơn phương. Trung Quốc cảnh báo các biện pháp thay thế mà Mỹ có thể sử dụng, như điều tra thương mại, vẫn tiềm ẩn nguy cơ gây căng thẳng mới.

Trong khi đó, Hàn Quốc tuyên bố sẽ tiếp tục tham vấn với Washington để bảo đảm các điều kiện xuất khẩu thuận lợi không bị phá vỡ. Bộ trưởng Thương mại Hàn Quốc khẳng định Seoul sẽ theo dõi sát phản ứng của các nước khác và hỗ trợ doanh nghiệp ứng phó với bất ổn.

Ấn Độ cũng điều chỉnh chiến thuật. Các nhà đàm phán thương mại của New Delhi đã lùi lịch chuyến thăm Washington dự kiến nhằm hoàn tất thỏa thuận tạm thời. Theo các nguồn tin, cả hai bên cần thêm thời gian đánh giá tác động của chính sách thuế mới đối với những điều khoản đã thống nhất trước đó, trong đó có mức thuế dự kiến giảm từ 25% xuống 18%.

Giới quan sát cho rằng động thái nâng thuế lên 15% của Tổng thống Trump thể hiện quyết tâm duy trì công cụ thuế quan như một đòn bẩy chiến lược, bất chấp rào cản pháp lý. Ông Greer thậm chí phát tín hiệu rằng đối tác không nên kỳ vọng việc dỡ bỏ thuế chỉ vì phán quyết của tòa, bởi chính quyền vẫn có nhiều cơ chế khác để áp dụng biện pháp thương mại.Tuy nhiên, sự thay đổi nhanh chóng trong căn cứ pháp lý và mức thuế đang làm gia tăng tính bất định. Chủ tịch Ngân hàng Trung ương châu Âu Christine Lagarde nhấn mạnh điều “cực kỳ quan trọng” hiện nay là sự rõ ràng và tuân thủ pháp luật trong các đề xuất mới, nhằm tránh các tranh chấp kéo dài.

Trong bối cảnh đó, số phận các thỏa thuận thương mại của Mỹ phụ thuộc vào hai yếu tố then chốt: mức độ nhất quán trong chính sách thuế quan của Washington và khả năng các đối tác chấp nhận tiếp tục hợp tác trong môi trường nhiều biến động. Nếu các cam kết được tôn trọng, hệ thống thương mại song phương có thể duy trì ổn định tương đối. Ngược lại, nguy cơ đình trệ phê chuẩn, tái đàm phán hoặc áp dụng biện pháp đáp trả có thể khiến thương mại toàn cầu bước vào chu kỳ căng thẳng mới.

Diễn biến hiện nay cho thấy thương mại quốc tế không chỉ là câu chuyện thuế suất, mà còn là bài toán cân bằng giữa pháp lý, chính trị và lợi ích chiến lược. Trong giai đoạn nhạy cảm này, mỗi quyết định từ Washington đều có thể tạo hiệu ứng lan tỏa vượt ra ngoài biên giới nước Mỹ.

AN BÌNH