Văn hóa phải "thấm sâu" vào mọi lĩnh vực phát triển

Dân tộc Việt Nam có bề dày lịch sử hàng nghìn năm văn hiến, văn hóa luôn là sợi chỉ đỏ bền bỉ kết nối quá khứ với hiện tại, hun đúc nên bản lĩnh, khí phách và tâm hồn người Việt. Trải qua các giai đoạn đổi mới và phát triển, Đảng ta đã ban hành nhiều nghị quyết quan trọng về văn hóa như: Nghị quyết 05-NQ/TW năm 1987, Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII năm 1998, Nghị quyết 33-NQ/TW khóa XI năm 2014,… tư duy về văn hóa ngày càng được hoàn thiện, khẳng định văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, là mục tiêu và động lực của phát triển. Trong bối cảnh hiện nay, Nghị quyết 80 ra đời như một lời hiệu triệu mạnh mẽ, khẳng định yêu cầu phải đưa văn hóa "ngang tầm" với chính trị, kinh tế, xã hội; phải tạo ra những quyết sách đột phá, đồng bộ và hiện đại để khơi dậy sức mạnh nội sinh của con người Việt Nam. Nếu trước đây văn hóa được xác định là "nền tảng tinh thần của xã hội", thì nay văn hóa và con người được nhấn mạnh là nền tảng vững chắc của sự phát triển. Sự thay đổi này không chỉ là điều chỉnh câu chữ, mà là bước chuyển trong tư duy chiến lược. Văn hóa không còn được nhìn như phần "thượng tầng" bổ trợ cho kinh tế, mà là yếu tố cấu thành, chi phối chất lượng và hướng đi của phát triển. Một nền kinh tế tăng trưởng cao nhưng thiếu chuẩn mực đạo đức, thiếu văn hóa kinh doanh, thiếu tinh thần trách nhiệm xã hội thì khó có thể bền vững. Một xã hội hiện đại nhưng thiếu nền tảng giá trị chung sẽ rơi vào khủng hoảng niềm tin.

Một luận điểm quan trọng được khẳng định từ Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII là làm cho văn hóa thấm sâu vào toàn bộ đời sống xã hội. Nghị quyết 80 tiếp tục kế thừa, đồng thời mở rộng và nâng cao yêu cầu này. Văn hóa không chỉ thấm sâu vào các quan hệ xã hội, mà phải thấm sâu từ chính trị, kinh tế, môi trường đến quốc phòng, an ninh và đối ngoại. Đặc biệt, văn hóa phải được tích hợp ngay từ khâu quy hoạch, kế hoạch, đề án, dự án phát triển, với tầm nhìn dài hạn và tiêu chuẩn cao. Điểm mới ở đây là yêu cầu tích hợp văn hóa vào quản trị quốc gia. Văn hóa không phải là yếu tố "trang trí" hay bổ sung sau cùng, mà phải trở thành nguyên tắc chỉ đạo trong hoạch định chính sách. Điều này nhằm khắc phục tình trạng phát triển thiên về tăng trưởng kinh tế mà xem nhẹ chất lượng con người, môi trường sống và giá trị xã hội. Trong bối cảnh toàn cầu hóa và cạnh tranh cao về giá trị cốt lõi, việc phát huy sức mạnh mềm quốc gia trở nên đặc biệt quan trọng. Văn hóa chính là công cụ hữu hiệu để nâng cao vị thế Việt Nam trên trường quốc tế, góp phần định vị hình ảnh đất nước năng động, nhân văn và giàu bản sắc.

Bên cạnh đó, lần đầu tiên Nghị quyết 80 xác định văn hóa là "trụ cột" và "hệ điều tiết" cho sự phát triển nhanh và bền vững cùng với chính trị, kinh tế và xã hội. Điều này thể hiện sự thay đổi căn bản trong tư duy chiến lược- văn hóa không chỉ hỗ trợ, mà trực tiếp tham gia cấu trúc nền tảng của phát triển quốc gia, đây là nhận thức sâu sắc về chức năng đặc thù của văn hóa. Nếu pháp luật điều chỉnh hành vi bằng quy định và chế tài, thì văn hóa điều tiết từ bên trong, thông qua hệ giá trị, chuẩn mực và ý thức tự giác của con người. Quan điểm này phù hợp với tinh thần mà UNESCO từng nhấn mạnh: phát triển phải thừa nhận văn hóa giữ vị trí trung tâm và vai trò điều tiết xã hội. Sức mạnh của văn hóa nằm ở khả năng hình thành nhân cách, tạo dựng niềm tin, điều hòa các mối quan hệ giữa con người với tự nhiên, với cộng đồng và với chính mình.

Từ "ngang hàng" đến "ngang tầm" và xây dựng thế trận an ninh văn hóa

Tinh thần của Nghị quyết 80 là sự gắn kết chặt chẽ giữa hai yêu cầu: phát triển văn hóa phải "ngang tầm với chính trị, kinh tế, xã hội" và xây dựng "thế trận an ninh văn hóa, an ninh con người, chủ quyền văn hóa số". Đây không chỉ là sự mở rộng nội dung phát triển văn hóa, mà còn là bước nâng tầm tư duy chiến lược về vị thế của văn hóa trong tổng thể bảo vệ và phát triển quốc gia.

Ở đây, văn hóa được nhìn nhận như một thành tố cấu thành bản sắc và sức mạnh quốc gia trong cạnh tranh toàn cầu. Nghị quyết 80 đặt ra nhiệm vụ xây dựng "thế trận an ninh văn hóa, an ninh con người, chủ quyền văn hóa số", đây cũng là sự kế thừa và phát triển sáng tạo tinh thần của Đề cương về văn hóa Việt Nam, trong đó Đảng ta từng khẳng định "văn hóa là một trong ba mặt trận". Nếu trước đây, mặt trận văn hóa chủ yếu gắn với đấu tranh tư tưởng, bảo vệ nền tảng lý luận và bản sắc dân tộc, thì ngày nay, mặt trận ấy đã mở rộng sang không gian số, môi trường truyền thông toàn cầu và các nền tảng xuyên biên giới.

Nghị quyết 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam là một dấu mốc có ý nghĩa chiến lược trong tiến trình xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong thời kỳ mới, đặt văn hóa vào đúng vị thế nền tảng, trụ cột và hệ điều tiết của sự phát triển nhanh, bền vững. Trước vận hội và thách thức đan xen của thời đại. Trên tinh thần của Nghị quyết 80-NQ/TW, đối với Thành phố Đà Nẵng sau hợp nhất với tỉnh Quảng Nam, yêu cầu ấy càng trở nên cấp thiết khi HĐND thành phố vừa thông qua nghị quyết về điều chỉnh tổng thể quy hoạch thời kỳ 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2050. Theo đó, điều chỉnh quy hoạch lần này không chỉ là phân bổ không gian phát triển, mà còn là cơ hội định hình bản sắc đô thị. Việc tích hợp bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa xứ Quảng vào các đề án, dự án hạ tầng, du lịch, đô thị là nhiệm vụ chiến lược. Từ di sản, làng nghề, không gian văn hóa cộng đồng đến kiến trúc và cảnh quan, tất cả cần được gìn giữ và nâng tầm trong tiến trình hiện đại hóa.

Khi quy hoạch Thành phố gắn chặt với bảo tồn và sáng tạo văn hóa, Đà Nẵng mới sẽ không chỉ mở rộng về địa giới, mà còn sâu dày về chiều kích lịch sử, phát huy sức mạnh nội sinh và "hồn cốt xứ Quảng" dẫn dắt thành phố phát triển bền vững, vươn tới phồn vinh, hùng cường trong kỷ nguyên mới.

MINH SƠN